Chương trình nghệ thuật Đất nước và tình yêu: Mối lương duyên giữa thơ và nhạc

Chương trình nghệ thuật “Đất nước và tình yêu” gồm những tác phẩm thơ của nhà thơ Lê Cảnh Nhạc được phổ nhạc bởi các nhạc sĩ tên tuổi. Ảnh: TL

Nhà thơ và nhạc sĩ: Những cuộc gặp gỡ đầy duyên nợ

Đêm nhạc gồm những tác phẩm thơ được phổ nhạc bởi các nhạc sĩ tên tuổi như: Đức Trịnh, Văn Dung, Quốc Nam, Trương Ngọc Ninh, Nguyễn Thụy Kha, Đặng An Nguyên, Xuân Phương, Tuấn Phương, Hồ Trọng Tuấn, Văn Tiến... Những bài thơ "lọt mắt xanh" của các nhạc sĩ ấy tạo nên mối duyên tơ thơ- nhạc. Nhạc chắp cánh cho thơ và thơ rót hồn cho nhạc. Đó là sự đồng điệu rất khó tách rời và cùng "nâng cánh" cho nhau. Thế nên, các tác phẩm khi ra đời sống đều tạo những dấu ấn riêng, không chỉ bằng cảm xúc trong lòng khán giả mà còn những định danh cụ thể bằng các giải thưởng có tầm vóc: Huy chương Vàng Hội diễn ca múa nhạc chuyên nghiệp toàn quốc, toàn quân dành cho các ca khúc: “Miền Trung - Tường thành Tổ quốc”, “Những đoàn quân như sóng”, “Lời thề lính biển”, “Tiếng gọi Rồng Tiên” với nhạc sĩ Đức Trịnh; Tổ khúc “Dưới cờ quyết thắng”, ca khúc “Non nước đàn trời” với nhạc sĩ Xuân Phương; Giải A tại Liên hoan ca múa nhạc Bắc miền Trung dành cho ca khúc “Tượng đài mẫu tử” với nhạc sĩ Quốc Nam; Giải A cuộc vận động sáng tác ca khúc “Kỷ nguyên vàng vì hạnh phúc cuộc sống” do Hội Nhạc sĩ Việt Nam tổ chức dành cho ca khúc “Chào công dân kỷ nguyên vàng” với nhạc sĩ Đức Trịnh. Mới đây nhất là tổ khúc “Dưới cờ quyết thắng” nhạc sĩ Xuân Phương phổ nhạc được tặng thưởng Giải A, Giải thưởng 5 năm Văn học nghệ thuật và báo chí của Bộ Quốc phòng...

Nói về mối lương duyên giữa thơ và nhạc, người gắn bó sâu đậm nhất với thơ Lê Cảnh Nhạc chính là Thiếu tướng - nhạc sĩ Đức Trịnh, nguyên Hiệu trưởng Trường ĐH Văn hóa nghệ thuật Quân đội. Nhạc sĩ Đức Trịnh ví von hóm hỉnh rằng: “Cũng may hai chúng tôi cùng tuổi, cùng giới, chứ ăn ý như thế này mà khác giới là dễ bị coi là "có vấn đề lắm". Và thường thì sự đồng điệu trong âm nhạc thường hay đến từ những mối quan hệ khác phái chứ mấy khi mà cùng phái. Thế nên việc đồng sáng tạo lâu bền giữa tôi và nhà thơ Lê Cảnh Nhạc cũng được coi là khá hiếm".

Từng cộng tác với nhiều tác giả thơ, nhưng nhạc sĩ của ca khúc nổi tiếng "Miền xa thẳm" chiêm nghiệm rằng, trong nghệ thuật, sự đồng điệu là rất quan trọng. Từ chỗ "thấy thơ hay, đồng điệu thì phổ nhạc", giờ thì nhạc sĩ Đức Trịnh và nhà thơ Lê Cảnh Nhạc được coi như "cặp bài trùng" mỗi khi có chủ đề mới, như: “Âm vang Điện Biên”, “Mơ về Hà Nội”, “Ngày thế giới hạnh phúc”, “Vinh quang thể thao Việt Nam”… Và gần đây nhất là ca khúc "Tỏa sáng đại dương" - bài hát chính thức của Đại hội thể thao bãi biển châu Á lần thứ 5 tại Đà Nẵng…

Thơ-nhạc chắp cánh cho ca khúc nhưng "chất xúc tác" làm gần hơn quan điểm nghệ thuật còn phải kể đến sự thân thiết ngoài đời. Quê gốc Bắc Giang nhưng trong "Miền xa thẳm" của nhạc sĩ Đức Trịnh luôn có ấn tượng con người Hà Tĩnh. Ông chia sẻ: "Mình có cảm tình cũng phải thôi, vì đó là vùng đất hiếu học, quê hương của nhiều danh nhân văn hóa được ghi danh trong sử sách. Nên khi biết nhà thơ Lê Cảnh Nhạc, tự nhiên tôi có suy nghĩ "nếu lấy thơ hoặc đặt hàng viết lời thì chắc là rất yên tâm". Tôi vẫn nhớ mãi cái lần tôi phổ bài thơ "Linh chuông Đồng Lộc" của anh, nhân sự kiện khánh thành tháp chuông di tích ngã ba Đồng Lộc năm 2011. Ca khúc vang lên mở màn chương trình ngay tại vùng đất linh thiêng ấy khiến tôi xúc động đến rơi lệ. Đó là sự rung cảm của nghệ thuật, của sự hòa hợp giữa hai tâm hồn mà phải rất may mắn chúng tôi mới gặp được nhau…”.

