Đầu năm “chạy sô” mừng thọ

Lễ mừng thọ là một nét văn hóa cao đẹp tuy nhiên tránh tổ chức lãng phí, tốn kém. Ảnh minh họa: TL

Ríu rít về quê mừng thọ

Ông Nguyễn Văn Bản (ở Hoàng Hoa Thám, Hà Nội) hồ hởi chia vui sau khi được hội đồng niên mời những người xa quê nhiều năm về dự lễ thượng thọ 80 tuổi tại thôn Nghĩa Lập (xã Phù Khê, Bắc Ninh). Nghe tin ông Bản được mời về quê làm lễ thượng thọ, con cháu đã đi sắm áo gấm đỏ để theo lệ làng mùng 4 Tết tất cả theo ông về dự lễ.

Từ sáng, các cụ đã tập trung dâng lễ ở đình làng. Mâm lễ đơn giản gồm có (bánh kẹo, hoa quả, trầu cau…) và cụ cao tuổi nhất thay mặt các cụ tuổi tròn khấn trình, cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, nhà nhà no ấm, người người sức khỏe dồi dào, bình an. Sau đó đội văn nghệ múa hát mừng thọ, Hội người cao tuổi, chính quyền xã, thôn lên chúc mừng và trao giấy chứng nhận của Hội người cao tuổi, tặng quà cho các cụ. Quà chỉ là khăn mặt, bánh xà phòng thơm, nhưng tình làng nghĩa xóm ấm áp khiến các cụ đều vui.

Ông Bản cho hay, ở các làng quê Bắc Ninh sau Tết đều rộn ràng tổ chức lễ mừng thọ, có ý nghĩa “kính già, trọng lão”. Việc khao lão cũng đơn giản, gọn nhẹ theo nếp sống văn minh nên người tuổi cao thấy được mọi người trọng vọng, con cháu đầu xuân vui vẻ, nhẹ nhõm.

Dở khóc, dở cười vì mừng thọ

Tuy nhiên, không phải lễ mừng thọ nào cũng đơn giản và ấm áp tình người như lễ mừng thọ của ông Bản. Một số nơi con cháu vẫn dở khóc, dở cười vì lễ mừng thọ của các cao niên trong họ.

Chị Thu Hà (ở Hà Nội) chia sẻ, năm nay nhà chồng tổ chức lễ thượng thọ 90 tuổi cho cụ nội. Con cháu cụ nghèo, người làm ở thành phố vẫn phải thuê nhà, người làm công nhân thì đúng mùng 6 Tết phải đi làm. Vì thế họ đã bàn nhau tổ chức mừng thọ cụ nội vào ngày mùng 4 hoặc mùng 5 Tết để kịp đi làm. Thế nhưng cụ nội và các con cháu ở quê nhất định không nghe, muốn tổ chức lễ mừng thọ vào ngày 12 Âm lịch, vì là… ngày hoàng đạo.

Tiệc khao thọ vừa Tết xong ai cũng ngấy và mệt mỏi, nên con cháu bàn làm tiệc trà cho đỡ tốn kém. Nhưng cụ nội bảo được lộc trời thọ 90 tuổi thì phải mời họ tộc, làng xóm đến chung vui, cỗ phải lo 35 mâm. Thế là con cháu vừa mệt mỏi sau cỗ bàn Tết, lại đôn đáo mời họ, mời làng tới khao thọ. Có người phải vay nóng để đóng góp tiền mua lợn, gà về lo cỗ. Đã thế cụ nội yêu cầu con cháu có mặt đầy đủ, khiến những người làm ăn ở xa tính mùng 6 ra đi làm thì ngày 11 đã lại phải lộn về quê dự lễ khao thọ.

