Bố mẹ lên bờ, con “xuống” chữ

Thị trấn Cẩm Thủy là nơi sầm uất nhất của huyện Cẩm Thủy (Thanh Hóa), nhưng cảnh sống của người dân xóm vạn chài Tân Thành thì thật u ám. Việc trẻ con xóm vạn chài chỉ được học xóa mù chữ, rồi ở nhà trông em, phụ giúp bố mẹ đi làm ăn xa khi còn chưa đến tuổi lao động không còn lạ. Đặc biệt, 90% trẻ em ở xóm vạn này bị… tái mù chữ.

 

10 người học, 9 người tái mù chữ

 

Đìu hiu dãy thuyền lá của cư dân xóm vạn chài Tân Thanh.

 

Ngoài xóm chài Tân Thành, trên địa bàn Thanh Hóa, tình trạng tái mù chữ còn diễn ra phổ biến ở các xóm vạn khác. Xóm chài Cửa Hà (Cẩm Thủy), học sinh học cao nhất cũng chỉ được một số em học hết lớp 9. Trẻ nhỏ xóm chài Thành Công (phường Đông Thọ, TP Thanh Hóa) hay xóm chài tại các huyện Yên Định, Vĩnh Lộc… đều trong cảnh thất học.

Chúng tôi có mặt ở xóm chài Tân Thành nay là tổ dân phố 1, thị trấn Cẩm Thủy, huyện Cẩm Thủy giữa trưa nắng nóng mùa thu. Dãy thuyền ba lá bé nhỏ chùng chiềng giữa con nước đục ngầu phù sa, hắt lên mùi tanh hôi từ các lồng cá nuôi nước ngọt.

 

Thuyền nào cũng vắng người vì lớp trẻ đi làm thuê. Ghé chiếc thuyền nhỏ, cũ nát, chật chội của ông Bình, bên dưới là lồng nuôi cá, bên trên làm giường nằm. Chiếc thuyền này đã từng là "tổ ấm" của gia đình hơn chục người qua nhiều thế hệ. Ở tuổi ngoài 60, truyền thống gia đình nhiều đời sống lênh đênh sông nước được ông Bình nhắc lại: "Vợ chồng tôi được 12 đứa con. 2 đứa bị nước sông cuốn đi từ khi chập chững tập đi, những đứa khác cũng phiêu dạt, đi làm ăn xa, chỉ còn 2 ông bà già với đứa út thôi".

 

Những người dân chài cùng thế hệ ông Bình không ai biết đến trường lớp, cái chữ. Cuộc sống của họ nổi trôi theo con nước. Các con ông Bình đều được học hết cấp 1, đủ nhận mặt chữ, rồi phải bỏ dở chừng theo bố mẹ đi đánh cá, hay ở nhà trông em. Bẵng đi vài năm, "nay hỏi lại đứa nào cũng quên hết mặt chữ rồi, có khi không còn viết nổi họ tên mình nữa ấy!", ông Bình ngán ngẩm!

 

Sang thuyền anh Dũng, chị Hoa - cặp vợ chồng trẻ mới cưới, chữ nghĩa cũng không khá hơn các lão ngư là mấy. Anh Dũng tâm sự: "Ngày nhỏ bố mẹ cũng cho đi học, nhưng ngày đó lũ trẻ thuyền chài chúng tôi đến trường còn mặc cảm lắm, đứa nào cũng không có tiền đóng học. Cả lứa đó chưa học hết cấp 1 thì đã bỏ hết rồi".

 

Dừng một lát, anh thú nhận: "Đám thanh niên làng chài chúng tôi bảo đọc thì một số người có thể đánh vần được, nhưng viết thì tay ai cũng cứng, khó "uốn" nổi cái tên". Vừa tách hộ, chưa có nhà trên bờ, mùa mưa gió, chiếc thuyền vẫn là nhà, là tổ ấm nhỏ của anh. "Giờ chưa có con còn đỡ lo, chứ có thêm cháu nhỏ nữa còn khó khăn hơn nhiều! Sống thế này, không biết đời nó có học được cái chữ không?", chị Hoa ngao ngán.

