Chuyện 2 bộ đề án "quản" dân: Lãng quên công sức đã làm?

Một mã số định danh công dân sẽ hạn chế những hình ảnh khổ cực như thế này tại những trụ sở tiếp dân. Ảnh: Việt Nguyễn.

Ngay từ cái tên, 2 đề án của Bộ Tư pháp và Công an đã cho thấy sự chồng lấn: “Dữ liệu quốc gia liên quan đến quản lý dân cư” và “Cơ sở dữ liệu dân cư quốc gia”. Trước sức “nóng” của dư luận, tại hội thảo ngày 26/3, Bộ Tư pháp lên tiếng nói rằng sẽ không xây dựng riêng một cơ sở dữ liệu nào cả mà sẽ dùng của Bộ Công an. Mã số công dân sẽ chính là số chứng minh nhân dân 12 số mà Bộ Công an đang triển khai thí điểm. Thứ trưởng Bộ Tư pháp Lê Hồng Sơn khẳng định, dư luận đã hiểu nhầm. Bộ Tư pháp chỉ đưa ra yêu cầu điều chỉnh việc xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư do Bộ Công an quản lý.

Bộ Công an triển khai xây dựng đề án này theo Nghị định 90/2010 của Chính phủ. Năm 2013, Bộ Tư pháp mới được giao chủ trì đề án sau khi Ủy ban Thường vụ Quốc hội yêu cầu (21/9/2012). Mục tiêu cơ bản được nêu ra rõ ràng rất tốt đẹp, là để người dân thuận tiện, gọn nhẹ khi giao dịch với các cơ quan, là để có một mã số, một chiếc thẻ gắn với cả đời mỗi người. Và nhìn chung, Bộ Công an - với khoản kinh phí khoảng 3.000 tỷ đồng - sẽ làm một kho dữ liệu công dân để các bộ, ngành khác khi cần thì lấy dùng. Có điều, cơ sở dữ liệu dân cư đâu phải bây giờ mới làm.

Ngày 28/2, trao đổi với PV Báo GĐ&XH, TS Nguyễn Quốc Anh – Giám đốc Trung tâm Thông tin và Tư liệu Dân số (Tổng cục DS-KHHGĐ) cho biết, cơ sở dữ liệu dân cư mà Tổng cục DS-KHHGĐ đang có được thiết kế theo mẫu của cơ sở dữ liệu dân cư quốc gia, chuẩn hóa theo phương pháp luận của Na Uy, chỉ thiếu ID (mã số) và đã làm với 98% dân số Việt Nam. Theo TS Nguyễn Quốc Anh, trước đây Chính phủ giao cho ngành Dân số làm, làm xong rồi thì có việc thay đổi tổ chức, sau đó Thủ tướng giao cho ngành Công an làm nhưng mấy năm nay chưa làm được. Bây giờ ngành Tư pháp bảo có chức năng đăng ký hộ tịch nên muốn làm. “Khi Bộ Công an bắt đầu triển khai, tôi được mời họp mấy lần rồi thôi. Bộ Tư pháp thì có hỏi ý kiến. Hiện nay Tổng cục DS-KHHGĐ đang có cơ sở dữ liệu này, nếu các bộ cần, Thủ tướng quyết định, chúng tôi sẽ bàn giao”, TS Nguyễn Quốc Anh nói.

“Tôi nghĩ rằng nên để một cơ quan duy nhất làm cái này. Theo kinh nghiệm của các nước thì thường giao cho một bộ, Nội vụ hoặc Tư pháp. Mã số công dân sẽ ứng dụng rất nhiều, nên để ở một cơ quan dân sự. Nếu để ở cơ quan công an thì người dân khó, ngại tiếp xúc. Đây là cơ sở dữ liệu cấp 1, khi cần thiết, các cơ quan có thể trích ra làm cơ sở dữ liệu cấp 2”, TS Nguyễn Quốc Anh góp ý.

Chỉ Công an làm mới chuẩn?

Trả lời PV Báo GĐ&XH, Đại tá Vũ Xuân Dung - Cục trưởng Cục Cảnh sát quản lý về hành chính (C72, Bộ Công an) cho rằng: “Trước đây, ngành Dân số đã làm đề án về cơ sở dữ liệu dân cư quốc gia. Không biết dữ liệu ấy có được cập nhật không? Các dữ liệu phải có tài liệu, chứng cứ pháp lý thì chúng tôi mới đưa vào, sau này các ngành mới tin dùng. Bộ Công an thiết lập cơ sở dữ liệu để dùng chung mà không chuẩn thì mai này lại bị phản đối”.

Ông Dung cho biết, dự án này đang chờ báo cáo Thủ tướng phê duyệt chứ chưa triển khai. “Trên cơ sở tài liệu của cơ quan công an, tài liệu hộ tịch, tài liệu thu thập qua công tác quản lý để thiết lập thêm. Tất cả các dữ liệu ấy, đầu tiên theo giấy khai sinh, cơ quan công an sẽ thu thập rồi đưa vào. Quan điểm của chúng tôi là xây dựng đến đâu, được dữ liệu nào là phải đều chắc chắn, mới gọi là dữ liệu quốc gia. Đưa vào những dữ liệu lạc hậu rồi sau này phải thu thập lại thì chết”, ông Dung nói. Theo lãnh đạo C72, không phải cứ thu thập đầy đủ dữ liệu như số CMND hiện nay thì mới làm mã số định danh mà chỉ cần những thông tin cơ bản như ngày sinh, giới tính, nơi sinh, nơi đăng ký thường trú để sau này dùng làm số CMND đồng thời là số định danh.