Còng lưng đào... cá đặc sản

Để bắt được cá, thay vì bủa lưới, giăng câu, người dân phải dùng tay đào sâu xuống bùn. Nhiều năm nay, cứ đến dịp tháng 5, tháng 6, ngư dân vùng ven biển xã Đa Lộc, Hậu Lộc, Thanh Hóa lại râm ran với mùa… đào cá còi.

 

Chị em phụ nữ đẩy những chiếc xe rùa đi đào cá còi.

 

Rộn ràng mùa đào… đặc sản

8h30 phút sáng ngày 15/6, chúng tôi có mặt ở bờ biển Đa Lộc, Hậu Lộc. Dọc bờ biển, cả bãi triều rộng mênh mông chỉ còn lác đác vài chục ngư dân đang đẩy những chiếc xe "rùa" bằng gỗ, tre lướt trên mặt bùn. Trên bờ, hàng chục thương lái đang chờ sẵn để "ăn hàng'. Mỗi khi có ngư dân vào bờ thì đám đông thương lái này lại ào ào lao ra, giành nhau mua hàng. Tuy nhiên, vài năm trở lại đây, giống cá đặc sản này ngày một hiếm hơn, dù giá bán rất cao song để đào bắt được 1kg cá còi là cả một sự khổ công nhọc nhằn.

Mỗi kilogram cá còi bán ngay ở biển có giá từ 130.000 - 160.000 đồng. Sau đó, những thương lái gom hàng trên bờ này đem bán lại cho các mối lái ở Hà Nam, Hà Nội vào thu mua với số lượng lớn với giá 220.000 - 250.000 đồng/kg. Các "đầu mối" này lại nhập cho các nhà hàng chế biến món ăn với giá cao hơn, có khi tới 400.000 đồng/kg.

Đào bắt cá còi là một trong những nghề phụ phổ biến của người dân xã Đa Lộc. Mỗi ngày, hàng trăm chị em trong vùng thức dậy từ 3 - 4 giờ sáng, kéo nhau ra biển lần mò trên những bãi triều. Họ dùng nguyên cả bàn tay đào sâu xuống lớp bùn non còn đọng lại để bắt cá. Mỗi người kéo theo một chiếc xe "rùa" được làm bằng gỗ, tre, lớp lưới phía trên chia thành nhiều ô để đựng từng loại sản phẩm bắt được, bên hông xe treo giỏ để đựng cá, rồi lội bùn ngập đến đùi đẩy xe đi đào cá. "Nghề này phải chạy theo con nước chị ạ! Thủy triều xuống đến đâu thì theo đến đó, có khi ra cách xa bờ đến hàng cây số mới bắt được vài con cá", chị Vân ở thôn Đông Hải vừa đào cá vừa tâm sự.

Không biết loài cá này còn có tên gì nữa song có lẽ vì hình dáng, kích thước nhỏ bé mà người dân Hậu Lộc (Thanh Hóa) quen gọi nó bằng cái tên nôm na là "cá còi". Cá còi có chiều dài khoảng 15 cm, lớn chỉ to bằng ngón tay và có hình dáng giống cá bống, chế biến được nhiều món ăn ngon như: kho khô, làm lẩu, chiên giòn, nướng sả, nấu cháo... Thịt cá thơm, ngọt và béo ngậy lại có giá trị dinh dưỡng cao nên được rất nhiều người ưa thích. Nghề bắt cá còi có từ lâu, nhưng rầm rộ nhất là mấy năm trở lại đây do loài cá này ngày một hiếm, giá trị kinh tế cao. Ngư dân đào được cá chẳng phải đi đâu xa đã có thương lái chờ ở bờ chen nhau mua với giá 130.000 - 160.000 đồng/kg. "Vào chính vụ, cá nhiều, nếu người bắt chịu khó, một buổi đi bắt cá còi cũng có thể kiếm được vài trăm ngàn đồng", chị Hoa,  một thương lái cho biết.

