Hà Nội
23°C / 22-25°C

Chuyện ít người biết về Tuyên ngôn độc lập

Thứ năm, 08:11 02/09/2010 | Xã hội

Bản Tuyên ngôn độc lập mở đầu bằng một đoạn trích dẫn từ Tuyên ngôn độc lập năm 1776 của Mỹ.

Điều mà nhiều người chưa biết là Bác đã trích nguyên văn câu ấy từ văn bản hay lấy từ trí nhớ của mình và Bác đã làm những việc đó như thế nào trong quá trình viết tuyên ngôn.
 
Một trong những người đặt ra câu hỏi đó là nhà sử học, nhà văn Mỹ Lady Borton. Nguyên là một giáo viên dạy toán nên cách nghiên cứu lịch sử của bà có sự cẩn trọng, logic và chặt chẽ đến từng chi tiết, có độ rõ ràng và tin cậy cao. Bà đã tìm gặp trực tiếp những người Mỹ từng tiếp xúc với Hồ Chủ tịch trong thời gian đó. Bà cũng là người đầu tiên khẳng định: Hồ Chí Minh không chỉ trích dẫn mà còn có ý thức thay đổi từ ngữ ở bản dịch theo chủ kiến của mình.
 

Bác Hồ đọc bản tuyên ngôn độc lập tại Ba Đình ngày 2/9/1945.

Cẩn trọng đến từng chi tiết

Năm 1997, Lady Borton tìm gặp một nhân chứng quan trọng: Charles Fenn, nhân viên đầu tiên của phái bộ OSS (Cơ quan tình báo chiến lược, tiền thân của CIA) tiếp xúc với Hồ Chí Minh tháng 3/1945. Hồi đó, Charles Fenn được phái đến phái bộ OSS đóng tại Côn Minh (Trung Quốc). Cùng thời gian ấy, Hồ Chí Minh đích thân đưa một phi công Mỹ - người được Việt Minh cứu thoát sau khi bị quân Nhật bắn hạ lúc ném bom phát xít ở Đông Dương - sang Côn Minh để trao trả cho Đồng minh.

Trong ký ức của Charles Fenn, Hồ Chí Minh là “một ông già rất nhiệt tình, thường mặc một bộ đồ xuềnh xoàng, đã long một chiếc khuy áo”. Hai người gặp nhau vài lần trong tháng 3 và về sau họ còn duy trì liên hệ thư từ, điện thoại… Trong thư đề tháng 8/1945 gửi Charles Fenn, Hồ Chủ tịch viết: “Tôi tin rằng ông và nhân dân Mỹ vĩ đại sẽ luôn luôn ủng hộ chúng tôi... Tôi cũng tin rằng sớm hay muộn chúng tôi sẽ đạt được mục đích của mình, bởi vì mục đích đó là chính nghĩa. Và đất nước chúng tôi sẽ độc lập…”.
 
Khi viết Tuyên ngôn độc lập, theo bà Lady Borton, Hồ Chí Minh đã kiểm tra lại từng chi tiết, cẩn trọng “như một nhà báo, nhà văn chuyên nghiệp”. Ông gọi điện thoại cho Charles Fenn nhờ kiểm tra lại nội dung Tuyên ngôn độc lập 1776 của Mỹ. Charles Fenn kể: “Tôi vào thư viện soát lại, rồi tôi gọi điện cho Lucius lời văn chính xác” (Lucius là bí danh của Hồ Chí Minh khi làm việc với OSS do Charles Fenn đặt).
 

Bản Tuyên ngôn độc lập do Bác Hồ đọc ngày 2/9/1945.

