Dân số vàng sẽ không có giá trị nhiều nếu không thực sự "vàng" về tri thức và tay nghề

Bắt đầu từ năm 2007, với tỷ số phụ thuộc chung (nhóm dân số 0-14 tuổi và nhóm dân số trên 65 tuổi tính trên nhóm dân số 15-64) dưới 50%, Việt Nam chính thức bước vào thời kỳ cơ cấu "dân số vàng". Theo các nhà nhân khẩu học, cơ cấu "dân số vàng" thường kéo dài từ 30 - 35 năm, thậm chí là 40 - 50 năm. Điều đó đồng nghĩa với chừng ấy thời gian đất nước có được lực lượng lao động trẻ hùng hậu, đủ sức làm xoay chuyển nền kinh tế đất nước nếu chúng ta biết khai thác tối đa nguồn tài nguyên quí giá này.

Đây là cơ hội gần như chỉ đến một lần ở mỗi quốc gia trên thế giới, là cơ hội lớn để phát triển đất nước nếu tận dụng tốt.

Nhiều quốc gia châu Á đã biết tận dụng triệt để cơ hội "dân số vàng" để tạo nên những kỳ tích trong phát triển kinh tế, đóng góp khoảng 1/3 vào tăng trưởng như Singapore, Nhật Bản, Hàn Quốc. Riêng Trung Quốc, cơ hội này đã mang lại 15% tăng trưởng kinh tế trong hơn 20 năm qua. Nhìn sang các nước, có thể thấy Trung Quốc hay Hàn Quốc đã tận dụng tốt cơ hội này để vươn lên thành các cường quốc trên thế giới.

Tuy nhiên, dân số Việt Nam hiện tại có thực sự là "vàng"? Khi mà lợi thế được nhắc đến nhiều nhất của chúng ta là "nhân lực giá rẻ", còn năng suất lao động thuộc hàng thấp nhất trong khu vực. Và những vùng có mức sinh cao nhất lại rơi vào những vùng kém phát triển (hầu hết các tỉnh thuộc trung du và miền núi phía Bắc có mức sinh cao nhất: từ 2,5 con/ phụ nữ tuổi sinh đẻ; tỉnh có mức sinh cao nhất là Lai Châu: 3,11 con). Trong khi đó, đầu tàu kinh tế của cả nước là TP HCM chỉ có mức sinh 1,45, hay Bà Rịa - Vũng Tàu là 1,56 con.

Ngày nay, đi đến những nơi như bắc đảo Phú Quốc, vẫn có thể gặp những cặp vợ chồng ngư dân có 4-5 đứa con nhưng sống trong nhà lá dừa. Hỏi sao đẻ nhiều thế, thì ông chồng bảo "buổi tối có việc gì làm đâu nên chẳng đẻ". Trớ trêu thay, những cặp vợ chồng bị tác động nhiều nhất của chính sách đẻ ít con lại là những người có khả năng nuôi dạy những đứa trẻ trong môi trường tốt hơn, giúp tạo ra nhiều nhân lực "vàng" hơn cho đất nước.

Ngoài ra, một thực tế là không ít những người học càng cao thì khi ra trường cơ hội có được việc làm tương xứng lại càng khó, nhiều sinh viên đại học ra trường 2-3 năm nhưng vẫn chưa thể kiếm được việc làm.

Theo thống kê trong 3 quý năm 2015 của Viện Khoa học Lao động và Xã hội có thể thấy một điều rất lạ là người có bằng cấp càng cao thì nguy cơ thất nghiệp càng lớn. Bức tranh toàn cảnh về thị trường lao động Việt Nam mới nhất do Bộ LĐTB&XH phối hợp với Tổng cục Thống kê công bố ngày 4/4/2019 cho thấy, số người thất nghiệp dài hạn, trên 12 tháng có xu hướng gia tăng, chiếm 34,42% tổng số người thất nghiệp. Trong đó, tỉ lệ thất nghiệp cao nhất vẫn ở nhóm có trình độ cao đẳng.

Nói về thực trạng cơ cấu lao động hiện nay, theo Trung tâm Thông tin và dự báo kinh tế - xã hội quốc gia, tỷ trọng lao động của ngành nông, lâm, thủy sản trong tổng số lao động của nền kinh tế vẫn đang trong xu hướng giảm dần, trong khi tỷ trọng lao động của các ngành công nghiệp – xây dựng và dịch vụ có xu hướng tăng dần.

Thực tế, cơ hội "dân số vàng" không tự động mang lại tác động tích cực mà nó phải được "giành lấy" để "đẻ" ra lực lượng lao động vàng, đưa đất nước phát triển nhanh và bền vững. Nếu giai đoạn "dân số vàng" diễn ra trùng với thời kỳ kinh tế ổn định, hệ thống giáo dục đảm đương tốt việc cung cấp tri thức, kỹ năng nghề nghiệp cho người lao động thì sẽ trở thành động lực mạnh của nền kinh tế. Ngược lại, nếu cơ hội không được chớp lấy thì đất nước phải đối mặt với những thách thức mới. Mà trước tiên là lực lượng đông đảo trong độ tuổi lao động thiếu việc làm, người thất nghiệp dễ mắc tệ nạn xã hội, trở thành gánh nặng cản trở sự phát triển của đất nước. Như vậy, "dân số vàng" sẽ không có giá trị nhiều nếu không thực sự "vàng" về tri thức và tay nghề.

Thời kỳ cơ hội "dân số vàng" là cơ hội có một không hai dành cho Việt Nam. Do đó đầu tư cho thế hệ trẻ về giáo dục, y tế, sức khỏe sinh sản có ý nghĩa quan trọng đối với năng suất lao động và sự phát triển của Việt Nam trong tương lai.

Các chuyên gia cho rằng, Việt Nam cần có kế hoạch tận dụng cơ hội "dân số vàng" và ứng phó với những thách thức của giai đoạn già hóa hiện nay trước khi quá muộn… Theo chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan, nguyên thành viên Ban nghiên cứu của Thủ tướng Chính phủ, đây là vấn đề rất phức tạp, đòi hỏi có cái nhìn tổng thể, không bó hẹp trong lĩnh vực dân số mà liên quan đến mọi ngành như: Giáo dục, y tế, văn hóa, lao động, việc làm, văn hóa, đoàn thanh niên, công đoàn…

Nếu không tận dụng được cơ cấu "dân số vàng", Việt Nam sẽ gặp nhiều khó khăn khi tỷ số phụ thuộc chung lại có xu hướng tăng với tác động chủ yếu từ sự gia tăng tỷ số phụ thuộc người già. 

Cơ cấu “dân số vàng” và bài toán nâng cao chất lượng lao động tại Việt Nam

GiadinhNet - Để phát huy được tối đa thế mạnh “dân số vàng” khi có 69% dân số trong tuổi lao động, Nghị quyết số 21-NQ/TW về công tác dân số trong tình hình mới của Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa XII nhấn mạnh: Phát huy tối đa lợi thế cơ cấu dân số vàng, tạo động lực mạnh mẽ cho sự phát triển đất nước nhanh, bền vững. Theo đó, nhiều cơ sở đào tạo cũng đang cân não để đưa ra thị trường chất lượng lao động tốt nhất góp phần tạo ra dân số thật sự vàng.