Đào Anh Khánh: "Tôi là tổ sư của người điên"

>> Đơn giản, đó là Đào Anh Khánh!

Với tôi, nói “điên” là một lời khen

- Nói về Đào Anh Khánh (ĐAK) người ta thường gắn với từ “điên”. Anh đón nhận từ ấy ở góc độ nào?

- “Điên” trong nghệ thuật là một từ đáng yêu dành cho những người dám sáng tạo và dám làm những điều mình mong muốn. Tôi sống ở Australia nhiều năm rồi và biết, nếu nói ai đó “điên” thì nó gần như một lời khen dành cho những người có sáng tạo độc đáo và dám làm điều mình mong muốn.

- Nhưng đấy  mới là một vế, còn theo khía cạnh khác, “điên” còn được hiểu theo nghĩa là “gàn dở” nữa. Anh nghĩ sao?

- “Điên” trong sự thăng hoa hoàn toàn khác với việc không có ý thức. Vẫn ý thức được mình nhưng luôn gây cho người ta những cú sốc bất ngờ.

“Điên” của người nghệ sĩ về bản chất là một trạng thái tâm lý hưng phấn đặc biệt và nó thể hiện một cá tính rất mạnh để tạo nên một hiệu quả trong nghệ thuật. Nghệ thuật hấp dẫn người ta là bởi nó phản ánh được cá tính sáng tạo của người đó. Cái “điên” đó là cái điên rất cá biệt, phản ánh cái tôi góc cạnh của người đó. Mà trong nghệ thuật, nếu không có tính cá nhân thì cái nghệ thuật đó chỉ như một thứ nước trong suốt thôi, ai cũng uống được mà chẳng có vị gì. Vì thế, nếu một nghệ sĩ mà không có trạng thái tâm lý đặc biệt thì nghệ thuật cũng khó tạo ra cái riêng.

“Điên” trong đời sống là kẻ ngốc

- Một lần, nhạc sĩ  Lê Minh Sơn đã nhận xét về anh như thế này: “Cái điên của ĐAK là giả điên vì ĐAK tỉnh nhất trong những người tỉnh”. Lê Minh Sơn nói đúng hay sai?

- Nếu tôi đang là kẻ say rượu thì tôi sẽ rất mừng, vì người say luôn nghĩ là mình tỉnh lắm. Cái “phê”, say của tôi chỉ xuất hiện khi tôi đang làm công việc nghệ thuật. Còn cái say, “phê” khác thì nó không có trong đời sống.

Trong đời sống tôi muốn có một sự thăng bằng, không phải để cân bằng lại sự điên rồ trong nghệ thuật mà vì tôi thích sự thẳng thắn, mộc mạc, giản dị, đừng có nhiều màu mè và thủ đoạn mánh khóe. Cái giản dị đó không biết có thể hiểu là sự tỉnh táo không.

“Điên” trong đời sống đối với nghệ sĩ chỉ chuốc lấy cái tai vạ cho mình mà thôi. Tôi đủ tỉnh táo để phân biệt rất rõ nghệ thuật và đời sống. Tôi luôn nhìn thế giới xung quanh một cách đơn giản hơn. Còn nếu mình nhìn nó một cách điên đảo và hành xử theo sự điên đảo ấy thì có nghĩa tôi là một thằng ngốc.

Có lúc thấy thất bại tôi cũng làm

- Nếu hiểu “điên” là sự liều lĩnh thì cuộc đời anh đã trải qua bao nhiêu lần như thế?

- Nhiều lắm. Cái mới bao giờ cũng phải liều. Giữa hai cái 50-50, tôi bao giờ cũng chọn cái mà tôi thích, có thể là thắng, cũng có thể là thua. Đó là may rủi. Nhưng trong công việc, kể cả không là 50, nghĩa là thất bại tôi vẫn làm.

Tôi lấy ví dụ, tôi đã từng bị bắt ở hồ Hoàn Kiếm khi đang biểu diễn trên đường phố với lửa. Khi làm, tôi chỉ muốn Hà Nội sẽ có một đời sống văn hóa đường phố, những hoạt động nghệ thuật dân dã. Tôi biết làm điều này, khả năng bị bắt sẽ nhiều hơn, nhưng nếu xin phép thì chắc gì đã được chính quyền đồng ý. Nếu nghĩ ra mà không làm thì tôi không thể nào chịu được. Và tôi đã liều. Kết quả là bị công an mời lên làm việc khi đang biểu diễn.

Sau này cũng thế, khi tôi bắt tay vào môn nghệ thuật này cũng đã là một sự liều lĩnh rồi. Tương lai hứa hẹn như thế nào, thành công ra sao là điều tôi chưa nhìn thấy được, chỉ có điều mình thích nên muốn làm bằng được, thế thôi.

