Về nơi cơm trộn khói lò

Hằng ngày, từ người già cho đến trẻ nhỏ ở đây phải hít thở bầu không khí sặc sụa mùi khói…

 

Ngày đêm nhả khói

 

Lò gạch ngày đêm nhả khói mù mịt.

 

Vào năm 1966, cả vùng đất ven sông Đồng Nai ngoại thành Sài Gòn chỉ có 2 lò gạch, trong đó nổi tiếng là lò gạch bà Tuyết. Chẳng biết vùng đất này "bén duyên" lò gạch thế nào mà chỉ từ 2 lò xưa, nay đã có đến 99 lò gạch (theo thống kê của UBND Q.9). Chỉ tính riêng phường Long Bình (Q.9) đã có hơn 70 lò gạch nung thủ công.

 

Theo tìm hiểu thì 1/3 số lò gạch tại Q.9 được xây dựng cách đây hơn 10 năm, số còn lại mọc lên nhanh chóng từ sau năm 2000 đến nay, nhất là từ năm 2005 trở lại đây. "Một trong những lý do khiến lò gạch nung thủ công tại Q.9 mọc lên như "nấm sau mưa" là khu vực này đất rộng người thưa. Mặt khác, trước đây đầu tư một lò gạch chỉ tốn khoảng 250 triệu đồng. Gạch làm ra không kịp để bán nên để trở thành chủ lò không khó.

 

Hiện tại, ngoài các vị trí ven sông Đồng Nai đã hết đất, do vậy nhiều chủ lò đã đã xây dựng lò sâu vào khu vực dân cư. Dọc trục đường Nguyễn Xiễn, đường số 11, đường Hoàng Hữu Nam... lò gạch nung thủ công tập trung với mật độ cao, có địa điểm 3-5 lò cùng thi nhau nhả khói. Số diện tích đất mà các lò gạch nung thủ công ở Q.9 chiếm dụng lên đến 600.000m2. Hàng ngày, xe tải vào ra vận chuyển đất-gạch đếm không xuể.

 

Khói lò gạch là nỗi ám ảnh lớn nhất của cộng đồng dân cư Q.9. Từ sáng sớm, hàng loạt lò gạch thủ công đã nhả khói đen kịt. Khói tỏa khắp nơi, xộc vào từng nhà dân. "Lò gạch nằm dưới thấp, nhà chúng tôi nằm trên đồi cao, ngang tầm nóc lò nên mỗi lần lò nổi lửa là khói xộc thẳng vào nhà. Những buổi cơm chiều đúng lúc lò đốt, chúng tôi không thể ăn nổi vì khói sặc sụa"-ông Hai Cao, trú tại ấp Giãn Dân bức xúc nói.

 

Khói từ "vương quốc" lò gạch còn xộc vào trường mầm non Tân Phú khiến 700 trẻ ở đây rất khổ sở. Ngoài ra hàng ngàn học sinh tại trường tiểu học Nguyễn Minh Quang, Học viện Thanh thiếu niên Việt Nam - Phân viện miền Nam cũng phải hằng ngày chịu đựng khói lò.

 

Một người dân (đề nghị không nêu tên) cho biết, trước đây một mẻ lò đốt 4 ngày đêm cho ra 18.000 viên gạch. Ngày nay có thêm quạt phụ trợ nên rút ngắn chỉ còn 2 ngày đêm là xong. Vì vậy lò gạch nhả khói liên tục. "Khói lò bây giờ linh tinh lắm chứ không đơn thuần là khói củi như trước đây. Nguồn cung củi đã cạn rồi. Hồi trước mua xe củi chỉ khoảng 1,5 triệu đồng, bây giờ các lò sấy, lò nung gốm thu mua giá cao hơn, 3-4 triệu/xe củi, nên lò gạch không cạnh tranh mua nổi, đành sử dụng mọi thứ đốt được. Tóm lại, thứ gì cháy được là dùng để đốt"- người này giải thích.

 

Bao giờ đóng cửa?

 

Đất trữ khiến các chủ lò có lý do trì hoãn.

 

Ngày 24/7/2000, Bộ Xây dựng ban hành Quyết định số 15/2000/QĐ-BXD về quy định đầu tư sản xuất gạch ngói đất sét nung. Theo đó, đến năm 2010, các lò gạch sản xuất theo kiểu thủ công phải ngừng hoạt động hoặc chuyển đổi sang phương thức hiện đại, không gây khói bụi, ô nhiễm môi trường. Vào năm 2005, UBND TPHCM lại tiếp tục ban hành Quyết định số 99/2005/QĐ-UBND - quy định một số chính sách tài chính cho việc di dời các cơ sở sản xuất gây ô nhiễm vào các KCN tập trung và cụm công nghiệp.

 

Song song với Quyết định 99, TPHCM chỉ đạo Sở Xây dựng thành lập Tổ liên ngành để tiến hành khảo sát thực tế, hướng dẫn UBND quận 9 lập phương án chấm dứt hoạt động của các cơ sở sản xuất gạch nung bằng phương pháp thủ công vào cuối năm 2010. Các chủ lò gạch đã được triệu tập thông báo về việc di dời, thậm chí có chủ lò đã ký biên bản chấp nhận di dời. Trước các thông tin này, người dân đã rất phấn khởi. Tuy nhiên họ phải mừng hụt vì đã qua năm 2010 nhưng lò gạch vẫn thi nhau nhả khói.

 

Theo thông tin chúng tôi được biết, mới đây UBND Q.9 nhận được đơn kiến nghị của các chủ lò xin hoãn việc chấm dứt hoạt động. Phó Chủ tịch UBND quận - Nguyễn Văn Thành đã ra văn bản trả lời cương quyết không trì hoãn việc đóng cửa lò. Người dân lại một lần nữa hy vọng. Không biết hy vọng của họ có thành hiện thực hay không?

 

Đỗ Bá