Atlat - "phao cứu sinh” môn Địa

 

 

Cấu trúc của đề thi môn Địa lý năm nay bao gồm phần chung (8,0 điểm) và phần riêng (2,0 điểm) cho phép thí sinh được lựa chọn 1 trong 2 câu cho chương trình chuẩn hoặc chương trình nâng cao. Theo kinh nghiệm ôn tập môn Địa lý nhiều năm, cô Ngô Thanh Hương nhận xét, cấu trúc đề thi như vậy là khoa học và thực sự không khó với các em, nhưng đòi hỏi học sinh phải ôn tập kỹ, nắm vững kiến thức theo nội dung định hướng của đề thi.

 

Cô giáo Ngô Thanh Hương - Giáo viên môn Địa lý, Trường THPT Hà Nội - Amsterdam.

 Cô Hương cho biết, đề thi môn Địa lý bao giờ cũng chia thành hai phần: lý thuyết và bài tập thực hành. Theo cấu trúc của đề thi, có thể chia thành các kiểu đề bài sẽ ra như sau: "Trình bày" hoặc "Nêu" vấn đề. Đây là câu hỏi cần có sự tập trung kiến thức của học sinh, ví dụ như đề có thể hỏi: Trình bày gió mùa mùa hạ, gió mùa mùa đông gây ảnh hưởng đến sự phân mùa các vùng miền nước ta; Hoặc: Nêu đặc điểm địa hình của Việt Nam, nêu đặc điểm của địa hình vùng núi Tây Bắc, nêu đặc điểm của dân số Việt Nam...

 

Dạng đề thứ hai đó là câu hỏi "Phân tích", ví dụ như: Phân tích vai trò của tài nguyên thiên nhiên đối với việc phát triển kinh tế nước ta; Phân tích những thuận lợi của điều kiện tự nhiên đối với sự phát triển kinh tế vùng Đồng bằng sông Hồng... Câu hỏi dạng này đòi hỏi học sinh nắm vững kiến thức để có thể đưa ra sự so sánh. Chẳng hạn, so sánh sự giống và khác nhau giữa đặc điểm tự nhiên của Đồng bằng sông Hồng và Đồng bằng sông Cửu Long; So sánh tốc độ tăng trưởng dân số Việt Nam qua các năm...

 

"Giải thích" luôn là câu hỏi khó bởi ngoài những kiến thức cơ bản ra, học sinh phải vận dụng kiến thức đã có được để giải thích hiện tượng, như phải biết chọn lọc, tổng hợp và sắp xếp kiến thức phù hợp với yêu cầu của đề bài, ví dụ như: Tại sao có sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo ngành ở vùng Đồng bằng sông Hồng? Tại sao nói cây công nghiệp có vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế vùng Đông Nam bộ? Thông thường, mỗi năm đề sẽ ra một câu hỏi khó để phân loại học sinh, vì vậy các em muốn đạt điểm giỏi phải qua "ải" này.

 

Cuốn Atlat giúp ích rất nhiều cho các em trong quá trình ôn tập và làm bài thi.

 

Với phần bài tập thực hành, chủ yếu là vẽ, nhận xét, giải thích các loại biểu đồ địa lý. Để làm tốt phần thực hành, học sinh cần nắm vững các kỹ năng xử lý số liệu, bên cạnh đó biết cách vẽ các loại biểu đồ như: biểu đồ miền, biểu đồ đường, biểu đồ hình tròn, hình cột. Thông thường, đề sẽ cho số liệu để các em tự tính toán và nhận xét, hoặc vẽ biểu đồ.

 

Dựa các dạng đề bài như trên, học sinh cần nắm vững những kiến thức cơ bản của sách giáo khoa theo cấu trúc của đề thi. Nên chia nhỏ vấn đề thành những dạng câu hỏi khác nhau để luyện tập. Ví dụ, cấu trúc đề thi đưa ra về phần đặc điểm dân số và phân bố dân cư cần tập trung vào đặc điểm của dân số nước ta, ảnh hưởng của dân số đến môi trường, sự phát triển kinh tế - xã hội... Bên cạnh đó cần nâng cao kỹ năng tính số liệu, nhận xét và vẽ biểu đồ chính xác.

