3 giờ "kinh khủng" ở làng viêm phổi

Biết tôi có ý định về xã Phúc Hà, bạn đang công tác tại Đài PTTH Thái Nguyên không quên nhét vào tay tôi cái khẩu trang. Và chỉ khi có mặt tại đây tôi mới "thấm thía" việc làm của anh bạn rất có ý nghĩa.

Ít cây cối vì... bụi

Đến thăm “làng viêm phổi” (theo cách gọi của người dân địa phương - PV), ấn tượng đầu tiên là cảm giác ngột ngạt, khó thở. Các dãy nhà lem luốc khói bụi, cây cối hai bên đường cũng đen nhẻm bụi than. Nhà ai cũng đóng cửa im ỉm. Ngoài đường thỉnh thoảng một vài bóng người oằn mình rẽ bụi đạp vội xe qua. Đầu xóm, hàng chục xe có trọng tải lớn đang thi nhau đổ chất thải tạo nên những âm thanh đinh tai, nhức óc và những cột bụi khổng lồ.

Khó khăn lắm chúng tôi mới tìm được một chị đang đi trên đường để hỏi thăm vào nhà trưởng xóm. Ông Hoàng Cao Luyện, Trưởng xóm 10 (làng Hà) đưa chúng tôi đi tìm hiểu về “xứ xở bụi mù”. “Ở đây cây cối ít lắm, loài cây nào có sức đề kháng tốt mới tồn tại nổi”.

Rồi ông Luyện chợt lặng đi ít phút, nói: “Tôi đã sống ở mảnh đất này hơn nửa đời người, đã cảm nhận hết nỗi cơ cực của bụi than và mùi hăng hắc của nó. Khổ lắm các chú ơi. Mỗi khi gió đông nam thổi đến, nhà cửa trong xóm cứ như cái túi chứa khói bụi. Mặc dù đã đóng kín cửa nhà, nhưng cũng chẳng ăn thua...”.

Bán đất tổ tiên để lại cũng chỉ vì... bụi

Ông Luyện cho biết, người dân ở đây đã quen với chuyện phải đi khám bệnh do tức ngực, khó thở hay đau rát cổ họng. Rất nhiều người dân làng Hà mắc các chứng bệnh liên quan đến đường hô hấp và không ít trong số này đã có dấu hiệu của bệnh viêm phổi.

Gần đây, chị Trần Thị Xuân (xóm 10 xã Phúc Xá, nhà ở ngay chân bãi đất thải của mỏ than Khánh Hòa) cảm thấy tức ngực, khó thở. Đi khám ở bệnh viện đa khoa Thái Nguyên, bác sỹ nói chị bị viêm phổi do bụi than. Hôm chúng tôi đến, chị đang lên cơn sốt nhưng cũng gắng ngồi dậy trò chuyện. Ở giường phía bên, chồng chị vẫn đang cất lên những tràng ho kéo dài. Anh bị lao nặng, hàng tháng cả hai vợ chồng cùng nhau lên bệnh viện đa khoa Thái Nguyên khám chữa bệnh định kỳ.

Chị Xuân buồn bã nói: để chống chọi lại bệnh tật của hai vợ chồng, gia đình chị đành bán nốt mảnh đất rộng mấy trăm mét của ông bà để lại lấy tiền đi chữa bệnh phổi. Rồi chị chua xót nói: “Chẳng biết thời gian tới chúng tôi lấy đâu ra tiền đi chữa bệnh khi mà cả hai vợ chồng đều không có công ăn việc làm, không có chế độ gì. Có lẽ chỉ còn biết nằm chờ chết”.

Kể đến đây chị bật khóc. Từng tiếng nấc của chị hoà quện với những tiếng ho không dứt của người chồng khiến chúng tôi không khỏi chạnh lòng.