Một tác phẩm chính luận xuất sắc

Nhiều người Mỹ từng gặp Hồ Chí Minh đều khẳng định “ông Hồ” sử dụng Anh ngữ rất thành thạo. Thậm chí Archimedes L.A. Patti còn kể về bữa ăn của ông với Hồ Chí Minh và những lãnh tụ Việt Minh khác tại 48 Hàng Ngang: “Câu chuyện diễn ra bằng tiếng Pháp, thỉnh thoảng có xen lẫn một vài từ tiếng Anh. Tôi thấy chỉ mình ông Hồ biết tiếng Anh nhưng ít sử dụng để mọi người đều có thể tham gia”.

Sau này, Thiếu tá Alison Thomas - người cầm đầu tổ Con Nai của OSS nhảy dù xuống Tân Trào giúp đỡ Việt Minh - còn kể với sử gia Lady Borton rằng khi họ vừa nhảy dù xuống giữa cánh đồng, còn đang lúng túng giữa quân đội Việt Minh và những người dân địa phương thì Hồ Chí Minh xuất hiện. “Ông nói với tôi bằng tiếng Anh rất giỏi. Sau ngày đó, ông gửi đến một bức thư viết tay cũng bằng tiếng Anh, dưới ký tên “Hồ”. Tôi nhớ mãi câu đầu tiên trong thư đó: “Xin gửi chai rượu để các bạn khai trương nhà mới”… Đời tôi đã gặp nhiều người rất thông minh nhưng tôi chưa từng gặp người nào thông minh như Hồ Chí Minh” - ông kể.
 
Với vốn tiếng Anh hoàn hảo của mình, Bác Hồ đã dịch và trích dẫn Tuyên ngôn độc lập của Mỹ nhưng có sự điều chỉnh để thể hiện quan điểm riêng. Bà Lady Borton là sử gia Mỹ đầu tiên chỉ ra điều đó. Bản của Mỹ viết rằng: “We hold these Truths to be self-evident, that all Men are created equal, that they are endowed by their Creator with certain unalienable Rights, that among these are Life, Liberty, and the pursuit of Happiness” (*), nghĩa là Chúng tôi khẳng định một chân lý hiển nhiên rằng mọi người (all men) sinh ra đều bình đẳng, rằng tạo hóa đã ban cho họ những quyền tất yếu và bất khả xâm phạm, trong đó có quyền sống, quyền được tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc”. Từ “men” ở đây được hiểu là những người đàn ông Mỹ da trắng thời đó.
 
Trong khi đó, câu mở đầu của bản Tuyên ngôn độc lập, Bác Hồ viết: “Hỡi đồng bào cả nước. Tất cả mọi người đều sinh ra có quyền bình đẳng”. Khi dịch từ “men” sang tiếng Việt, Bác Hồ chọn nghĩa “con người” thì theo bà Lady Borton, lời kêu gọi “Hỡi đồng bào cả nước” rõ ràng đã nói lên một ý không thể dịch một cách đơn giản sang tiếng Anh. Bà cho rằng đó là cách chọn chữ rất hay của Hồ Chủ tịch: “Nó khiến ta liên tưởng đến huyền thoại gốc gác của Việt Nam trong đó Âu Cơ đẻ một bọc trăm trứng… “Đồng bào” ở đây có nghĩa là tất cả nhân dân Việt Nam. Tuyên ngôn độc lập 1945 còn rất nhiều từ ngữ mang tính tập hợp toàn dân như “dân”, “nhân dân”, “dân tộc”. Không có một sự phân biệt nào”.
 
Bản tuyên ngôn của Mỹ ra đời năm 1776. Năm 1870, đàn ông da màu mới có quyền đi bỏ phiếu. Với phụ nữ, sự thừa nhận về chính trị còn muộn hơn nữa, năm 1923. Còn tại Việt Nam, năm 1945, xã hội vẫn nặng ý thức Nho giáo trọng nam khinh nữ. Vì vậy bà Lady Borton khẳng định với bản tuyên ngôn nổi tiếng, “Hồ Chí Minh đã tuyên bố độc lập cho phụ nữ Việt Nam”, “Tự do và bình đẳng cho toàn thể người dân”.
 