Còn anh Nguyễn Tâm (ở Nghệ An) thì nhăn nhó vì Tết phải “chạy sô” hai đám thượng thọ. Dịp Tết, anh về quê được 5 ngày đã phải rời nhà đi Cao Bằng để dự lễ thượng thọ bố của sếp. Xong lễ thượng thọ ở Cao Bằng anh phải bắt xe đi ngay về Bắc Ninh để kịp dự lễ thượng thọ của bà mẹ anh trưởng phòng công ty cũ, bởi nếu không đi thì bị mang tiếng là “qua cầu, rút ván”. Đám mừng thọ làm gần 70 mâm cỗ, thế là anh và các nhân viên phải xắn tay áo chạy cỗ giúp. Ngoài “quà mừng thọ” cho các cụ, anh còn tốn kém tiền xe cộ, ăn uống dọc đường. Anh chị em ở gần cơ quan tập trung thuê một chuyến xe đi chung nên còn đỡ, còn anh Tâm quê xa phải tự túc đi lại, dự xong hai đám thượng thọ là hết Tết, người thì mệt mỏi, hụt hơi, còn túi tiền cạn hẳn.

Mừng thọ không phải mâm cao cỗ đầy

Theo ông Trịnh Yên, Giám đốc Trung tâm UNESCO nghiên cứu văn hóa các dòng họ Việt Nam, người Việt coi người có tuổi thọ và gia đình có người cao tuổi là có phúc lớn. Vì có phúc nên mới được trời ban sống lâu, con cháu đề huề. Độ tuổi mừng thọ có thể chia làm 3 bậc: Hạ thọ từ 61 - 69 tuổi; Trung thọ từ 70 - 79 tuổi; Thượng thọ từ 80 - 100 tuổi. Lễ mừng thọ ngày nay do chính quyền xã, phường tổ chức từ sau Tết, kéo dài tới Rằm tháng Giêng. Việc tổ chức lễ mừng thọ, mừng phúc mỗi nơi mỗi khác và thực sự có ý nghĩa nếu tổ chức văn minh, trang trọng và tiết kiệm.

Nhiều địa phương lễ mừng thọ tổ chức chung vào mùng 4 Tết, hoặc trước Tết và không có lệ làm cỗ khao thọ linh đình, cũng không mời khách đi mừng thọ để nhận phong bì. Con cháu các cụ này chỉ phải đóng góp chút kinh phí để sắm lễ đơn giản, kèm theo lá sớ viết tên các cụ để vào đình lễ thánh. Tiền dư sẽ làm công đức, hoặc sắm câu đối, hoành phi… dâng vào đình, chùa. Còn tiệc trà, trầu cau, chè thuốc… do con cháu đảm nhiệm để các cụ uống nước, ăn trầu, đàm đạo vui vẻ. Nhà nào đông con cháu cũng chỉ làm mâm cơm cúng tổ tiên, rồi con cháu quây quần thụ lộc, trò chuyện vui vẻ. Đáng buồn là còn có những nơi đua nhau tổ chức lễ mừng thọ linh đình, rườm rà, lãng phí, lợi dụng lễ mừng thọ để bày cỗ bàn và nhận phong bì. Có nhà làm lễ mừng thọ to như đám cưới, loa đài ầm ĩ, ăn uống linh đình. Có nhà rước các cụ bằng kiệu ra đình, con cháu lễ phục chỉnh tề, đi theo che lọng…

Tết xong ai cũng mệt mỏi ăn uống sẽ rất lãng phí. Các cụ thì không ăn được, lại phải ngồi lâu chờ con cháu chúc phúc. Người được mời đến ăn khao thọ “chạy sô” cũng thấy mệt và phiền. Xong lễ thượng thọ, các cụ tuổi cao, sức yếu về nhà rất dễ ốm. Chưa kể con cháu phải thức đêm làm cỗ mệt mỏi, rồi lợi dụng đánh bạc, xóc đĩa sát phạt nhau… khiến lễ thượng thọ xong vui chẳng còn, nhiều cặp vợ chồng cãi cọ vì nợ nần, thua bạc… Những điều này làm giảm ý nghĩa tốt đẹp của lễ mừng thọ.

Uyển Hương