Chuyện thời chiến ở “quê hương người gái đảm”

Vừa bồng con, vừa đánh vần viết đơn

Nửa thế kỷ đã trôi qua, thời gian đủ để phủ bạc những mái đầu xanh, phai nhạt đi phần nào những ký ức của con người. Nhưng trong tâm trí của bà Lịch, những ký ức về phong trào "Ba đảm đang" chưa bao giờ phai nhạt. Bà kể: “Dù là phận liễu yếu đào tơ nhưng khi Tổ quốc cần, chúng tôi luôn sẵn sàng, giặc đến nhà đàn bà cũng đánh. Thanh niên có "Ba sẵn sàng" thì phụ nữ có "Ba đảm đang", chắc tay cày, vững tay súng bảo vệ xóm làng để chồng con yên tâm chiến đấu ngoài mặt trận”.

Năm 1964, đế quốc Mỹ leo thang đánh phá miền Bắc nhằm ngăn chặn sự chi viện của hậu phương lớn cho tiền tuyến miền Nam. Nghe theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc, bao lớp thanh niên Đan Phượng xung phong lên đường giết giặc. Xa chồng, con khi bom đạn thù hàng ngày vẫn cày nát quê hương, xóm làng, bao khó khăn đổ ập lên những đôi vai gầy của các bà, các mẹ, các chị.

Đáp ứng tâm nguyện của chị em phụ nữ, ngày 22/3/1965, Trung ương Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam đã phát động phong trào phụ nữ “Ba đảm nhiệm” với nội dung: “Đảm nhiệm sản xuất, công tác, thay thế cho nam giới đi chiến đấu; Đảm nhiệm gia đình, khuyến khích chồng con yên tâm chiến đấu; Đảm nhiệm phục vụ chiến đấu và sẵn sàng chiến đấu khi cần thiết”.

Ngay lập tức, phụ nữ Song Phượng “lĩnh ấn tiên phong” mở đường cho phong trào. Vừa mới phát động đã có hơn 300 lá đơn tình nguyện tham gia. Quá khứ đã lùi xa nhưng trong tâm trí của bà Lịch vẫn nhớ như in những khuôn mặt, từng ánh mắt quyết tâm của các bà, các mẹ thời ấy: “Có người vừa bồng con vừa cố đánh vần ê a từng chữ để viết cho trọn lá đơn. Cả những bà mẹ liệt sĩ dù tuổi đã cao, sức đã yếu, mắt đã mờ vì bao lần khóc thương con nhưng vẫn nhất quyết được tham gia phong trào. Thiếu thốn đủ bề nhưng chị em luôn động viên nhau cùng cố gắng, làm tốt nhiệm vụ hậu phương và mong ngóng ngày chồng, con trở về”.

Hồi ấy, những chị em trẻ tuổi thì thành lập tiểu đội pháo 14 ly 5, được huấn luyện để trực tiếp chiến đấu bảo vệ bằng được cầu Phùng, cầu Giẽ. Ngày thì tham gia sản xuất, tối họ lại thay phiên canh gác suốt đêm, có khi vắng nhà hàng tuần, hàng tháng. Các bà mẹ thì hăng hái tham gia vào các đội “Bạch đầu quân”. Hàng ngày các mẹ lại tất tả nấu nước, kiếm lá xanh mang lên trận địa cho bộ đội và dân quân ngụy trang pháo. Mỗi người một việc, những người phụ nữ nhỏ bé, yếu đuối nhưng trước bom đạn của kẻ thù lại trở nên mạnh mẽ, kiên cường đến lạ!

“Chỉ thèm bát su hào ướp muối!”

Bà Cống và con dâu cùng xem lại những bằng khen.

