Vì sao sách thiếu nhi mắc lỗi liên tục?

Các em thiếu nhi ở ngày Hội sách tuổi thơ. Ảnh: T.L

Năm 2015 có thể sẽ thành “thảm họa” xuất bản?

Mới đây nhất, trong sách “Truyện cổ tích Việt Nam” của Nhà xuất bản Hải Phòng có câu chuyện “Thỏ trắng và Hổ xám” đã bị phát hiện dùng ngôn từ phản cảm, chi tiết thô tục, thậm chí cả câu chửi bậy cũng được đưa vào cuốn sách này. Trước đó, một số đầu sách thiếu nhi khác cũng gây nghi ngại cho phụ huynh, học sinh với những tình huống hỏi đáp quái gở, tình tiết kinh dị, sai chính tả, ngữ pháp, ghép hình nhầm lẫn...

Trao đổi về vấn đề này, nhà văn Phong Điệp - tác giả của nhiều đầu sách thiếu nhi, cũng là phụ huynh của hai trẻ ở độ tuổi này - cho biết: “Tâm lý phụ huynh thường tin tưởng vào mảng sách thiếu nhi, vì nghĩ rằng không có gì phải “đề phòng” bởi nội dung chủ yếu khai thác kho tàng truyện cổ dân gian, truyện tranh, dạy kĩ năng cho trẻ. Thế nên, không phải phụ huynh nào cũng đọc kiểm tra trước nội dung rồi mới đưa cho con. Đến khi có người phát hiện ra sai sót trong sách thì số đông mới giật mình hoảng hốt. Sự chủ quan của người đọc có khi cũng là “kẽ hở” để các đơn vị làm sách cẩu thả, chạy theo số lượng mà không đảm bảo chất lượng. Điều này hết sức nguy hại vì trẻ em như tờ giấy trắng, những cuốn sách phản giáo dục sẽ tác động không nhỏ đến nhận thức của trẻ”.

Theo thống kê, năm 2014 đã có gần 400 đầu sách của 40 nhà xuất bản trên cả nước bị xử phạt, trong đó sách dành cho thiếu nhi chiếm tỉ lệ khá lớn. Một số nhà chuyên môn cho rằng, cứ theo đà này thì năm 2015, có thể sẽ còn “thảm họa” hơn năm trước khi mới qua mấy tháng đầu năm mà hàng loạt nhà xuất bản đã bị xử phạt.

Nhìn vào biến tướng của sách thiếu nhi khi mà các nhà xuất bản thi nhau “sáng tạo” những chi tiết phản cảm mà chủ yếu rơi vào hai lỗi chính (gợi dục và bạo lực), dư luận đặt câu hỏi, tại sao các nhà xuất bản lại để xảy ra hàng loạt lỗi ngớ ngẩn như vậy? Nếu tiếp tục tình trạng này, sách sẽ để  dạy trẻ hay làm hư trẻ? Sau hàng loạt sai phạm của các nhà xuất bản trong công tác biên tập, đặc biệt trong mảng sách thiếu nhi, người ta càng thấy rõ hơn lỗ hổng trong “dây chuyền” xuất bản sách ở Việt Nam…

Trẻ ta đang “ngán” sách ta?

Những cuộc khảo sát gần đây đã chỉ ra một thực tế, nhiều trẻ em ở ta đã bắt đầu “ngán” sách trong nước, thay vào đó là đọc các bản dịch từ sách nước ngoài. Anh Hoàng Liên Sơn (Khu đô thị Licogi, phường Nhân Chính, quận Thanh Xuân, Hà Nội) chia sẻ: “Các con tôi đều thích đọc sách dịch của nước ngoài. Tôi lấy làm tiếc vì điều này bởi văn học thiếu nhi Việt Nam có nhiều giá trị văn hóa, ngôn ngữ, gợi mở tâm hồn... nhưng gần đây bỗng bị “ruồng bỏ” vì nhiều lý do, trong đó có sự nhàm chán về nội dung, hình ảnh và một lý do đáng lưu ý nữa là trẻ bây giờ cũng học tiếng Anh sớm nên thường bị lôi cuốn bởi ngoại ngữ, lối tư duy mạch lạc, dễ “xa lánh” ngôn ngữ mẹ đẻ”.

Xét khách quan thì sách thiếu nhi ở ta đang có quá nhiều lợi thế để phát triển. Về thị trường, nếu như trước đây gần như chỉ có Nhà Xuất bản Kim Đồng là đơn vị chuyên làm sách cho thiếu nhi thì bây giờ, hầu hết các đơn vị xuất bản sách đều quan tâm đến thị trường này. Đây là mảng sách mang lại hiệu quả kinh doanh tốt hơn so với nhiều mảng khác.

Về tâm lý tiêu dùng, khi đời sống xã hội từng bước được cải thiện thì việc chăm sóc, nuôi dạy con cái luôn được các gia đình quan tâm đặc biệt, phụ huynh cũng không tiếc tiền khi mua sách cho con em mình. Ngoài ra, các cây bút viết cho thiếu nhi cũng ngày một đông đảo. Vậy tại sao thị trường sách văn học cho thiếu nhi hiện nay vẫn hoặc là lùm xùm sai phạm, hoặc “sính ngoại” quá đà? Phải chăng ở ta vẫn còn nhiều đơn vị làm sách chạy theo lợi nhuận trước mắt, còn nhiều tác phẩm chưa chạm vào đúng mối quan tâm, sự yêu thích của thiếu nhi?

“Tôi cho rằng việc phát hiện ra lỗi biên tập, xuất bản một cách dồn dập như thời gian qua có nhiều nguyên nhân. Nhưng một số lý do có thể tham khảo là sự ra quân đồng loạt của quá nhiều nhà xuất trong việc in ấn sách thiếu nhi, sức lan tỏa của hiệu ứng truyền thông, sự chủ quan của người mua sách... Tất cả khiến cho thị trường sách mảng này trở nên nhiễu loạn. Nếu  không có chế tài quản lý, xử phạt và định hướng thì chuyện trẻ nhỏ chán đọc sách, sợ đọc sách hay chỉ đọc sách dịch cũng sẽ thành điều tất yếu trong nay mai”, anh Trần Đức Tĩnh - biên tập viên Nhà Xuất bản Quân đội chia sẻ.

Lữ Mai/Báo Gia đình & Xã hội