Ẩn ức tình dục và sáng tạo

Còn các nhà phân tâm học không nghĩ như vậy. Theo họ, việc một người trở nên thăng hoa trong nghệ thuật, có thể là do anh ta có những ẩn ức tình dục không có cách nào giải toả được.

Những ham muốn tích tụ trong vô thức ngày này qua ngày khác và trở thành ẩn ức. Đã có ẩn ức thì phải có giải toả. Một trong những ẩn ức lớn nhất, mang một xung năng rất mạnh, đó là ẩn ức tình dục...

Thường thì cuộc sống bình an, êm đẹp là một liều thuốc bổ tốt nhất để nuôi dưỡng một bộ óc thanh thản. Nhưng không phải ai sinh ra cũng được thượng đế ưu ái cho điều đó. Tuy nhiên, cho dù tuổi thơ của một người có hạnh phúc tột đỉnh hay đau khổ ê chề thì đó cũng là những trải nghiệm không dễ quên, ăn sâu vào tiềm thức của họ, “lén lút” tham gia vào quá trình hình thành tính cách của một con người.

 

Với một người có tuổi thơ hạnh phúc thì cả đời họ sẽ theo đuổi giấc mơ được quay về tuổi thơ với những ngày vô lo vô nghĩ, những trò chơi vui bất tận. Nếu cuộc sống bằng phẳng ấy vẫn tiếp diễn, những người đó thường ít có cảm xúc được thăng hoa vì họ vốn đã hài lòng với cuộc sống đầy niềm vui! Còn với một số người không được hưởng cuộc sống may mắn trong quá khứ thì lại càng có nhiều lý do để họ mong ước về một tuổi thơ đã xa đầy màu sắc thần tiên...

 

Người có tuổi thơ hạnh phúc thường ít có cảm xúc được thăng hoa vì họ vốn đã hài lòng với cuộc sống đầy niềm vui. (Ảnh minh họa)

Tuy nhiên, với những người có tuổi thơ sóng gió thì trải nghiệm này thường là những ham muốn được tích tụ từ rất nhiều lần vào vô thức. Một cậu bé có thể đứng hàng giờ, thậm chí rình rập vườn nhãn nhà hàng xóm và ước ao mình được một mình sở hữu vườn nhãn đó, để được ngồi trên cây cả ngày, ăn nhãn thoả thích. Vườn nhãn này xuất hiện liên tục trong giấc mơ của cậu và sau này, khi cậu trưởng thành, nó vẫn ở trong giấc mơ ấy nhưng “cải trang” thành nhiều dạng khác.

 

Hoặc một cô bé nghèo đã từng rất thèm được ôm ấp một con búp bê màu hồng trong một tủ kính quầy bách hoá, cô cũng muốn được ăn một chiếc kem bốc khói; hay một cô bé 7 tuổi làm việc quần quật quanh năm suốt tháng và luôn mơ đến giấc mơ được nằm dài trên chiếc giường đệm sạch sẽ, tinh khôi để ngủ...

 

Những ham muốn này cứ tích tụ trong vô thức và trở thành ẩn ức. “Đã có ẩn ức thì phải có giải toả”, PGS.TS Đỗ Lai Thuý nói: “Một trong những ẩn ức lớn nhất, mang một xung năng rất mạnh, đó là ẩn ức tình dục”.

Khi con người càng trưởng thành, họ càng đặt cho mình nhiều quy tắc đạo đức hơn, cũng có lúc họ thấy quá mệt mỏi vì sự ràng buộc của những mối dây chằng chịt đó, họ tìm cách để “cởi” mình, tranh cãi, nhưng càng “cởi” thì họ lại càng vướng vào một mớ dây đạo đức khác. Trong khi, con người có quá nhiều ham muốn. Những ham muốn này bị các quy tắc đạo đức và pháp luật ngăn cản, bị dồn nén trong vô thức, cần được giải toả...