Hàng loạt các phong trào như “Tay cày, tay súng”, “Luyện tay nghề, thi thợ giỏi”, “Giỏi một nghề, biết nhiều việc”, “Sống bám cầu, bám đường, chết kiên cường, dũng cảm” nở rộ và gặt hái được nhiều quả ngọt. Nếu quê lúa Thái Bình có "chị Hai năm tấn" thì đất Song Phượng của “quê hương người gái đảm” Đan Phượng, Hà Tây xuất hiện những "chị Hai bảy tấn" đáng tự hào…

Mặc dù đã bước sang tuổi 95  nhưng bà Nguyễn Thị Cống vẫn còn khỏe mạnh. Bà nguyên là Đội trưởng đội sản xuất xã Song Phượng trong suốt những năm tháng chiến tranh chống Mỹ ác liệt. Tuy tuổi đã cao, trí nhớ kém dần nhưng khi nhắc về phụ nữ Song Phượng với phong trào “Ba đảm đang”, bà hào hứng lắm!

Lần về quá khứ, chắp nối những ký ức còn sót lại, bà Cống bảo: “Khổ lắm con ơi, cơm không đủ ăn, áo không đủ mặc. Nuôi từng con gà, tiết kiệm từng hạt gạo để gửi ra tiền tuyến. Nhọc nhằn là thế nhưng phụ nữ Song Phượng vẫn hăng say sản xuất, đi cày, đi cấy, tham gia trực chiến mà không một lời phàn nàn. Vì đất nước, chị em sẵn sàng hi sinh bản thân mình".

Là Hội trưởng Hội Phụ nữ xã Song Phượng trong suốt thời gian phong trào "Ba đảm đang" nở rộ, bà Nguyễn Thị Lịch tự nhận mình là “người hăng hái”. Bà là Hội trưởng phụ nữ xã trẻ nhất trong số 16 xã thuộc huyện Đan Phượng lúc bấy giờ. Nhớ về lần đầu tiên đứng nói trước chị em, bà Lịch vẫn còn nguyên cảm giác hồi hộp: “Chồng con chúng ta đang chiến đấu với kẻ thù ngoài mặt trận để bảo vệ Tổ quốc, chúng ta không được phép mềm yếu. Phải cố gắng gấp 10 lần để họ yên tâm đánh giặc”.

Bà Lịch (trái) trong một lần được gặp bà Nguyễn Thị Định, nguyên Chủ tịch Hội LHPN Việt Nam.

Chiến tranh ngày càng ác liệt, bao lớp thanh niên nối nhau ra trận, bao người nằm lại chiến trường. Chứng kiến cảnh những người phụ nữ còn trẻ tuổi mà đã rơi vào cảnh góa bụa, những bà mẹ liệt sĩ bao đêm khóc thầm vì thương nhớ con, bà Lịch đau lắm! Bận bịu việc nhà, việc nước nhưng bà luôn tranh thủ chạy qua, chạy lại động viên, hỏi han từng người, thậm chí đêm 30 Tết vẫn tất bật mang từng gói quà đến thăm hỏi những gia đình khó khăn, neo đơn. Với bà, chỉ khi đồng cam cộng khổ, thấu hiểu nỗi khổ của bà con thì họ mới trải lòng và ủng hộ mình.

Chồng chiến đấu ngoài chiến trường, như bao người phụ nữ khác, bà Lịch luôn cố gắng làm trọn chữ hiếu với gia đình hai bên nội, ngoại. “Đi sớm về khuya, con nhỏ đành cậy nhờ mẹ già chăm nom, nhiều khi cũng chạnh lòng vì con không quen hơi mẹ. Những lúc ấy mẹ chồng tôi lại động viên, an ủi để tôi có thêm động lực cống hiến. Không có bà ủng hộ, tiếp sức thì tôi khó lòng hoàn thành nhiệm vụ”, bà Lịch kể.

Nhà nghèo lại neo người. Hồi ấy, bữa cơm đạm bạc chỉ vỏn vẹn vài cọng rau muống chấm tương. Có khi cả tháng trời chỉ độc rau muống luộc, thấy thế, hàng xóm thương tình đem cho bà bát su hào muối ăn đỡ. Với bà Lịch, vậy là sướng lắm!

Miệt mài cống hiến, năm 1979, bà Lịch được phân công làm Phó Chủ tịch Hội Phụ nữ huyện Đan Phượng. Công tác hơn 20 năm, năm 2001, bà nghỉ hưu và tiếp tục đảm nhiệm phó ban Hội người cao tuổi thôn Thụy Ứng (thị trấn Phùng, Đan Phượng).

Tịnh Tâm/|Báo Gia đình & Xã hội