Bộ sách quý sau 20 năm tác giả mất mới ra mắt người Việt

Dù chậm trễ nhưng công trình nghiên cứu đồ sộ này của cố giáo sư (GS) Nguyễn Văn Huyên vẫn nguyên vẹn, được các dịch giả uyên bác chuyển ngữ thành tiếng Việt. Những chước tác của ông thời trẻ lần đầu tiên được in bằng tiếng Việt, đã trở thành những di sản được đông đảo các bạn trẻ tìm đọc.

2 tập sách NGUYỄN VĂN HUYÊN- CUỘC ĐỜI VÀ SỰ NGHIỆP do Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia phát hành. Bộ sách gồm 2 tập dày dặn, giấy đẹp, bìa cứng.

Theo giáo sư sử học Hà Văn Tấn, tập I thú vị vì có quan điểm được chú ý nhiều nhất mà GS Nguyễn Văn Huyên nhận ra từ năm 1944: “Dân tộc này không chịu sao chép những gì của Trung Quốc, mà tự tạo lấy cuộc sống riêng trong trường kỳ lịch sử vẫn luôn luôn được thanh xuân hóa”.

Nước ta bị nhà Hán xâm chiếm từ năm 111 trước Công nguyên, tính đến Chiến thắng Bạch Đằng (năm 938) là 1.049 năm – bị đô hộ hà khắc hơn 10 thế kỷ mà vẫn giữ được sâu đậm bản sắc văn hóa của dân tộc mình.

Thú vị nữa là ý tưởng về một Tổ quốc Việt Nam thống nhất của một thanh niên trí thức mới 26 tuổi, chưa từng được giác ngộ cách mạng, lại ở một thời điểm thực dân Pháp tìm mọi cách phân cắt, chia rẽ 3 miền Bắc - Trung - Nam. Bằng lao động nghiên cứu và sáng tạo, GS Nguyễn Văn Huyên đã làm cho ông Vendryès - Chủ tịch Hội đồng chấm luận án - phải thốt lên: “Đây là một sự kiện lớn lao trong lịch sử Sorbonne”.

GS Hà Văn Tấn, người ta thường coi Nguyễn Văn Huyên là một nhà dân tộc học lớn, điều đó đúng, nhưng đọc ông, nghiền ngẫm các tác phẩm của ông, lại thấy trội vượt lên ở ông tư cách một nhà xã hội học. Phần lớn các ông trình nghiên cứu của ông đều nhằm hướng tới những phân tích và kết luận xã hội học.

Năm 26 tuổi, ông Nguyễn Văn Huyên đã bảo vệ luận văn tiến sĩ tại Đại học Sorbonne (ngày 17-2-1934), ông đã sử dụng hai công trình "Hát đối của nam nữ thanh niên ở Việt Nam" và "Nhập môn nghiên cứu cư trú nhà sàn ở Đông Nam Á" - có lẽ là hai công trình nghiên cứu đầu tiên về folklore ngôn từ Việt Nam được giới thiệu ra nước ngoài. Vì giá trị khoa học mà ngay năm ấy Nhà xuất bản Paul Geuthner ở Paris đã cho in thành 2 cuốn sách riêng.

10 năm tiếp theo, GS công bố thêm 44 công trình nghiên cứu khác xoay quanh chủ đề văn hóa và văn minh Việt Nam. Ông nghiên cứu hát đối và phát hiện thấy ứng tác thơ ca là một tài năng phổ biến ở nước ta, từ nông dân cày tới bậc chí sĩ. Ông viết: “Độc giả của chúng tôi bây giờ có lẽ hiểu rõ hơn vì sao nông dân Việt Nam ứng khẩu dễ dàng như vậy các câu thơ trong các hội hát đối”.

Theo ông, thơ dân gian bắt nguồn từ lời nói. Nông dân Việt Nam số đông không biết chữ, nhưng lại thuộc làu làu Truyện Kiều và vận dụng rất linh hoạt trong thơ ca ứng khẩu. Nông dân Việt Nam không có tiền mua nhạc cụ, nhưng biết tự làm lấy trống, sênh, sáo, nhị, tam, tì bà, đàn nguyệt, đàn tranh, đàn bầu… Không có đàn thì đã có phách mạnh, phách yếu làm điểm tựa cho giọng hát. Còn có tiếng vang (ơ ư, à à a) để tạo ra một âm sắc nhẹ hơn khi hát với phách yếu và một âm sắc khỏe hơn khi hát với phách mạnh. Còn có tiếng chêm làm tăng thêm tiết tấu của khúc hát…

Chưa đầy 1 thập kỷ, nhà khoa học trẻ Nguyễn Văn Huyên đã cho in 46 công trình khoa học về văn hóa và văn minh Việt Nam gồm gần 2.000 trang in bằng tiếng Pháp. Bằng các luận cứ khoa học thận trọng, chắc chắn ông đã  chứng minh với thế giới rằng bất luận trong các lĩnh vực dân tộc học, sử học, văn hóa học dân gian, xã hội học nông thôn... đều thấy rất rõ Việt Nam có một nền văn hóa riêng biệt và hết sức đặc sắc.

Giáo sư Nguyễn Văn Huyên nhận xét rằng: “Nước Việt Nam tuy trải dài nhưng tư duy khá đồng bộ. Cùng một nền văn hiến, được truyền bá bằng cùng một ngôn ngữ với cùng một hệ thống giáo dục, nó để lại những dấu ấn rõ nét trên khắp đất nước. Hơn nữa, giữa các vùng có những quan hệ liên tục và đôi khi ở một chừng mực nhất định là đều đặn. Các trung tâm thi cử, kinh đô, sự có mặt một bậc thầy lớn hay một vị hiền giả, luôn lôi cuốn những người dù ở xa nhất.

P.V/Báo Gia đình & Xã hội

Trong bài sử dụng tư liệu do GS Nguyễn Lân Dũng cung cấp