Xã hội hóa dịch vụ tầm soát, chẩn đoán sớm bệnh tật trước sinh và sơ sinh

Xã hội hóa dịch vụ tầm soát, chẩn đoán sớm bệnh tật TS&SS là việc làm cần thiết trong bối cảnh hiện nay. Ảnh: N.Mai

Sự cần thiết của việc xã hội hóa dịch vụ SLTS&SS

Theo các bác sĩ, có nhiều nguyên nhân dẫn đến dị tật ở thai nhi và trẻ sơ sinh. Từ các kết quả nghiên cứu ban đầu ở Việt Nam cho thấy, tình trạng tật, bệnh ở thai nhi và trẻ sơ sinh ở nước ta bắt nguồn từ các nguyên nhân như: Sai lệch di truyền (bất thường nhiễm sắc thể, rối loạn gene, rối loạn chuyển hóa); trong quá trình mang thai, bà mẹ tiếp xúc với môi trường độc hại (hóa chất, không khí, đất, nước); mẹ uống thuốc trong 3 tháng đầu của thai kỳ; mẹ mắc các bệnh nhiễm trùng trong khi mang thai như giang mai, rubella, nhiễm trùng tiểu, nhiễm trùng sinh dục. Những đứa trẻ sinh ra không may bị dị tật hoặc thiểu năng trí tuệ không chỉ là sự thiệt thòi, nỗi đau cho trẻ mà còn là gánh nặng cho gia đình và toàn xã hội.

Tại Hội thảo, ông Võ Thành Đông, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục DS-KHHGĐ cho biết: Từ năm 2007, Việt Nam đã triển khai Đề án SLTT&SS trên 20 tỉnh, thành phố. Đến nay, Đề án đã được triển khai ở 63 tỉnh, thành trên cả nước, đem lại hiệu quả to lớn, giúp giảm thiểu số trẻ sinh ra bị dị tật bẩm sinh, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

Tuy nhiên hiện nay, việc tổ chức thực hiện các dịch vụ SLTS&SS vẫn còn nhiều bất cập. Chẳng hạn, các dịch vụ, SLTS&SS dù đã được phân tuyến cho các cơ sở cung cấp dịch vụ, song thực trạng việc cung cấp các dịch vụ ở các tuyến còn nhiều hạn chế về khoảng cách, khả năng lựa chọn và chất lượng dịch vụ, chưa đáp ứng được nhu cầu ngày càng đa dạng về SLTS&SS của người dân.

Bên cạnh đó, trước đây chi phí dịch vụ SLTS&SS chủ yếu được ngân sách Nhà nước chi trả. Tuy nhiên, từ sau năm 2017, ngân sách Trung ương giảm, ngân sách một số địa phương tăng nhưng không đủ bù đắp phần thiếu hụt. Nhiều địa phương không đầu tư ngân sách cho việc cung cấp miễn phí dịch vụ SLTS&SS.

Mặt khác, tâm lý “bao cấp”, “ỷ lại” vào Nhà nước trong việc cung cấp miễn phí dịch vụ SLTS&SS còn khá nặng nề trong một bộ phận người dân. Do đó, họ chưa sẵn sàng tự chi trả chi phí dịch vụ SLTS&SS hoặc chưa chấp nhận làm dịch vụ SLTS&SS tại các cơ sở y tế ngoài công lập.

Ngoài ra, các chính sách khuyến khích xã hội hóa các hoạt động y tế đã được ban hành nhưng những rào cản về mức độ miễn phí lớn, về tâm lý chưa chấp nhận sử dụng, về hiệu quả đầu tư… nên sự phát triển, mở rộng các cơ sở cung cấp dịch vụ SLTS&SS còn chậm và không đạt được yêu cầu trong việc giảm nhanh tỷ lệ cung cấp miễn phí dịch vụ SLTS&SS trong thời gian sắp tới. Do đó, theo ông Võ Thành Đông, việc xã hội hóa dịch vụ tầm soát, chẩn đoán sớm bệnh tật TS&SS trong bối cảnh hiện nay là việc làm hết sức cần thiết. Tuy nhiên, xã hội hóa những dịch vụ gì và cách thức xã hội hóa như thế nào là những vấn đề cần tiếp tục bàn thảo để đem lại những bước đi phù hợp nhất trong việc cung cấp các dịch vụ SLTS&SS có chất lượng đối với người dân.