Cá còi xuất hiện theo mùa, từ tháng Giêng đến tháng 5 (Âm lịch), rộ mùa là 3 tháng đầu năm, đến tháng 4 - 5 cá hiếm dần, sau tháng 5 cá bắt đầu sinh nở nên khó bắt hơn. "Vào mùa rộ, một buổi nhiều nhất có khi bắt được trên dưới 2kg, nhưng cũng có hôm làm từ sáng sớm đến 9 giờ, 10 giờ sáng mới được cân cá. Bây giờ cuối mùa rồi nên ngày chỉ được vài lạng, có hôm chả được con cá nào", chị Thủy ở thôn Ninh Phú cho biết.

 

Thương lái đứng sẵn trên bờ chờ gom hàng.

 

"Bán thân" theo con sóng

Nhiều ngư dân chia sẻ, vào mùa cá còi, dọc theo vùng triều này ngày nào cũng tấp nập người đi bắt cá, người buôn chờ mua cá. Cả bờ biển xứ Thanh, đây được coi là nơi cá còi tập trung sinh sống nhiều nhất, bởi diện tích vùng triều ở đây rộng và màu mỡ.

"Đặc thù của loại cá này là da rất trơn, lại nằm sâu trong hang bùn nên phải đào xuống bùn, nhiều khi ngập đến khuỷu tay mới bắt được con cá. Thế nhưng, đưa tay lên khỏi mặt bùn nếu không cẩn thận cũng dễ bị tuột mất, công toi. Vì thế, việc bắt cá còi cần sự dẻo dai, chịu đựng”. - Chị Thủy, một "thợ đào" cá còi ở thôn Ninh Phú.

Các điểm thu mua cá ở trên bờ, mỗi khi có người vào là ào ào chạy ra tranh nhau. "Ở đây nếu không quen thì không thu mua được cân cá nào, mọi người vào đến đâu là phải đón ngay, thậm chí phải lội xuống bãi triều, dặn họ bán cho mình. Bây giờ có bao nhiêu tôi cũng mua hết, không kể số lượng"- chị Thanh, một thương lái cho biết.

Xã Đa Lộc có 10 thôn (Hùng Thành, Yên Lập, Yên Đông, Đông Tân, Đông Hòa, Đông Hải, Ninh Phú, Vạn Thắng và Mỹ Điền), với gần 2.000 hộ dân, hơn 8.000 nhân khẩu. Nghề chính của bà con nơi đây chủ yếu là sản xuất nông nghiệp, một bộ phận nhỏ khai thác, đánh bắt nuôi trồng thủy, hải sản. Nhiều năm nay, nông nghiệp thường xuyên mất mùa, đời sống bà con phụ thuộc nhiều vào nghề đi biển. "Thu nhập của bà con xã còn bấp bênh lắm! Làm 5 tháng, thất nghiệp đến 7 tháng, mấy tháng mùa đào bắt cá còi có khi ngày kiếm được vài trăm ngàn chứ những tháng khác chỉ kiếm đủ thức ăn trong ngày thôi!" - một cán bộ xã cho biết. Vì vậy, việc bắt cá là nghề phụ nhưng lại là nguồn thu nhập chính của ngư dân vùng ven biển Hậu Lộc này. "Cá còi năm nay được giá nên thu nhập cũng ổn định. Một năm chỉ có 5 tháng có cá còi nên phải tranh thủ kiếm tiền phòng những tháng thất nghiệp", chị Hoa ở thôn Đông Tân vui vẻ nói về nghề "bán thân theo con sóng".

Tuy nhiên, nhiều ngư dân phản ánh trong thời gian qua bãi triều dành cho dân đánh bắt tự do đã bị một số người tự động cắm cọc, làm khu vực riêng nuôi trồng hải sản khi chưa được cấp thẩm quyền cho phép. Trao đổi với PV Báo GĐ&XH về việc này, ông Bùi Thế Sinh, Chủ tịch UBND xã Đa Lộc cũng thừa nhận tình trạng này. Tuy nhiên, ông Sinh khẳng định: "Chúng tôi vừa phối hợp với bộ đội biên phòng giải tỏa hành lang khu vực bãi ngang tính từ chân kè biển ra 500 m, cho lực lượng an ninh xuống nhổ cọc, để người dân được đánh bắt tự do và thuyền bè của ngư dân ra vào thuận lợi".

 

Lê Hường