Bãi cọc Cao Quỳ, Hải Phòng có liên quan tới trận chiến Bạch Đằng 1288?

Ngày 29/9, tại Trung tâm hội nghị TP Hải Phòng, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam phối hợp với UBND TP Hải Phòng tổ chức Hội nghị thông báo Khảo cổ học toàn quốc lần thứ 55 năm 2020.

Hội nghị thông báo Khảo cổ học toàn quốc lần thứ 55 năm 2020

Tại hội nghị, các nhà chuyên môn cho rằng, việc phát lộ bãi cọc Cao Quỳ ở xã Liên Khê, huyện Thủy Nguyên, Hải Phòng thời gian qua thực sự là sự kiện nổi bật trong ngành khảo cổ học, có giá trị to lớn về lịch sử, văn hóa, giáo dục.

Theo đó, đã có 2 đợt khai quật tại bãi cọc này do Viện Khảo cổ học phối hợp với các đơn vị liên quan và chính quyền địa phương thực hiện. Cụ thể, đoàn đã phát hiện được 37 cọc gỗ, 2 cụm gỗ, 22 hố cọc và 4 hố đất đen. Các cọc này xuất lộ ở độ sâu khá tương đồng, đóng, chôn trong khu vực chứa nhiều bùn cát mịn, kích thước không đều nhau, loại nhỏ từ 10-18cm, loại lớn từ 28-32cm, đặc biệt có cọc đường kính từ 37-40cm. Các cọc chủ yếu làm bằng gỗ sến nhựa và lim.

Bãi cọc Cao Quỳ tại xã Liên Khê, huyện Thủy Nguyên sau khi khai quật.

Nhóm nghiên cứu đánh giá sơ bộ đây là khu vực bãi cọc có quy mô khá lớn với các cọc gỗ lớn/nhỏ xen kẽ được bố trí theo ý đồ chiến thuật rõ ràng với nhiều tầng, lớp; không phải là cọc đáy, cọc kè đê hay phục vụ cho các mục đích dân sinh khác. Do đó, để khẳng định bãi cọc này có liên quan đến trận chiến Bạch Đằng 1288 hay không cần nghiên cứu, mở rộng hơn mới rõ được.

GS Nguyễn Quang Ngọc, Phó chủ tịch Hội khoa học Lịch sử, cho rằng việc có nhiều luồng ý kiến xung quanh bãi cọc Cao Quỳ có thuộc trận địa năm 1288 hay không là điều dễ hiểu. Đó là cách nhìn nhận của mỗi cá nhân.

Quan điểm của ông Ngọc, kết luận bãi cọc Cao Quỳ có liên quan đến trận địa 1288 là có cơ sở. Bởi nơi phát hiện ra bãi cọc là vùng có vị trí vô cùng trọng yếu. Thời kỳ nào cũng phòng thủ ở đây, trước Công nguyên đến thời kỳ Ngô Quyền, Trần Hưng Đạo và sau này.

Các nhà chuyên môn tham quan bãi cọc Cao Quỳ trước khi diễn ra hội nghị.

Vì thế, theo ông, các cọc gỗ được ông cha có thể sử dụng đi sử dụng lại ở nhiều giai đoạn lịch sử. Điều đó dẫn đến xác định niên đại cọc gỗ bằng phương pháp đồng vị carbon C14 cho ra các kết quả khác nhau.

Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam Phạm Văn Đức cho rằng, với những kết quả nghiên cứu khảo cổ học và nghiên cứu liên ngành, bước đầu các nhà khoa học xác định, hai bãi cọc gỗ tại cánh đồng Cao Quỳ thuộc địa bàn xã Liên Khê và khu vực Đầm Thượng thuộc xã Lại Xuân, huyện Thủy Nguyên, Hải Phòng là khu di tích thuộc chiến trường Bạch Đằng của quân dân nhà Trần chống quân xâm lược Nguyên - Mông năm 1288.

Công nhân vẫn đang tiếp tục hoàn thiện khu bảo tồn bãi cọc cổ Cao Quỳ.

Theo TS Nguyễn Gia Đối, quyền Viện trưởng Khảo cổ học, bãi cọc này còn phân bố ở khu vực khác nên cần thống nhất giữa các bên để tiến hành mở rộng nghiên cứu, làm rõ hơn.

"Còn chúng tôi bước đầu xác định bãi cọc không phải di tích cư trú cũng không phải kiến trúc dân sự, mà đó là một chiến trận quân sự nhiều khả năng liên quan đến trận chiến quân dân nhà Trần chống Nguyên Mông năm 1288", ông nói.

Khác quan điểm trên, ông Nguyễn Văn Hảo (nguyên cán bộ Viện Khảo cổ học) cho rằng việc nhận định, kết luận sớm về bãi cọc Cao Quỳ là vội vàng. Bởi lẽ, khu vực phát hiện là vịnh cổ chứ không phải dòng sông cổ vì xung quanh toàn là núi đồi. Về cấu tạo địa tầng, có lớp than bùn màu đen.

Theo ông Hảo, cần có các nhà địa chất vào cuộc, khôi phục lại địa lý, cảnh quan và môi trường khu vực này như thế nào để xác định dòng chảy khu vực. Điều đó có thể làm được và cần phải làm sâu hơn nữa để đi đến kết luận cọc này có phải chống giặc ngoại xâm hay không.

"Một lực lượng khác cần vào cuộc là các nhà quân sự để xem tại sao tổ tiên cắm cọc ở đây? Quân giặc đi thế nào mà lại cắm ở đây? Chúng ta cần khiêm tốn và có trách nhiệm với di tích", ông nhấn mạnh.

Trước đó, vào cuối năm 2019, khi lao động, người dân đã phát hiện bãi cọc cổ ở thôn Cao Quỳ, xã Liên Khê (huyện Thủy Nguyên). Sự việc này nhanh chóng thu hút sự quan tâm của chính quyền thành phố, nhà chuyên môn và dư luận.

Bước đầu, đơn vị nghiên cứu nhận xét sơ bộ di tích Cao Quỳ có thể là một trận địa có niên đại liên quan đến trận chiến chống quân Nguyên Mông năm 1288 của quân dân triều Trần. Trận địa này có thể được dùng để chặn giặc, ngăn địch tiến vào sông Giá để ra sông Bạch Đằng.

Chưa đầy một năm sau kể từ khi phát hiện, TP Hải Phòng đã cho xây dựng tuyến đường và khu bảo tồn bãi cọc Cao Quỳ với mức đầu tư hơn 430 tỷ đồng. Dự kiến, ngày 5/10, công trình này được đưa vào sử dụng.

Trước những ý kiến trái chiều xung quanh mối liên quan giữa bãi cọc Cao Quỳ với trận địa 1288, TS Bùi Văn Hiếu, Phó Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu khảo cổ học dưới nước (Viện Khảo cổ học Việt Nam) - người trực tiếp phụ trách việc khai quật 2 khu vực bãi cọc tại Cao Quỳ và Đầm Thượng, cho rằng "chủ nhân bãi cọc, cách thức đóng cọc... vẫn là câu hỏi đang được các nhà khoa học tiếp tục nghiên cứu".

Minh Lý - Đinh Huyền