Vụ hơn 100 hộ dân cắn răng dùng nước bẩn: Hóa chất độc hại gây ô nhiễm giếng nước?

Huyện Bá Thước, Thanh Hóa: Hơn 100 hộ dân cắn răng dùng nước bẩn

GiadinhNet - Vốn đang sử dụng nguồn nước giếng ngầm trong vắt, ổn định bao đời nay, vài năm trở lại đây hơn 100 hộ dân tại 2 xã Lâm Xa, Lương Ngoại, huyện Bá Thước, Thanh Hóa “bỗng” sống trong cảnh nước giếng bị dâng bất thường, nhiễm bẩn, gây tâm lý hoang mang, lo lắng.

Các cơ sở chế biến lâm sản tập trung chủ yếu dọc 2 bên bờ sông Mã. Ảnh: Ngọc Hưng

Nước sông Mã nhuốm màu hóa chất

Từ thủy điện Bá Thước ngược dòng sông Mã lên Quan Hóa (Thanh Hóa), qua Mai Châu (Hòa Bình) dọc 2 bên bờ sông rất nhiều các cơ sở chế biến tăm, đũa, sản xuất giấy, vàng mã... hoạt động nhộn nhịp. Trong quá trình sản xuất phải dùng đến các loại hóa chất ngâm ủ, sau đó xả nước thải ra sông chưa qua xử lý.

Gần đây nhất, ngày 7/6/2016, UBND tỉnh Thanh Hóa đã có Quyết định số 1951/QĐ-XPHC xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường với số tiền 414 triệu đồng đối với Công ty TNHH Duyệt Cường chuyên sản xuất giấy vàng mã tại xã Phú Xuân, huyện Quan Hóa. Công ty này đã xả nước thải vượt quy chuẩn kỹ thuật về chất thải từ 10 lần trở lên. Chỉ tiêu TSS vượt 30,12 lần so với quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia về nước thải công nghiệp giấy, bột giấy. Trước đó, năm 2014 công ty này đã bị xử phạt 320 triệu đồng cũng vì vi phạm lỗi trên.

Ngược lên xã Phú Thanh (giáp ranh với xã Vạn Mai, huyện Mai Châu) huyện Quan Hóa, theo quan sát của PV, nước sông Mã đoạn tiếp nhận nguồn thải từ suối Xia thường có màu vàng, đen, bọt trắng. Truy tìm căn nguyên, phía Công ty TNHH MTV Hapaco Đông Bắc (chuyên sản xuất giấy vàng mã) đóng tại xã Vạn Mai (Mai Châu) cũng đã thừa nhận có thời điểm công ty xả nước thải chưa qua xử lý do những sự cố ngoài ý muốn!? 5 năm đầu công ty không có hệ thống xử lý nước thải, tất cả chất thải nguy hại đều được dẫn ra suối Xia hòa vào sông Mã. Trong hai năm liên tiếp là 2015 và 2016, Công ty liên tiếp bị phạt mỗi năm số tiền 102 triệu đồng vì hành vi xả thải vượt quá tiêu chuẩn cho phép ra môi trường.

Theo thống kê, huyện Quan Hóa có 25 cơ sở chế biến lâm sản, chủ yếu là thu mua luồng, tre về sơ chế đũa, tăm, thanh nan...trong đó có 6/25 cơ sở ngoài sản xuất đũa, tăm, thanh nan đã tận dụng phế thải sau sản xuất các mặt hàng trên để ngâm, ủ bột giấy. Đây là những cơ sở có quy mô lớn, sử dụng nhiều hóa chất, vị trí sản xuất ven bờ sông Mã nên đã gây ra tình trạng ô nhiễm môi trường, đặc biệt là nguồn nước thải. Gần đây, cơ quan chức năng đã xử phạt 3 cơ sở Hoàng Vân, Xuân Dương (xã Hồi Xuân), 1 xưởng ở xã Xuân Phú.

Nguyên nhân trước mắt, đi tìm ở đâu?

Dùng hóa chất để ngâm, ủ, sấy sản phẩm.

Sau khi nhận được ý kiến của các hộ dân Bá Thước, Sở NN&PTNT Thanh Hóa đã kiểm tra thực địa và có đánh giá sơ bộ nguyên nhân. Về khách quan do ảnh hưởng của đập ngăn thủy điện Bá Thước 2, tích nước để vận hành làm ngập diện tích lớn lớp phủ thực vật dẫn đến phân hủy các chất hữu cơ hòa tan trong nước gây nên tình trạng nước có mùi hôi tanh trong lòng hồ. Nguồn nước này thấm xuống các tầng nước ngầm làm ảnh hưởng tới chất lượng nguồn nước tại các giếng nước của vùng thượng lưu lòng hồ. Về nguyên nhân chủ quan: Rác từ thượng nguồn dồn về và rác thải sinh hoạt không được thu gom, xử lý cũng là nguyên nhân gây ô nhiễm nguồn nước. Mặt khác do giếng đậy kín và ý thức của người dân về vệ sinh giếng nước và khu vực xung quanh giếng nước chưa đúng cách, tạo điều kiện cho vi sinh vật ở môi trường xung quanh xâm nhập gây nhiễm bẩn nguồn nước.

Ngày 16/8, UBND tỉnh Thanh Hóa ra văn bản số 9081/UBND-NN, yêu cầu công ty thủy điện tiến hành thu gom rác, xử lý rác thải lòng hồ thường xuyên, hỗ trợ xây dựng các bể lắng lọc cho các hộ dân. UBND huyện Bá Thước tuyên truyền, hướng dẫn người dân vệ sinh xung quanh giếng, và xây dựng các bể lọc, khi chưa có kết luận về chất lượng các giếng nước. Giao cho Sở Y tế tiến hành lấy mẫu nước phân tích để có kết luận cụ thể chất lượng nước ô nhiễm.

Trong khi các cơ quan chức năng đang đi tìm nguyên nhân cụ thể gây ô nhiễm nguồn nước, thì hơn 2 năm qua người dân 2 xã Lâm Xa và Lương Ngoại vẫn sống chung với nguồn nước bẩn khiến cuộc sống bị đảo lộn và nhiều hệ lụy. Kết luận cuối cùng vẫn đang là ẩn số. Tuy nhiên, một thực tế đang diễn ra đó là các cơ sở chế biến lâm sản vẫn đang tìm mọi cách xả thải ra sông Mã. Những vụ xả thải, chỉ khi lực lượng Cảnh sát môi trường, Công an tỉnh Thanh Hóa mất cả quá trình theo dõi mới bắt được quả tang. Nhưng đó là với những cơ sở sản xuất lớn, còn những cơ sở vừa và nhỏ nguồn nước thải họ “xả” đi đâu trong khi hệ thống xử lý không đảm bảo theo yêu cầu? Trách nhiệm quản lý nhà nước của các phòng, ban chuyên môn cấp huyện vẫn là câu hỏi bỏ ngỏ.

Điều người dân địa phương trông chờ nhất vẫn là tỉnh Thanh Hóa nhanh chóng tìm ra “thủ phạm” gây ô nhiễm, mới có những biện pháp xử lý triệt để. Các ban ngành chức năng từ huyện, đến tỉnh cần tăng cường kiểm tra, giám sát hàng trăm cơ sở chế biến lâm sản không chỉ trong tỉnh mà từ các địa phương khác như Hòa Bình, Sơn La… đang ngày ngày đầu độc sông Mã, gây ô nhiễm nghiêm trọng, ảnh hưởng đến nguồn nước sinh hoạt của người dân vùng hạ lưu.

Ngọc Hưng