 

Cách giải toả phổ biến nhất đó chính là những giấc mơ thường ngày. (Ảnh minh họa)

PGS. TS Đỗ Lai Thuý, Phó Tổng biên tập Tạp chí Văn hóa - Nghệ thuật, Bộ Văn hóa -  Thông tin  cho biết: Cách giải toả phổ biến nhất đó chính là những giấc mơ thường ngày. Như câu chuyện về giấc mơ vườn nhãn của cậu bé trên. Đó là một cách để “hoá giải” những ẩn ức tích tụ trong vô thức của cậu. Cậu bé cũng có một cách khác để loại bỏ nỗi ám ảnh vườn nhãn đó bằng những miền quyến rũ khác. Hãy tưởng tượng những khi cậu “rình rập” vườn nhãn vào lúc 5h chiều nhưng thói quen của cậu bỗng thay đổi vì cũng lúc đó, có một cô bé rủ cậu đi thả diều. Ám ảnh vườn nhãn sẽ dần được giải toả bởi cậu đã tìm được một niềm vui khác khiến tâm hồn cậu thăng hoa. Tương tự, cách giải quyết của người lớn thường là nghe nhạc, xem tranh hay các hoạt động thưởng thức nghệ thuật khác.

Tuy nhiên, không phải những ẩn ức lúc nào cũng dễ dàng được loại bỏ. “Cậu bé vườn nhãn” là một người tôn thờ mẹ, yêu quý mẹ tha thiết, cậu  luôn cảm nhận người cha “độc đoán” đã chiếm mất người mẹ của mình. Bản năng trong cậu luôn coi mẹ là của mình nhưng trên thực tế, những gì cậu quan sát được thì mẹ lại thuộc về người mà cậu không vượt qua được. Khi lớn lên, “cậu bé vườn nhãn” đã thấy “cô bé thả diều” có những thứ mà mẹ mình cũng có:  Gương mặt đẹp, vòng tay ấm áp thương yêu, sự dịu dàng qua mỗi lần cô liếc sang phía cậu. Nhưng tiếc thay, nỗi ám ảnh về những đêm vô tình chứng kiến cảnh bố mẹ mình thân mật không bao giờ có thể phai nhạt trong vô thức của cậu. Cậu khó có thể yêu được ai nữa.

 

Theo Tiến sỹ Tâm lý học Trần Thu Hương, giảng viên Khoa Tâm lý học trường ĐH KHXH&NV Hà Nội: Việc chứng kiến những cảnh thân mật của “thần tượng” như thế đã tạo cho trẻ một ẩn ức khó giải toả. Diễn biến tâm lý của cậu bé này sẽ có thể đi theo những chiều hướng sau: Một là vì không có cách gì giải toả được ẩn ức đó, cậu sẽ dễ mắc bệnh nhiễu tâm. Hai là, trong trường hợp cậu có tư chất về nghệ thuật, cậu sẽ trở thành một nghệ sỹ, thăng hoa những ẩn ức trong vô thức đó thành những bản nhạc hay những tiểu thuyết đẹp...

Tiến sỹ Tâm lý học Trần Thu Hương cho biết: Mỗi người chúng ta đều có một năng lượng tính dục ẩn sâu bên trong và chúng ta không kiểm soát được điều đó. Đối với những người có tuổi thơ hoặc cuộc sống không mấy suôn sẻ, gặp những tổn thương, mất mát về mặt tinh thần thì thường có xu hướng bị ức chế vô thức. Tiến sỹ dẫn chứng Beethoven và Mozart như là hai đại diện điển hình lớn của những thăng hoa nghệ thuật kể trên.

Một nhà văn đồng tính cuối thế kỷ 19 mà người Việt Nam rất quen thuộc với tác phẩm “Hoàng tử hạnh phúc” tên Oscar Wilde cũng là một ví dụ về thăng hoa những ẩn ức tình dục. Ở thời đại của ông, đồng tính là một điều gì đó còn tệ hơn cái chết nên Oscar vẫn kết hôn và có hai con. Tuy nhiên, những ẩn ức không được thoả mãn của Oscar được thăng hoa thành các tác phẩm văn học, trong đó có những trải nghiệm phức tạp mà lại trong sáng thánh thiện vô cùng về tình yêu của con người với con người.

Nhân vật thuộc diện này ở Việt Nam có thể kể đến đó là Hồ Xuân Hương. Theo những phỏng đoán của giới khoa học thì Hồ Xuân Hương có một xung năng tình dục rất lớn nhưng bị hạn chế bởi những rào cản hà khắc của chế độ phong kiến nên xung năng đó đã biến thành những bài thơ tuyệt vời như thế. Cũng có một giả thiết khác là Hồ Xuân Hương có thể là một phụ nữ rất... xấu nên cuộc sống tình dục khó được thoả mãn. Nhưng mọi phỏng đoán vẫn chỉ là phỏng đoán, chỉ cần đọc thơ Hồ Xuân Hương là người ta có thể thấy đây là một người phụ nữ mang ám ảnh lớn về dục tính.