Chấp bút ở 48 Hàng Ngang
 

Bà Hồ Thị Minh Hồ

Trong thời gian viết bản Tuyên ngôn độc lập, Bác Hồ đã ngụ ở nhà của vị tư sản Trịnh Văn Bô ở 48 Hàng Ngang, từ ngày 24/8 đến 27/9. Ông Trịnh Văn Bô là chủ hãng tơ lụa nổi tiếng Phúc Lợi, gia đình làm ăn rất phát đạt, những năm 20 thế kỷ trước đã đặt quan hệ mua bán với thương nhân sáu nước trên thế giới.
 
Ngoài việc kinh doanh, vợ chồng ông rất chịu khó làm từ thiện, thường xuyên quyên tiền, vàng hỗ trợ đồng bào bị đói rét, lũ lụt, bom đạn... Có lẽ chính vì vậy mà vợ chồng ông được cách mạng “chọn mặt gửi vàng”, nhờ lo chỗ ăn ở cho một số cán bộ sắp về Hà Nội.

Bà quả phụ Trịnh Văn Bô, tức bà Hoàng Thị Minh Hồ, năm nay 96 tuổi kể lúc đó bà chưa biết đó là Chủ tịch Hồ Chí Minh. Những ngày đầu bà không rõ “ông cụ” ở nhà mình làm gì, chỉ tới ngày lễ độc lập 2-9 bà mới biết một trong những công việc trọng đại Bác Hồ thực hiện khi ấy là viết bản tuyên ngôn lịch sử.

Trong thời gian ở nhà ông bà Trịnh Văn Bô, Bác tiếp ba vị khách quan trọng người Mỹ, trong đó có Archimedes L.A. Patti, Chỉ huy phái bộ OSS của Mỹ tới Việt Nam tiếp xúc với Việt Minh năm ấy. Ông này là nhân chứng quan trọng cho mối bang giao Việt-Mỹ từ thuở còn trứng nước, năm 1945.
 
Theo PLTPHCM
 
kimvan
Bình luận (0)
Xem thêm bình luận
Ý kiến của bạn
Tài khoản ngân hàng của người phụ nữ SN 1962 bất ngờ có giao dịch 20 triệu đồng, công an nhanh chóng vào cuộc xác minh

Tài khoản ngân hàng của người phụ nữ SN 1962 bất ngờ có giao dịch 20 triệu đồng, công an nhanh chóng vào cuộc xác minh

Thời sự - 6 phút trước

Sau khi tiếp nhận thông tin, Công an xã Hoàn Long, tỉnh Hưng Yên đã kịp thời hỗ trợ người dân nhận lại 20 triệu đồng do chuyển khoản nhầm.

Vòng hổ phách có trừ tà không? Tìm hiểu ngay trong năm 2026

Vòng hổ phách có trừ tà không? Tìm hiểu ngay trong năm 2026

Đời sống - 44 phút trước

GĐXH - Vòng hổ phách thường được nhắc đến như một loại trang sức phong thủy có khả năng trừ tà. Tuy nhiên, không ít người băn khoăn liệu vòng hổ phách có thực sự trừ tà hay chỉ là niềm tin truyền miệng.

Kinh hoàng những 'lò bát quái' ven đê ở Ninh Bình, khói đang âm thầm 'đầu độc' người dân

Kinh hoàng những 'lò bát quái' ven đê ở Ninh Bình, khói đang âm thầm 'đầu độc' người dân

Đời sống - 1 giờ trước

GĐXH - Dọc theo tuyến đê tả sông Đáy và các khu dân cư tại xã Phong Doanh (tỉnh Ninh Bình), những bãi rác tập kết lộ thiên đã tồn tại hàng chục năm đang trở thành "điểm nóng" về ô nhiễm. Không chỉ dừng lại ở việc chất đống gây mất mỹ quan, tình trạng đốt rác tùy tiện đang trực tiếp đầu độc môi trường sống và sức khỏe của người dân nơi đây.

