Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến: Việt Nam đã kiềm chế được tỷ lệ nhiễm HIV

Khuyến khích sử dụng bao cao su đã phát huy tác dụng trong phòng, chống HIV. Ảnh: Chí Cường.

Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến.

Thưa Bộ trưởng, Việt Nam đã đương đầu với HIV/AIDS hơn 20 năm, xin Bộ trưởng cho biết những thành công mà Việt Nam đã đạt được trong cuộc chiến đầy cam go này?

- Phải nói rằng, trong 20 năm qua Việt Nam đã kiên trì và nỗ lực đương đầu với HIV/AIDS bằng nhiều giải pháp quyết liệt và đã đạt được nhiều kết quả đáng ghi nhận. Theo kết quả điều tra quốc gia về hành vi kết hợp với các chỉ số sinh học cho thấy kiến thức phòng, chống HIV/AIDS trong nhóm nguy cơ cao đã tăng lên. Tỷ lệ người được điều tra trả lời đúng tất cả biện pháp dự phòng lây truyền HIV và từ chối những quan điểm sai lầm về đường lây truyền HIV trong nhóm nghiện chích ma túy tăng lên 47,6% năm 2009; trong nhóm nữ bán dâm tăng lên 54,7% năm 2009. So sánh điều tra trong nhóm thanh niên 15-24 tuổi cho thấy, thanh niên độ tuổi 15-24 hiểu đầy đủ đường lây truyền HIV và phản đối những quan niệm sai lầm về đường lây truyền HIV đã tăng từ 46% năm 2005 lên 57% năm 2009.

Hoạt động can thiệp giảm tác hại dự phòng lây nhiễm HIV đang tiếp tục được đẩy mạnh và có nhiều kết quả nổi bật. Các hoạt động tiếp cận cộng đồng, tiếp cận đồng đẳng, truyền thông thay đổi hành vi, khuyến khích và hướng dẫn sử dụng bơm kim tiêm sạch, bao cao su đã phát huy tác dụng. Chúng ta đã thí điểm thành công và đang mở rộng chương trình điều trị thay thế các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc Methadone.

Chương trình chăm sóc, hỗ trợ và điều trị người nhiễm HIV đã tập trung triển khai tại các cơ sở y tế tuyến tỉnh, tuyến huyện với các gói dịch vụ chăm sóc kết hợp giữa cơ sở y tế với dịch vụ chăm sóc dựa vào gia đình và cộng đồng. Việc mở rộng tiếp cận với chương trình điều trị ARV những năm qua đã cứu sống được hàng chục ngàn bệnh nhân AIDS.

Trong gần bốn năm trở lại đây, chúng ta đã đạt được "3 giảm": Giảm số ca nhiễm mới HIV, giảm số người nhiễm HIV chuyển sang giai đoạn AIDS và giảm số người tử vong do AIDS. Từ đó, chúng ta đã kiềm chế được tỷ lệ nhiễm HIV trong cộng đồng dân cư năm 2010 ở mức 0,26% - thấp hơn mục tiêu 0,3% đã đề ra trong Chiến lược quốc gia phòng, chống AIDS đến năm 2010. Với tỷ lệ này, Việt Nam tiếp tục là nước có tỷ lệ hiện nhiễm HIV thấp trong khu vực và được quốc tế đánh giá cao.

Tổng thư ký Liên Hợp Quốc Ban Ki Moon trong chuyến thăm Việt Nam vào tháng 10 năm 2010 đã đánh giá: "Việt Nam đã đẩy mạnh ứng phó với HIV một cách đáng kể trong những năm gần đây và đã đạt được những bước tiến ấn tượng". Thành công trên của công cuộc phòng, chống HIV/AIDS đã góp phần vào việc ổn định, phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, chăm sóc bảo vệ sức khỏe nhân dân.

Những thách thức phía trước

Để hướng tới mục tiêu "Không còn người nhiễm mới HIV" như Chủ đề của Tháng Hành động Quốc gia phòng, chống HIV/AIDS năm 2011, chúng ta cần phải nỗ lực vượt qua những thách thức nào, thưa Bộ trưởng?

