Đẩy mạnh truyền thông, vận động về Dân số và phát triển - giải pháp then chốt và phải luôn đi trước

Tổ chức bộ máy, nguồn lực đầu tư - khó khăn không nhỏ trong thực hiện các mục tiêu Nghị quyết 21

Đề cập tới những thách thức trong triển khai Nghị quyết 21-NQ/TW về công tác dân số trong tình hình mới, ngoài vấn đề nhận thức về bước chuyển trọng tâm của công tác dân số, TS Phạm Vũ Hoàng, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Dân số nhìn nhận vấn đề tổ chức bộ máy, cán bộ làm công tác dân số tại địa phương nhiều biến động, ảnh hưởng lớn đến triển khai công tác dân số cũng là một trong những khó khăn. 

Một số địa phương xây dựng phương án Chi cục DS-KHHGĐ thành phòng thuộc Sở Y tế gây tâm lý lo lắng cho công chức làm công tác dân số của địa phương. Tại cấp huyện, Trung tâm DS-KHHGĐ sáp nhập Trung tâm Y tế thành lập Trung tâm y tế đa chức năng. Tuy nhiên quá trình này không thống nhất đã ảnh hưởng đến việc triển khai thực hiện công tác dân số. Mô hình tuyến xã chưa thống nhất, thêm vào đó việc sáp nhập tuyến huyện đã tác động tới tâm lý cán bộ tuyến xã và hiệu quả công việc, đặc biệt trong việc chỉ đạo hướng dẫn từ trên xuống và báo cáo từ dưới lên.

Tuyên truyền, tư vấn về dân số cho người dân ở Hà Tĩnh. Ảnh: A.Thư

Khó khăn, thách thức khác là nguồn lực đầu tư cho công tác dân số còn thấp, chưa tương xứng với yêu cầu. Nhất là khi thay đổi cơ cấu kinh phí hỗ trợ từ ngân sách trung ương (theo Quyết định số 1125/QĐ-TTg) đã chuyển hướng được một số nội dung chi từ ngân sách địa phương bảo đảm. Với một số tỉnh chưa tự cân đối được ngân sách có tình trạng bố trí thiếu kinh phí cho công tác dân số, cắt giảm kinh phí truyền thông dân số trong khi giải pháp truyền thông rất quan trọng trong công tác dân số.

Theo số liệu từ Vụ Kế hoạch - Tài chính (Tổng cục Dân số), những năm qua, ngân sách nhà nước giảm mạnh, Ngân sách Trung ương đầu tư giảm dần. Dẫn chứng bằng các số liệu năm 2012 là 970 tỉ đồng, năm 2013 là 847 tỉ, năm 2014 là 547 tỉ, năm 2015 là 590 tỉ; giai đoạn 2016-2020 chỉ còn dưới 360 tỉ/năm.

Khó khăn, thách thức cũng được nhiều chuyên gia đề cập là Nghị quyết 21-NQ/TW với quan điểm "Tiếp tục chuyển trọng tâm chính sách dân số từ kế hoạch hóa gia đình sang Dân số và phát triển". Nghị quyết cũng đặt ra yêu cầu "đưa công tác dân số, đặc biệt là nâng cao chất lượng dân số thành một nội dung trọng tâm trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, chính quyền các cấp". Do đó, việc tăng cường phối hợp liên ngành nhằm chỉ đạo điều phối có hiệu quả các hoạt động liên quan đến Dân số và phát triển là đòi hỏi cấp bách. Điều này không chỉ cần có nỗ lực của ngành dân số mà còn cần sự quan tâm, phối hợp, hợp tác có hiệu của của các ngành, các cấp.

Đẩy mạnh truyền thông, vận động về Dân số và phát triển

Nhìn thẳng vào những khó khăn, thách thức, các chuyên gia cho hay giải pháp then chốt và phải luôn đi trước mà chúng ta cần thực hiện trong công tác dân số trong tình hình mới là đẩy mạnh truyền thông, vận động về Dân số và Phát triển. Ngay trong Nghị quyết 21-NQ/TW có 7 nhóm nhiệm vụ và giải pháp chủ yếu thì nhóm giải pháp về truyền thông, vận động đứng thứ 2, trong đó nhấn mạnh "Nội dung truyền thông, giáo dục phải chuyển mạnh sang chính sách dân số và phát triển".

Để thực hiện mục tiêu này, ngành Dân số đã xây dựng, triển khai nhiều hoạt động truyền thông đa dạng trong 3 năm qua như cung cấp thông tin về dân số và phát triển đến cấp ủy, chính quyền, ban, ngành, đoàn thể các cấp; Xây dựng chương trình phối hợp với các bộ, ban, ngành, đoàn thể, tổ chức chính trị - xã hội; Xây dựng các loại hình, sản phẩm truyền thông bảo đảm về chất lượng, đổi mới về hình thức, nội dung. Cùng đó, xây dựng các chuyên trang, chuyên mục, chương trình, phóng sự, tin bài, sách, ảnh, sự kiện truyền thông; lồng ghép nội dung truyền thông vào các chương trình giải trí, thể thao, nghệ thuật trên các phương tiện thông tin đại chúng; tập trung khai thác, phát triển và tận dụng tối đa lợi thế của công nghệ thông tin và các loại hình truyền thông khác.

Ngành Dân số cũng tổ chức thực hiện có hiệu quả các hoạt động truyền thông trực tiếp trong hệ thống dân số các cấp; phát huy vai trò đội ngũ cán bộ, cộng tác viên làm công tác dân số, y tế cơ sở nhằm hình thành và duy trì bền vững hành vi tích cực về dân số và phát triển của các tầng lớp nhân dân; Mở rộng các hình thức truyền thông, giáo dục thân thiện với vị thành niên, thanh niên; Đào tạo, tập huấn nâng cao năng lực, kiến thức, kỹ năng cho đội ngũ cán bộ truyền thông trong hệ thống dân số và cán bộ truyền thông, báo cáo viên, tuyên truyền viên, cộng tác viên các ngành, các cấp.

Tuy nhiên, theo TS Phạm Vũ Hoang, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Dân số, các hoạt động trên không được tổ chức rộng khắp do hạn chế về nguồn lực và tổ chức bộ máy thiếu ổn định.

Theo GS Nguyễn Đình Cử, nguyên Viện trưởng Viện Dân số và các vấn đề xã hội, Nghị quyết 21-NQ/TW đổi mới về chất của công tác dân số ở nước ta, giải quyết nhiều vấn đề chưa từng có trong lịch sử như tận dụng hiệu quả dân số vàng, thích ứng với già hóa dân số, nâng cao chất lượng dân số... "Vì vậy, cần đẩy mạnh truyền thông để cán bộ và nhân viên hiểu rõ vấn đề" - GS Cử nói và cho rằng có 2 điểm cần đặc biệt quan tâm đổi mới.

Một là, thông điệp truyền thông. Thông điệp trong giai đoạn này không chỉ nói về kế hoạch hóa gia đình mà còn đặc biệt chú ý đến việc nâng cao chất lượng dân số, tận dụng cơ cấu dân số vàng, thích ứng với già hóa dân số, phân bố dân số hợp lý, đưa tỷ số giới tính khi sinh về mức cân bầng tự nhiên. Cần cung cấp thông tin để xã hội hiểu rõ thực trạng, nguyên nhân, hậu quả và giải pháp của các vấn đề nêu trên.

Hai là kênh truyền thông cần sử dụng mạnh mẽ công nghệ thông tin Internet, mạng xã hội như một kênh truyền thông phổ biến và hữu hiệu.

Q.An