Ông Lê Văn Thức, Trưởng xóm 14 bức xúc: “Phế thải của mỏ than Khánh Hoà được đổ cách đây vài chục năm, hiện nó như một quả núi kéo dài vài km, giờ đã nằm sát làng. Nếu tính từ mặt bằng của làng với “quả núi” đó thì chiều cao khoảng 80m. Đồng ruộng xung quanh được Xí nghiệp Than Khánh Hoà “mua dần” để đổ đất thải. Nhưng khói bụi than vẫn còn "đỡ", người dân sợ nhất là bị bụi Clinke bay vào mắt. Hàng trăm người trong làng đã phải đi bệnh viện để gắp bụi này ra, nếu không gắp kịp thời thì chỉ có hỏng mắt. Chúng tôi suốt ngày phải đóng cửa ngồi một chỗ trong nhà mà vẫn không thoát khỏi bụi đó. Thật kinh khủng. Rồi sức khỏe của chúng tôi sẽ ra sao đây”?

Chất thải chất cao như núi

Không chỉ ảnh hưởng đến sức khoẻ của người dân, ô nhiễm từ mỏ than Khánh Hoà còn làm cây trồng, mùa màng của bà con bị tổn thất nặng nề. Mỏ đào sâu xuống hàng trăm mét đã rút hết mực nước ngầm của cả một khu vực. Ruộng bị đất thải lấn không cấy được, cây trái hoa màu không ra quả.

Để “kiếm sống” người dân ở đây lại phải làm nghề mót than ở các bãi thải mưu sinh qua ngày. Thế nhưng, vừa rồi xảy ra vài vụ tai nạn nên Cty than Khánh Hoà đã lập trạm bảo vệ canh gác, nhưng khi có thời cơ người dân vẫn bất chấp nguy hiểm vào bãi nhặt trộm.

Ông Mai Ngọc Đản, trưởng xóm Cao Sơn 4 cũng buồn bã cho biết: “Cứ tình trạng này, không sớm thì muộn thì người dân ở đây đều bị bệnh viêm phổi hết. Công nhân của mỏ hàng năm còn được đi khám bệnh rửa phổi từ 1 đến 2 lần, chế độ đầy đủ còn bệnh tật, huống chi người dân. Dẫu biết vậy, nhưng những người dân nghèo chúng tôi biết chuyển đi đâu bây giờ. Con cái chúng tôi ốm đau, thường xuyên chảy máu cam do hít phải bụi thải than. Bản thân chúng tôi hết ho lại đến viêm mũi. Chúng tôi đã nhiều lần gửi đơn kiến nghị, đến các cơ quan chức năng trong tỉnh nhưng không được hồi đáp”.

Nguy cơ ngày một gia tăng

Theo bác sỹ Vũ Thị Mai - Trạm trưởng trạm y tế xã Phúc Hà, người đã có thâm niên 12 năm công tác tại đây cho biết: “Khoảng 5 năm trở lại đây, mỏ than Khánh Hòa ngày một mở rộng phạm vi khai thác, nên tình trạng ô nhiễm do bụi than cũng ngày một gia tăng. Mặt khác, đa phần người dân địa phương sống nhờ vào việc khai thác quặng, nên tỷ lệ mắc các bệnh về đường hô hấp như viêm phổi, viêm họng cũng tăng cao. Trước mắt, trong khi chờ các cơ quan chức năng vào cuộc giải quyết, chúng tôi đã thường xuyên tuyên truyền đến người dân về căn bệnh này...”.

Tại buổi làm việc với chúng tôi, ông Từ Duy Hường - Chủ tịch UBND xã Phúc Hà cho biết: Giải pháp tạm thời được đưa ra như tưới nước, phun mù để khắc phục một phần tác hại của bụi. Tuy nhiên đây chỉ là giải pháp tình thế. Khó khăn lớn nhất là khi máy hỏng không thể phun nước được. Đã có thời điểm bụi than làm chết lúa, xí nghiệp đã phải tiến hành đền bù cho dân.

Chỉ ba giờ đồng hồ ở làng viêm phổi đã khiến chúng tôi chịu không nổi. Đến bao giờ thì sự chịu đựng của 4.000 nhân khẩu nơi đây sẽ hết giới hạn? Câu trả lời xin dành cho chính quyền địa phương và các cơ quan chức năng tỉnh Thái Nguyên.

Quốc Tuấn