Hà Nội: 'Ôm' tiền mua chung đất rồi bỏ trốn, người đàn ông bị Công an truy tìm

Hà Nội: 'Ôm' tiền mua chung đất rồi bỏ trốn, người đàn ông bị Công an truy tìm

Pháp luật - 1 giờ trước

GĐXH - Cơ quan Cảnh sát điều tra (CSĐT) Công an TP Hà Nội vừa phát đi thông báo truy tìm Trịnh Xuân Phúc để điều tra về hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản thông qua hình thức nhận tiền mua chung bất động sản rồi tự ý bán, chiếm đoạt tiền của đối tác.

Cựu cảnh sát "vẽ đường" cho "ông trùm" hàng giả tiêu hủy chứng cứ, đối phó với công an

Cựu cảnh sát "vẽ đường" cho "ông trùm" hàng giả tiêu hủy chứng cứ, đối phó với công an

Pháp luật - 1 giờ trước

Cựu cán bộ cảnh sát Nguyễn Danh Dũng đã hướng dẫn "ông trùm" sản xuất thực phẩm chức năng giả đối phó với cơ quan điều tra, tiêu huỷ tang vật vụ án.

Phạt tù nhóm đối tượng khiến bé gái 13 tuổi mang thai

Phạt tù nhóm đối tượng khiến bé gái 13 tuổi mang thai

Pháp luật - 4 giờ trước

Ngoài 2 người vừa bị TAND TPHCM tuyên án phạt 7 và 9 năm tù, hai người khác đang tiếp tục bị cảnh sát điều tra.

Hà Nội: Danh sách 83 phương tiện vi phạm bị Camera AI ghi hình từ 26 - 27/3

Hà Nội: Danh sách 83 phương tiện vi phạm bị Camera AI ghi hình từ 26 - 27/3

Đời sống - 6 giờ trước

GĐXH - Trong vòng 24 giờ qua (từ ngày 26 đến 27/3/2026), hệ thống Camera AI tại nội thành Hà Nội và trên tuyến cao tốc Nội Bài - Lào Cai đã ghi nhận hàng loạt hành vi vi phạm. Trong đó các lỗi phổ biến vẫn là vượt đèn đỏ, không đội mũ bảo hiểm...

Hà Nội: Mất trắng 150 triệu đồng sau cuộc gọi hướng dẫn làm hồ sơ nhà đất online

Hà Nội: Mất trắng 150 triệu đồng sau cuộc gọi hướng dẫn làm hồ sơ nhà đất online

Pháp luật - 6 giờ trước

GĐXH - Chỉ vì tin vào lời hướng dẫn nộp hồ sơ nhà đất online với mức phí chỉ 10.000 đồng, một nạn nhân tại xã Đông Anh (Hà Nội) đã sập bẫy lừa đảo công nghệ cao, bị chiếm đoạt gần 150 triệu đồng chỉ trong tích tắc.

Hà Nội: Tàu hỏa va chạm xe máy, 2 người tử vong

Hà Nội: Tàu hỏa va chạm xe máy, 2 người tử vong

Thời sự - 7 giờ trước

Tối 27/3, một vụ tai nạn giữa tàu hỏa và xe máy xảy ra tại xã Thượng Phúc (Hà Nội) khiến 2 người tử vong, xe máy bị vò nát.

Vụ người đàn ông bắn chết tài xế taxi, sát hại mẹ vợ: Lời kể ám ảnh của hàng xóm và gia cảnh ít ai ngờ của nghi phạm

Vụ người đàn ông bắn chết tài xế taxi, sát hại mẹ vợ: Lời kể ám ảnh của hàng xóm và gia cảnh ít ai ngờ của nghi phạm

Pháp luật - 8 giờ trước

Vụ nổ súng khiến 3 người thương vong, trong đó có bố mẹ vợ và một tài xế taxi xảy ra tại xã Kim Điền, tỉnh Quảng Trị, đang gây rúng động dư luận địa phương.

Top