- Những thành công của công cuộc phòng, chống HIV/AIDS ở Việt Nam 20 năm qua là không thể phủ nhận, nhưng để hướng tới mục tiêu "Không còn người nhiễm mới HIV", chúng ta còn phải đương đầu với không ít khó khăn và thách thức.

Trước hết, nói về tình hình dịch, tuy đã bị kiềm chế ở mức độ thấp, nhưng dịch HIV vẫn tiếp tục lây lan với một số xu hướng thay đổi đáng lưu ý, như gia tăng sự lây nhiễm HIV qua quan hệ tình dục đồng giới, gia tăng nhiễm HIV trong các nhóm người vốn được coi là "ít có nguy cơ"... Mỗi năm gần đây, chúng ta vẫn phát hiện thêm trên dưới 10 ngàn người nhiễm mới HIV. Trong khi đó, một bộ phận đáng kể dân cư vẫn chưa thực sự nhận thức đúng đắn về HIV/AIDS. Hành vi nguy cơ lây nhiễm HIV trong một số nhóm người như tiêm chích ma túy, mua-bán dâm vẫn còn ở mức độ cao... Về cơ bản chúng ta vẫn chưa khống chế được dịch HIV/AIDS, dịch vẫn diễn biến khó lường, ẩn chứa những yếu tố có thể gây bùng nổ dịch nếu không có những biện pháp ứng phó toàn diện, quyết liệt.

Công tác phòng, chống HIV/AIDS vẫn chưa thực sự được coi là một nhiệm vụ thường xuyên, vừa cấp bách vừa lâu dài. Về chuyên môn nghiệp vụ cũng còn nhiều khó khăn vướng mắc. Sự kỳ thị và phân biệt đối xử với người nhiễm HIV/AIDS vẫn còn khá nặng nề ở nhiều nơi, không những tác động trực tiếp đến cuộc sống của người nhiễm HIV/AIDS và gia đình họ, mà còn làm ảnh hưởng tiêu cực đến các hoạt động quản lý, dự phòng, chăm sóc, điều trị người nhiễm HIV/AIDS, làm tăng nguy cơ lây nhiễm HIV ra cộng đồng. Hệ thống phòng, chống HIV/AIDS tuyến tỉnh, huyện mới được thành lập còn nhiều khó khăn về nhân lực, trang thiết bị, cơ sở làm việc nên cần phải đầu tư nhiều thời gian và kinh phí mới đủ sức đáp ứng với yêu cầu nhiệm vụ được giao.

- Hiện nay, Bộ Y tế đang được Chính phủ giao soạn thảo Chiến lược quốc gia phòng, chống HIV/AIDS đến năm 2020 và tầm nhìn 2030, trong đó đã nêu các giải pháp trong thời gian tới. Tuy nhiên, tôi đề nghị các ngành, các cấp cần tập trung một số trọng tâm sau:

Thứ nhất, cần tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, Quốc hội, Hội đồng nhân dân, Chính quyền các cấp đối với công tác phòng, chống HIV/AIDS. Tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật và chính sách trong phòng, chống HIV/AIDS. Tăng cường hơn nữa phối hợp liên ngành và huy động cộng đồng trong phòng, chống HIV/AIDS.

Thứ hai, đẩy mạnh công tác thông tin, giáo dục, truyền thông thay đổi hành vi và các hoạt động can thiệp giảm tác hại dự phòng lây nhiễm HIV. Mở rộng và nâng cao chất lượng công tác chăm sóc toàn diện cho người nhiễm HIV/AIDS, tiếp cận điều trị sớm, đẩy mạnh chương trình dự phòng lây truyền từ mẹ sang con. Tăng cường công tác giám sát dịch HIV/AIDS, theo dõi và đánh giá chương trình phòng, chống HIV/AIDS.

Thứ ba, tăng cường huy động nguồn tài chính cho công tác phòng, chống HIV/AIDS nhất là đầu tư kinh phí trong nước, của trung ương và kinh phí địa phương. Đẩy mạnh phát triển nguồn nhân lực cho hệ thống phòng, chống HIV/AIDS. Đẩy mạnh hợp tác quốc tế trong phòng, chống HIV/AIDS.

- Xin cảm ơn Bộ trưởng!

Mai Phương (thực hiện)