 

Không riêng gia đình ông Bình hay vợ chồng anh Dũng, người dân xóm vạn này ai cũng vậy, được học xóa mù chữ rồi lại tái "mù". Ông Hà Quang Vệ, Tổ trưởng tổ dân phố 1 cho biết: "Tân Thành có 110 hộ gia đình thì 100% là hộ nghèo và cận nghèo. Hiện nay, hơn 90% dân chài ở đây không biết chữ, ngay cả đám thanh niên mấy chục người, vậy mà có ai viết nổi một dòng chữ đâu".

 

Làng "nhập" phố,  trẻ bỏ trường

 

Từ khi thực hiện chính sách cấp đất làm nhà cho bà con vạn chài, các hộ dân xóm chài Tân Thành đã có nhà trên bờ. Thoát được cảnh gia đình hàng chục người chen chúc trên một chiếc thuyền, thì dân chài lại gặp nỗi lo lớn hơn là con em mình... mù chữ. Bởi khi làng lên phố, con em xóm chài không được ưu tiên như trước nữa, sự học trở nên vất vả hơn.

 

Nói đến "trường lớp", "học chữ", nhiều em còn ngỡ ngàng. Làng có hàng trăm em nhỏ trong độ tuổi đi học, "từ khi mất ưu tiên, hàng chục em phải bỏ học dở chừng". Riêng Trường tiểu học thị trấn Cẩm Thủy có 39 học sinh làng chài đang theo học, đa số đều có hoàn cảnh rất khó khăn. Cha mẹ các em cả ngày lo chạy ăn từng bữa, cả thời gian lẫn điều kiện thiết yếu để lo cho con cái họ đều không có.

 

Ngày nghỉ thay vì được vui chơi, đa phần lũ trẻ xóm chài này lại "được" hòa vào nhịp sống bận rộn, bươn chải cùng cha mẹ kiếm sống. Nhiều em vừa vào lớp 1 còn chưa kịp quen lớp đã phải bỏ dở vì việc nhà đang đợi. Em Nguyễn Thị Oanh (6 tuổi), nhập lớp 1C chưa nổi 1 tuần đã nghỉ vì nhà không còn ai trông người anh trai tật nguyền cho bố mẹ đi làm thuê kiếm tiền trả nợ chữa bệnh cho anh. "Không được đến trường cháu cũng buồn. Cháu cũng thích đi học lắm, vì ở trường có nhiều bạn chơi!", Oanh hồn nhiên nói. Mọi việc từ cắt cỏ cho cá, nấu cơm, dọn dẹp, chăm sóc anh trai bệnh... không thể thiếu bàn tay nhỏ của em.

 

Mặc dù trường cách nhà độ 3 cây số nhưng với lũ trẻ xóm chài, "con đường" đến trường lại quá xa. Chả thế các thầy cô, cứ mỗi ngày đến trường mà thấy học sinh xóm chài đến lớp đầy đủ thì nhẹ nhõm thở phào. Có những năm học sinh xóm chài bỏ thi nhiều, nhà trường phải nhờ đến cán bộ xã xuống động viên và đưa đi. Nhưng khi đưa được em này đến lớp thì em kia lại trốn mất, "duy trì sĩ số lớp ở những lớp có học sinh xóm chài quả thật không đơn giản chút nào.

 

Việc học sinh bỏ thi cuối kỳ xảy ra như cơm bữa. Những lúc như vậy, biện pháp của nhà trường là cử giáo viên xuống tận nơi đưa các em đến trường", một cô giáo Trường tiểu học thị trấn Cẩm Thủy cho biết.

 

"Đường" học còn xa, cái chữ bập bõm, mờ dần thì tất yếu dẫn đến tái mù chữ, thất học. Nếu cứ cái đà này, không chỉ Tân Thành mà với nhiều xóm chài khác, sự học sẽ còn mãi như một bức tranh u ám.

 

 

Lê Hường