Hàng chục triệu ô tô, xe máy trên toàn quốc: Muốn đi - đóng thêm tiền!

Mặc dù được cho là "cần thiết" song số tiền hàng nghìn tỷ đồng này sẽ khiến người dân "nặng gánh" hơn khi muốn tham gia giao thông.

 

3 phương án thu phí

Hàng triệu phương tiện có thể sẽ phải đóng thêm loại phí bảo trì đường bộ. Ảnh: Chí Cường

 

Dự thảo này đã đưa ra một số phương án nhằm thu khoản tiền được gọi là "phí bảo trì đường bộ". Phương án thứ nhất là thu phí qua xăng dầu. Theo tính toán của ban soạn thảo, nếu áp dụng sẽ thu được khoảng 3.411 tỷ đồng/năm. Ưu điểm của hình thức thu này được đánh giá là không phát sinh chi phí tổ chức thu cũng như bộ máy cán bộ cồng kềnh, tốn kém. Tuy nhiên theo Nghị định số 186/CP năm 1994, nước ta đã thu lệ phí giao thông qua giá xăng dầu và đã nảy sinh nhiều bất cập. Việc thu theo khối lượng xăng dầu bán ra trong khi có lượng xăng dầu lớn không sử dụng vào mục đích giao thông đường bộ cũng phải chịu khoản phí này. Cụ thể đã có nhiều trường hợp bị "oan" như sử dụng cho phương tiện giao thông thủy, đường sắt, sử dụng cho thiết bị phục vụ nông, lâm, ngư nghiệp, sử dụng vận hành máy móc công nghiệp, xây dựng... Vì vậy, Chính phủ đã chuyển loại phí này thành phí xăng dầu theo quy định của Nghị định số 78/2000/NĐ-CP. Theo đó, hàng năm nguồn ngân sách thu được từ phí xăng dầu khoảng 6.822 tỷ đồng và Bộ GTVT đã kiến nghị chuyển 50% số thu này vào Quỹ bảo trì đường bộ, tương đương mức 3.411 tỷ đồng. Ban soạn thảo cho rằng, việc thu qua xăng để chuyển vào quỹ bảo trì đường bộ thực chất là chuyển tên từ phí xăng dầu chứ không tăng được mức thu.

Phương án thứ 2 nêu trong dự thảo là thu theo đầu xe mô tô, xe máy đăng ký mới và thu theo đầu xe ô tô khi kiểm tra định kỳ về an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường. Đối với ô tô, mức thu tính theo tháng trong chu kỳ kiểm định và theo trọng tải từng nhóm xe (nhóm sau tăng 20% so với nhóm trước). Các nhóm được chia cụ thể như: Nhóm 1 gồm xe dưới 12 ghế, xe tải dưới 2 tấn và xe buýt. Nhóm 2 gồm xe từ 12 ghế đến 30 ghế, xe tải từ 2 tấn đến dưới 4 tấn. Nhóm 3 gồm xe từ 31 ghế trở lên, xe tải từ 4 tấn đến dưới 10 tấn. Nhóm 4 gồm xe tải từ 10 tấn đến dưới 18 tấn, xe chở hàng bằng container 20 fit. Nhóm 5 gồm xe tải từ 18 tấn trở lên, xe chở hàng bằng container 40 fit.

 

Thu quỹ bảo trì đường bộ qua xăng liệu có công bằng?

Phương án thứ 3, đối với xe máy sẽ thu theo xe đăng ký mới.

Dù với phương án nào thì đây cũng sẽ thực sự là một khoản thu có tác động lớn tới đời sống xã hội bởi thời gian gần đây, ô tô xe máy đã trở thành phương tiện phổ biến với mọi người dân.

Bỏ 1 đỡ tốn… 3?

Mặc dù vậy, song theo các cơ quan quản lý thì đây là một khoản thu cần thiết nhằm động viên nguồn lực xã hội cho việc sửa chữa các tuyến đường. Theo khuyến cáo của các tổ chức tài chính quốc tế, trong 15 năm bỏ ra 60.000 USD để bảo trì 1 km đường bộ thì đỡ tốn 200.000 USD để khôi phục 1 km đường này. Trên cơ sở dự báo nhu cầu phương tiện, số lượng ôtô đến năm 2010 là 1.227.175 xe. Trong đó, xe con là 442.834 chiếc, xe khách là 235.933 chiếc, xe tải là 548.409 chiếc. Đến năm 2020 là 3.182.976 xe, trong đó, xe con là 1.148.596 chiếc, xe khách là 611.949 chiếc, xe tải là 1.422.431chiếc. Lượng mô tô, xe máy đến năm 2010 dự kiến là 21.681.083 chiếc. Vì vậy theo ban soạn thảo, việc thành lập quỹ bảo trì đường bộ sẽ huy động được các nguồn lực của xã hội để cùng với ngân sách Nhà nước đáp ứng đủ, bền vững và ngày càng tăng trưởng tương xứng với nhu cầu cho công tác quản lý, bảo trì đường bộ mới đáp ứng được tăng trưởng trên.

Bộ GTVT cho rằng, một nguyên nhân cấp thiết khác là do nguồn vốn sử dụng cho bảo trì, sửa chữa đường bộ mới chỉ đáp ứng được khoảng 40- 50% nhu cầu đối với đường quốc lộ, đối với đường địa phương chỉ đáp ứng được nhu cầu rất nhỏ. Trong những năm sắp tới, nhu cầu vốn dành cho công tác quản lý, bảo trì đường bộ sẽ tăng nhanh do nhiều tuyến đường mới được đầu tư xây dựng trong những năm gần đây đã đến kỳ sửa chữa vừa, sửa chữa lớn; Do lưu lượng phương tiện tăng nhanh, nhu cầu đảm bảo ATGT ngày càng cao...

Mặt khác, các chuyên gia cũng khuyến nghị, cần tăng mức đầu tư vào kết cấu hạ tầng giao thông lên 3% GDP, trong đó đầu tư cho xây dựng mới 2,4% và cho quản lý, bảo trì, sửa chữa 0,6%. Như vậy, vốn cho quản lý, bảo trì, sửa chữa đường bộ thường chiếm khoảng 20% tổng số vốn đầu tư và ít nhất bằng 25% vốn xây dựng cơ bản.

Quỹ bảo trì đường bộ sẽ được thành lập ở Trung ương và ở các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương. Quỹ ở Trung ương sẽ do Thủ tướng Chính phủ thành lập, Bộ GTVT quản lý còn ở địa phương sẽ do Chủ tịch UBND cấp tỉnh thành lập, Sở GTVT quản lý.

 

Phí sử dụng đường bộ loại vé lượt có mức thu của nhóm xe sau tăng so với mức thu của nhóm xe trước từ 47% đến 100%. Trong giai đoạn đầu, dự kiến mức thu đối với nhóm 1 là 1.200.000 đồng/năm và tiếp theo nhóm sau tăng hơn nhóm trước 20%. Cụ thể: Nhóm 1 thu 100.000 đ/tháng; Nhóm 2 thu 120.000 đ/tháng; Nhóm 3 thu 144.000đ/tháng; Nhóm 4 thu 173.000đ/tháng. Nhóm 5 thu 207.000đ/tháng. Chu kỳ kiểm định 6 tháng thu 1.242.000 đồng, chu kỳ kiểm định 1 năm thu 2.484.000 đồng.

 

Công Tâm - Nguyễn Hồng