Con gái nhà văn Ngô Tất Tố "tố" Nhà xuất bản: Khó có sai phạm lớn

Phía xuất bản có "lộng hành"?

Gần đây, con gái nhà văn Ngô Tất Tố là bà Ngô Thị Thanh Lịch cùng chồng đã lên tiếng về 2 bản in của cố nhà văn là “Lều chõng” và “Việc làng” do NXB Hội Nhà văn và Công ty Văn hóa và Truyền thông Nhã Nam phát hành năm 2014 bị cắt bỏ, dẫn sai từ và cụm từ.

Với những dẫn chứng cụ thể kèm theo, gia đình cố nhà văn rất bức xúc cho rằng bản in 2014 của NXB Hội Nhà văn và Nhã Nam đã vi phạm quyền nhân thân, được quy định trong luật Sở hữu trí tuệ.

Trong cuộc họp báo ngày 17/12, phía Nhã Nam cho biết, 2 tập sách trên được in lại theo bản mà nhóm làm sách cho là bản in đầu tiên. Cụ thể, cuốn “Việc làng”  in theo bản của NXB Mai Lĩnh năm 1940, cuốn “Lều chõng”  in theo bản của NXB Mai Lĩnh năm 1941. Theo đó, nếu phía gia đình nhà văn muốn khẳng định còn văn bản khác giá trị hơn thì cần phải đưa ra dẫn chứng, tư liệu cụ thể.

Sách cũ "Lều chõng" (1941), "Việc làng (1940) cùng các bản in tương ứng của Nhã Nam năm 2014

Trước lời cáo buộc của gia đình nhà văn cho rằng Nhã Nam đã quá lộng hành khi ghi lên bìa lót của 2 tập sách dòng chữ: “Ấn bản đã được bảo hộ. Mọi hình thức xuất bản, sao chụp, phân phối, dưới dạng in ấn hoặc văn bản điện tử, đặc biệt là việc phát tán trên mạng Internet mà không có sự cho phép văn bản của Nhà xuất bản là vi phạm pháp luật…”, Nhã Nam giải thích, đây là một mẫu câu công thức mà các đơn vị xuất bản trong và ngoài nước vẫn in trên sách mang tinh thần thượng tôn pháp luật, cảnh báo ngăn cản việc làm sách giả, sách lậu, in ấn và làm ebook trái phép.

Mẫu công công thức gia đình nhà văn Ngô Tất Tố dựa vào để tố cáo NXB

Như vậy, phía Nhã Nam chỉ đưa ra ghi nhận dưới góc độ nghề nghiệp về các lỗi biên tập không mong muốn trong văn bản với gia đình nhà văn và hứa sau khi tiến hành kiểm tra, nếu đúng sẽ sửa chữa khi tái bản sách.

Khó để chỉ ra sai phạm lớn

Hiện tại, quá trình xuất bản 2 cuốn sách trên có vi phạm hay không vẫn đang được bàn cãi gay gắt. Nhiều người trong giới chuyên môn nhận định, NXB Hội Nhà văn và Nhã Nam không vi phạm quyền nhân thân của Ngô Tất Tố.

Trong khi đó, con gái và con rể nhà văn Ngô Tất Tố là bà Ngô Thị Thanh Lịch và ông Cao Đắc Điểm khẳng định, hơn 10 năm nay họ đã thực hiện các công trình khảo cứu về văn bản nhằm khôi phục, giám định nguyên bản gốc và khảo cứu các sai lệch khi tái bản các tác phẩm của Ngô Tất Tố. Vì thế, nếu đơn vị nào in sách thì cần phải tham khảo các công trình khảo cứu trên của mình. Tuy nhiên, theo các nhà nghiên cứu, không thể áp đặt cách lựa chọn, tổ chức bản thảo với các đơn vị xuất bản.

Các tác phẩm của con gái, con rể cố nhà văn cho rằng NXB cần tham khảo

“Khi làm sách người ta có quyền chọn văn bản. Bản thân văn bản đó như thế nào phụ thuộc vào trình độ ngành nghiên cứu văn bản của nước ta. Tôi biết người nhà Ngô Tất Tố có căn cứ vào một văn bản để khẳng định đó là toàn vẹn. Nhưng đó là một nghiên cứu riêng, giống như ý kiến của nhà chú giải này ở bên cạnh nhà chú giải khác, chúng đứng cạnh nhau chứ không có ai vi phạm ai”, nhà phê bình Lại Nguyên Ân, người đang nghiên cứu nhiều văn bản tác phẩm văn học cũ, đồng thời viết lời giới thiệu cho tác phẩm này nói.

Thạc sĩ Luật Sở hữu trí tuệ Điêu Ngọc Tuấn sau khi xem xét sự việc đã cho rằng: “Chưa đủ cơ sở để khẳng định đơn vị làm sách có hành vi xâm phạm quyền nhân thân của tác giả vì Theo Luật Sở hữu trí tuệ thì việc sửa chữa, cắt xén hoặc xuyên tạc tác phẩm gây phương hại đến danh dự và uy tín của tác giả mới bị coi là hành vi xâm phạm quyền tác giả. Ở đây chưa thấy Nhã Nam có hành vi này”.

Ngoài ra, ông Tuấn cũng phân tích thêm, chưa thể khẳng định ấn bản của NXB Mai Lĩnh do Nhã Nam đưa ra và bản in báo của gia đình nhà văn đang giữa đâu là bản chuẩn hoàn thiện vì nhiều trường hợp, bản in trên báo được công bố trước sẽ là bản gốc nhưng bản in sách sau đó có thể đã được tác giả sửa chữa hoặc cho phép sửa chữa cho phù hợp mục đích hoặc bối cảnh xuất bản.

Hiện nay, khi tác giả đã mất thì, trừ khi có bằng chứng tác giả khẳng định đâu là bản hoàn thiện của mình thì không ai có thể thay tác giả để khẳng định đâu là bản chuẩn. Bên cạnh đó, bản in do Mai Lĩnh phát hành (năm 1940, 1941) khi tác giả vẫn còn sống) dù đã được sửa chữa, cắt xén so với bản đăng trên báo trước đó nhưng không thấy có bằng chứng thể hiện việc tác giả khiếu kiện, phàn nàn hay phản đối. Điều này cho thấy khi đó tác giả không cho rằng đó là sự sửa chữa, cắt xén gây phương hại đến danh dự và uy tín của mình.

Thùy Phương