Bài học kinh nghiệm đối phó với già hóa dân số

Đến năm 2015, Bệnh viện Lão khoa Trung ương sẽ xây dựng thêm cơ sở 2 tại Hà Nội với quy mô 500 giường bệnh. Ảnh: Dương Ngọc.

Thách thức cho sự phát triển

Theo dự báo của Liên Hợp Quốc (UN), đến năm 2030, tỷ lệ dân số trên 65 tuổi của Việt Nam sẽ vào khoảng 12,9% và tỷ lệ này đến năm 2050 là 23%. Nếu chia tốc độ tăng dân số trên 65 tuổi trung bình giai đoạn 2030 - 2035 là khoảng 0,49%/năm thì đến năm 2032 Việt Nam chính thức có cơ cấu dân số già khi tỷ lệ dân số trên 65 tuổi cán mốc 14%.

Như vậy, nếu những dự báo của UN là chính xác thì chỉ sau 20-21 năm Việt Nam sẽ có cơ cấu dân số già, tốc độ già hóa được cho là khá nhanh so với Nhật Bản-một trong những quốc gia có dân số già nhất trên thế giới (mất khoảng 26 năm) hoặc một số quốc gia trong cùng khu vực như Thái Lan, Indonesia (theo dự báo của UN thì mất khoảng 22-23 năm).

Cũng theo kết quả của Điều tra quốc gia về người cao tuổi Việt Nam năm 2011 cho thấy, chỉ có hơn 25,5% người cao tuổi ở Việt Nam sống bằng lương hưu hay trợ cấp xã hội, còn lại trên 70% người cao tuổi không có tích lũy vật chất, phải tự lao động kiếm sống cùng với sự hỗ trợ của con cháu và gia đình. Chính vì vậy, để đảm bảo cho cuộc sống vật chất của mình, 59% người cao tuổi vẫn phải làm các công việc khác nhau, trong đó đa số làm nông nghiệp. Phần lớn tiền tiết kiệm được người cao tuổi để dành cho công việc khẩn cấp như ốm đau, bệnh tật chiếm tới 67%, tiếp đó dành cho con cháu là 12% và chỉ có 10% là dành cho việc dưỡng già. Sự gia tăng nhanh chóng của người cao tuổi và yêu cầu được chăm sóc, chữa bệnh của người cao tuổi đã và đang gây sức ép lớn lên hệ thống y tế. Theo Điều tra Quốc gia mới nhất về người cao tuổi Việt Nam năm 2011 cho thấy, tuy người cao tuổi ở Việt Nam có tuổi thọ trung bình cao (73 tuổi), nhưng gánh nặng bệnh tật cũng rất lớn, với khoảng 95% người cao tuổi có bệnh, chủ yếu là bệnh mãn tính không lây truyền.

Mặc dù gánh nặng bệnh tật đối với người cao tuổi Việt Nam là khá lớn khi có tới 95% người cao tuổi có bệnh, tuy nhiên hệ thống cơ sở hạ tầng y tế chưa được phát triển kịp thời với sự gia tăng nhanh chóng và yêu cầu được chăm sóc của người cao tuổi. Để đáp ứng nhu cầu chăm sóc và khám chữa bệnh cho người cao tuổi ngày một tăng, bên cạnh việc thành lập khoa Lão khoa tại các bệnh viện tỉnh, Bộ Y tế cũng đã phê duyệt quy hoạch phát triển Bệnh viện Lão khoa Trung ương. Theo đó, đến năm 2015, Bệnh viện Lão khoa Trung ương sẽ xây dựng thêm cơ sở 2 tại Hà Nội với quy mô 500 giường bệnh. Tiếp đó, sẽ thành lập Bệnh viện Lão khoa tại TP Hồ Chí Minh và Đà Nẵng.

Bài học kinh nghiệm của Nhật Bản

Trước sức ép lớn đến từ những người phụ thuộc trong đó chủ yếu là người già lên người trong độ tuổi lao động, chính phủ Nhật Bản đã và đang cố gắng đề ra các chính sách duy trì được nhiều người tham gia lực lượng lao động, cải thiện các điều kiện để tăng tỷ lệ sinh. Mục tiêu của Nhật Bản sau 10 năm là tăng tỷ lệ lao động nữ từ 65% đến 72%, tỷ lệ làm việc 60 giờ hoặc hơn/tuần giảm từ 11% đến 6%, tỷ lệ sử dụng các kỳ nghỉ hàng năm tăng từ 47% đến 100%, tỷ lệ nghỉ chăm sóc trẻ em tăng từ 72% đến 80% đối với nữ và 0,6% đến 10% đối với nam giới và số giờ dành cho nam giới để chăm sóc con cái, làm công việc gia đình tăng từ 1 giờ đến 2,5 giờ một ngày.

Bài học thực tiễn của việc thiếu hụt nguồn nhân lực do vấn đề già hóa dân số của Nhật Bản là những kinh nghiệm quý báu cho Việt Nam hiện nay. Vậy Nhật Bản đã giải quyết vấn đề này như thế nào?