 

Phát huy "bảo bối" Atlat

 

Cô Ngô Thanh Hương cho biết, cuốn Atlat - tài liệu duy nhất mà các em được mang vào phòng thi có thể giúp ích rất nhiều trong quá trình ôn tập và làm bài thi. Thậm chí, Atlat có thể trở thành "trợ thủ đắc lực" cho các em, bởi nó chiếm hầu hết những kiến thức của nội dung thi. Vấn đề quan trọng là các em có sử dụng hết hiệu quả "bảo bối" có trong tay hay không mà thôi. Theo cô Hương, cuốn Atlat địa lý Việt Nam tái bản (chỉnh lý và bổ sung được phát hành tháng 9/2009) là cuốn tư liệu quý, bao gồm các kiến thức của chương trình học, số liệu mới (đến năm 2007), thiên về các vùng kinh tế trọng điểm, nội dung bám sát các bài học trong sách giáo khoa, điều mà những cuốn Atlat xuất bản trước không có.

 

Theo cô Hương, dùng Atlat sẽ giúp các em giảm tải khối lượng lớn kiến thức phải học thuộc lòng như trước đây, như vậy đồng nghĩa với việc các em có thêm thời gian để ôn tập kỹ hơn môn này. Có thể thấy rõ một điều, theo cấu trúc đề như đã đưa ra, nếu sử dụng Atlat hoàn toàn có thể trả lời hầu hết các câu hỏi. Cuốn Atlat tóm lược rõ nét đặc điểm về vị trí địa lý, đặc điểm dân cư, tài nguyên khoáng sản, cơ cấu kinh tế nông nghiệp, công nghiệp... Ngoài ra, nó còn cung cấp những mẫu biểu đồ chuẩn, số liệu biểu đồ để các em có thể vận dụng vào bài viết khi gặp câu hỏi về thực hành vẽ biểu đồ hoặc so sánh các số liệu.

 

Tuy nhiên, trước khi sử dụng cuốn Atlat, các em nên đọc kỹ đề bài, xác định nội dung chính yêu cầu của đề bài, sau đó giở phần mục lục và tìm đến trang cần tìm, phải xem kỹ chú thích, nền màu, nắm vững ký hiệu phân bố các nền màu... rồi mới nhận xét biểu đồ, so sánh số liệu, nêu nội dung.

 

Tránh những lỗi mất điểm Cô Ngô Thanh Hương đưa ra lưu ý đối với thí sinh khi làm bài thi. Đó là hiện nay nhiều em vẫn thường mắc lỗi trong phần bài tập. Ví dụ như cần xác định biểu đồ thể hiện điều gì, cụ thể: Biểu đồ hình tròn thường về cơ cấu, còn biểu đồ đứng tính toán đến tốc độ tăng trưởng…; Cách tính tốc độ tăng trưởng phải chính xác, sau đó kẻ bảng, ghi số liệu vào bài làm; Khi vẽ biểu đồ phải ghi tên biểu đồ, chú thích, ghi số liệu vào biểu đồ.   Một điểm nữa là trong phần thi riêng, có thể chọn một trong hai câu (a hoặc b) để trả lời theo khả năng của mình. Cần tránh hiện tượng một số em đã mắc phải ở các năm trước như, đang làm câu a thấy khó lại chuyển sang câu b, hoặc cá biệt có những em làm cả hai câu với ý nghĩ rằng cán bộ chấm thi sẽ "chọn" câu trả lời tốt hơn để cho điểm, như thế là phạm sai lầm bởi phần này sẽ không được chấm điểm vì sai quy định.   Khi nhận đề thi, các em nên đọc kỹ và có thể chọn những câu hỏi dễ, theo sở trường để làm trước để chắc chắn về điểm số, sau đó mới đến làm câu hỏi khó. Thời gian làm bài 90 phút, vì thế các em nên phân chia thời gian cho các câu, ví dụ câu 3 điểm thì nên giành khoảng 20 - 25 phút để hoàn thành, các câu điểm ít hơn làm trong thời gian ngắn hơn.   Các em cần trình bày bài thi sạch sẽ, đủ ý, bài làm rõ ràng, những ý lớn có thể gạch đầu dòng, ý nhỏ xuống dòng, lùi đầu dòng. Ngôn ngữ đòi hỏi chính xác, cụ thể, không nên lạm dụng ngôn ngữ phóng túng, diễn giải lan man không đúng trọng tâm.

 

Ngô Quang Huy