Bị nhiều xuyên tạc và hằn học

- Ngoài những lời khen, thường thì anh hay nhận được những lời chê như thế nào, họ nói gì về anh?

-Tôi luôn luôn muốn nghe những lời chê, đặc biệt là lời chê của những người có tâm huyết vì nghệ thuật, chứ không vì sự thù ghét cá nhân. Lời khen chỉ là một sự khích lệ chứ không làm cho mình “sáng” ra. Còn nếu nói không thích thì hãy chỉ ra cái gì không thích. Có một số lời bình luận trên báo chí không phải là chê mà là sự xuyên tạc thì không thể chấp nhận được.

Khi tôi mặc trang phục bó sát người để biểu diễn, thậm chí có người viết trên báo nói rằng “ĐAK nối dài “cái ấy”, chứ thực chất thì chỉ được có... 50cm thôi” (???)”. Rồi họ chê những cuộc biểu diễn của tôi mà có lẽ họ cũng chả bao giờ đi xem cả. Tôi treo những bông hoa ở trên cái rổ. Có cái tôi còn kết bạc lên cái rổ ấy để treo hoa lên. Vậy mà họ biến những cái rổ ấy thành một thứ rách nát, xộc xệch...

Rồi họ viết nào là ĐAK làm nghệ thuật trình diễn thực chất là để bán tranh và đồ cổ thôi. Đó là sự xuyên tạc, là sự hằn học. Bảo nghệ thuật của tôi là đống rác của phương Tây cũng được, đó là quyền của họ, bởi nó có là đống rác hay không còn có công chúng thẩm định, còn có gương chiếu của tôi nữa.

- Anh biểu diễn nhiều ở nước ngoài, vậy họ nhận xét thế nào về nghệ thuật trình diễn của anh?

- Có một điều là không chỉ ở riêng Việt Nam mà ngay cả ở những nước đó tôi từng trình diễn, người ta không chỉ gọi tôi là điên mà còn gọi là
“tổ sư của người điên”.

Tai nạn như cơm bữa

- Nhiều người tò mò muốn biết ĐAK có dùng chất kích thích không? Yếu tố gì giúp anh thăng hoa được trong các cuộc biểu diễn đó?

- Rất nhiều bạn bè nghệ sĩ của tôi nói, chỉ có ĐAK là lãi nhất bởi vì uống nước suối đóng chai mà diễn phê như người ta uống cả một thùng bia. Coca Cola tôi còn say ấy chứ. Khả năng đưa mình vào thế giới của trình diễn đối với tôi như một cái công tắc thôi. Cứ bật lên là chạy. Không cần phải có một điều kiện nào cả. Chỉ cần tôi có ý muốn là được, không cần lấy đà, không cần phải trợ giúp.

Tôi như người chạy maraton, càng về sau càng như một khối năng lượng lớn phải bùng ra và có thể phục hồi sau 5 phút. Bởi sự thăng hoa đó là do trạng thái kích thích về tâm lý khiến tôi khỏe lên một cách bất thường. Chất xúc tác đó còn mạnh hơn bất kỳ loại chất kích thích nào. Đó là sự hưng phấn đặc biệt của con người. Nó phụ thuộc vào năng lượng đam mê của người đó chứ không hẳn là sức khỏe. Nó là sự hun đúc của cả quá trình, chỉ cần mở ra là đi thôi.

- Các lần biểu diễn của anh thường có lửa, vậy có lần nào anh gặp tai nạn trong lúc đang biểu diễn không?

- Không ít đâu. Có những thứ nằm ngoài sự tính toán của mình. Hai lần tôi múa với lửa nhưng người chuẩn bị đuốc để đốt cho tôi bằng vải có chất ni lông nên khi ngọn lửa cháy, những giọt nhựa nóng ấy rớt vào chân, khiến tôi bị bỏng một đám ở chân (ĐAK vạch chân lên cho tôi xem đám sẹo - PV) nhưng vì đang diễn nên vẫn phải cố coi như không có chuyện gì xảy ra. Hay như một lần, khi tôi đu người lên cao thì đụng phải một vật nhọn đâm vào đầu, máu chảy nhưng tôi không biết, chỉ cảm thấy hơi đau thôi.

Khi xuống đất, tôi làm màn nhào lộn thì mới thấy máu rớt ra. Hoặc có lần đang vừa diễn vừa hát thì gió thổi cả đám tro vào mồm. Chả nhẽ lại nhổ “toẹt” một cái à? Phải tìm cách nhổ nó ra như một hành động biểu diễn. Lúc đó, tôi khạc cả một chuỗi luôn, khạc như chưa bao giờ được khạc vậy. Và khạc xong thì được khán giả vỗ tay ào ào vì cứ nghĩ tôi đang biểu diễn, chứ có biết đâu là tôi đang gặp sự cố.

- Xin cảm ơn anh về cuộc trò chuyện này!

Thanh Hà