Ngược lại, trong cảm nhận của nhà thơ Lê Cảnh Nhạc, ông nói rằng: "Chưa bao giờ tôi cảm thấy bị hẫng hụt khi nghe các ca khúc phối hợp với mình sáng tác. Tôi rất cảm ơn nhạc sĩ Đức Trịnh đã luôn đồng điệu, giao cảm và tin tưởng khi chọn tôi làm người viết lời cho nhiều ca khúc có ý nghĩa quan trọng. Chính ông đã kích hoạt những tứ thơ và giúp tôi thăng hoa”.

Nhà thơ "mát tay" với các giải thưởng âm nhạc uy tín

Nhà thơ Lê Cảnh Nhạc.

Với nhạc sĩ Lê Mây, nhà thơ Lê Cảnh Nhạc cũng có những kỷ niệm khó quên. Cách đây gần 20 năm, Bộ trưởng Trần Thị Thanh Thanh - Chủ nhiệm Ủy ban Bảo vệ và chăm sóc trẻ em Việt Nam khi đó có gặp nhạc sĩ Phạm Tuyên, nhạc sĩ Lê Mây, nhà thơ Phùng Ngọc Hùng và nhà thơ Lê Cảnh Nhạc, đề nghị các nhạc sĩ và các nhà thơ cùng phối hợp sáng tác ca khúc về đề tài bảo vệ và chăm sóc trẻ em. Ngay sáng hôm sau, trên đường đưa con đi học, từ những ý thơ hiện lên trong đầu, nhà thơ Lê Cảnh Nhạc đã hoàn thành bài "Xin làm hạt phù sa". Bài thơ ngay sau đó được nhạc sĩ Lê Mây phổ nhạc, rồi được đưa vào nhạc phim, trở thành một trong những ca khúc rất được quan tâm về trách nhiệm của xã hội đối với bảo vệ và chăm sóc trẻ em. Sau này, nhạc sĩ Lê Mây và nhà thơ Lê Cảnh Nhạc có thêm nhiều tác phẩm chung khá thành công nữa như: "Đêm Phiêng Lơi", "Bão giông lòng mẹ", "Sắc xuân Long Biên", “Em lại về quê anh”...

Nhà thơ Lê Cảnh Nhạc còn có nhiều "duyên nợ" với các nhạc sĩ tên tuổi khác như nhạc sĩ Trương Ngọc Ninh với ca khúc "Lời ru một mình"; nhạc sĩ Đặng An Nguyên - nguyên Trưởng ban Văn nghệ, Đài Truyền hình Việt Nam với ca khúc "Bão giông tình biển"... Tuy nhiên, do khuôn khổ chương trình và thời gian có hạn nên nhiều ca khúc từng được trao Huy chương Vàng tại các Hội diễn Nghệ thuật Toàn quốc và các cuộc thi sáng tác, các giải thưởng âm nhạc quốc gia do các nhạc sĩ phối hợp sáng tác cùng nhà thơ Lê Cảnh Nhạc sẽ không được giới thiệu hết trong chương trình "Đất nước và tình yêu". Dù chỉ chọn một phần trong tổng số 63 ca khúc đã được phổ thơ của nhà thơ Lê Cảnh Nhạc để biểu diễn trong chương trình nhưng theo nhạc sĩ Đức Trịnh, chỉ chừng ấy cũng đủ khắc họa một "mối duyên" thơ - nhạc đầy ấn tượng, một nhà thơ "mát tay" với các giải thưởng âm nhạc uy tín.

Ngoài vai trò là tác giả đồng sáng tác, Thiếu tướng - nhạc sĩ Đức Trịnh còn giữ vai trò Tổng đạo diễn chương trình nghệ thuật và nhạc sĩ Hồ Trọng Tuấn – Giám đốc nhà hát Trường ĐH Văn hóa Nghệ thuật Quân đội đảm nhận vai trò đạo diễn sân khấu và âm nhạc. Nhạc sĩ Đức Trịnh "cầu kỳ" đến mức mời cả Đoàn nghệ thuật Sơn La gần 40 ca sĩ, vũ công về Hà Nội để biểu diễn màn hợp xướng "Tiếng gọi Rồng Tiên" mở màn chương trình, bởi tác phẩm này đã từng được đoàn dàn dựng “mang chuông đi đánh đất người”, biểu diễn thành công và đoạt Huy chương Vàng tại Liên hoan ca múa nhạc chuyên nghiệp toàn quốc năm 2015. Chương trình còn quy tụ nhiều nghệ sĩ tên tuổi khác, như: Biên đạo múa- NSND Kiều Lê, NSND Hồng Ngát, NSƯT Tố Nga, Thắng Lợi, Nhật Thủy, Đăng Thuật, Cẩm Tú, Mai Trang, Xuân Hảo, Ngọc Linh, Anh Dũng, Vũ đoàn Phương Đông... Đêm diễn do Trường ĐH Văn hóa nghệ thuật Quân đội, Hội đồng hương Hà Tĩnh tại Hà Nội và Báo Gia đình & Xã hội phối hợp tổ chức.

Minh Nhật