Để có những đứa con khỏe mạnh

Các chuyên gia dân số nhận định, việc thực hiện SLTS&SS không chỉ là chuyện cá nhân của gia đình nào mà chính là bước đi lâu dài của ngành Dân số nói riêng và cả xã hội nói chung vì mục tiêu cải thiện, nâng cao chất lượng giống nòi và sự phồn vinh của xã hội hướng tới một tương lai hạn chế đến mức thấp nhất người khuyết tật do các bệnh bẩm sinh gây ra.

Tại Hội thảo, ông Đặng Văn Nghị, Vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Tài chính (Tổng cục DS-KHHGĐ) đã trình bày phác thảo khung Đề án Xã hội hóa dịch vụ tầm soát, chẩn đoán sớm bệnh tật TS&SS. Đề án dựa trên Dự án hợp tác xây dựng và thử nghiệm mô hình xã hội hóa cung cấp dịch vụ SLTS&SS tại các cơ sở y tế đủ điều kiện giai đoạn 2018-2023 giữa Tổng cục DS-KHHGĐ và Công ty Biogeno (Hàn Quốc). Theo đó, Đề án có mục tiêu tổng quát là huy động được các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh công lập và ngoài công lập, các cơ sở y tế và các tổ chức phi chính phủ tham gia cung cấp dịch vụ SLTS&SS có chất lượng thông qua các hỗ trợ mở rộng thị trường. Tạo cơ hội thuận lợi cho người dân được tiếp cận, sử dụng dịch vụ SLTS&SS có chất lượng.

Đối tượng Đề án hướng tới là các cặp vợ chồng, thanh niên, vị thành niên, những người có nhu cầu sử dụng các dịch vụ SLTS&SS có chất lượng, phù hợp với tâm lý, khả năng của bản thân và gia đình, đảm bảo sự bình đẳng, sự bền vững trong việc chăm sóc sức khỏe cho nhân dân. Bên cạnh đó, các cơ sở y tế cũng được chủ động tham gia cung cấp dịch vụ SLTS&SS có chất lượng, tạo cơ hội sớm mở rộng thị trường đầy đủ về cung cấp dịch vụ SLTS&SS.

Do đó, việc thực hiện thành công Đề án sẽ đem lại hiệu quả to lớn, từng bước đưa dịch vụ SLTS&SS có chất lượng đến các đối tượng có nhu cầu, phù hợp khả năng chi trả và điều kiện kinh tế - xã hội của từng vùng miền, đáp ứng nhu cầu lựa chọn phù hợp. Bên cạnh đó, Đề án cũng huy động sự đóng góp của các nguồn lực xã hội thông qua xã hội hóa, một mặt làm giảm chi phí đầu tư của Nhà nước, mặt khác làm tăng sự quan tâm của quần chúng nhân dân đối với các mục tiêu dân số và phát triển, tăng ý thức xã hội, trách nhiệm của người dân trong việc nâng cao chất lượng dân số.

Ngoài ra, xã hội hóa cũng là hình thức tạo cơ hội cho các cơ sở y tế công lập tham gia thị trường. Sự cạnh tranh trên thị trường là yếu cố, điều kiện quan trọng để cơ sở y tế công lập thúc đẩy đầu tư, nâng cao trình độ kỹ thuật của cán bộ và chất lượng dịch vụ được cung cấp. Đây là bước chuyển vững chắc để đảm bảo thực hiện thành công các mục tiêu và sự phát triển bền vững của sự nghiệp dân số trong thời gian tới.

Mai Thùy