Dinh Độc Lập những ngày sau giải phóng

30/4/1975, Thượng tá Hoàng Cao Đại, nay là Chủ tịch Hội Cựu chiến Binh quận 4 - TP Hồ Chí Minh là một trong những sỹ quan QĐNDVN được giao tiếp quản, đóng chốt và canh giữ Dinh Độc Lập trong những ngày đầu Sài Gòn được giải phóng. Là chứng nhân của lịch sử, 36 năm đã trôi qua, ông vẫn nhớ như in những tháng ngày hào hùng đó.

 

Nhiệm vụ đặc biệt

Ngay sáng 30/4/1975, Thiếu tướng Bùi Cát Vũ - Phó tư lệnh Quân đoàn 4  ra lệnh cho đại đội 7 gồm 4 xe tăng và 75 sỹ quan, chiến sỹ được lệnh hành quân gấp gáp từ khu Hố Nai vừa giải phóng, nhằm thẳng về hướng Sài Gòn. Chưa đến 6h sáng, khi từ ngã ba Tam Hiệp -Biên Hoà (ngay Khu công nghiệp Biên Hoà I ngày nay) đoàn xe tăng của đại đội 7 gặp phải một chiếc xe Jeep của ngụy quyền Sài Gòn nổ mìn dữ dội để ngăn chặn bước tiến quân ta; song các anh bình tĩnh, vững tay lái vượt nhanh tiến lên. Xe của Chính trị viên Hoàng Cao Đại mở đường, rồi xe của đại đội trưởng Phạm Văn Thiệu khoá đuôi, đoàn tăng đại đội 7 vượt lên tiêu diệt ngay chiếc xe Jeep đang cho nổ mìn, nhằm thẳng hướng Nam vượt qua khỏi cầu Cát Lái (quận 2) bây giờ. Tại chân cầu Cát Lái, địch chống cự quyết liệt. Bộ đội ta phải chiến đấu, đổ máu và nhiều chiến sỹ đã dũng cảm hy sinh ngay sáng ngày Sài Gòn giải phóng, 30/4/1975.

 

Nội các Sài Gòn khi ra đầu hàng trưa 30/4/1975. (Ảnh: TL)

Trưa 30/4, lúc này cả nội các ngụy quyền Sài Gòn và tướng Dương Văn Minh đã lên xe của quân giải phóng sang Đài Phát thanh Sài Gòn (tại số 3 - Nguyễn Đình Chiểu bây giờ), để đọc tuyên bố đầu hàng vô điều kiện. Sân Dinh Độc Lập tràn nắng trải rộng, nhân dân xung quanh vui mừng chào đón. Bộ đội đứng chào, bà con reo hò vui mừng. Trưa hôm đó, nhìn từ Dinh Độc Lập ra, Sài Gòn đã khá yên tĩnh, không còn cảnh súng đạn, đổ máu... mà chỉ thấy những nụ cười tươi như hoa của các cô gái Sài Gòn khi tò mò muốn xem bộ đội giải phóng như thế nào, để được bắt tay vui vẻ, chào đón các anh bộ đội vừa vào giải phóng xong thành phố.       

     
Chiều tối, Trung tá Nguyễn Ngọc Doanh - Chính ủy Trung đoàn 141 (về sau là Thiếu tướng, Phó tư lệnh Quân đoàn 4) gọi anh Hoàng Cao Đại đến giao nhiệm vụ quan trọng đầu tiên của ngày 30/4/1975: "Được Quân đoàn uỷ nhiệm, tôi giao nhiệm vụ cho đồng chí làm sỹ quan liên lạc giữa lãnh đạo Quân đoàn với nội các của chế độ Sài Gòn cũ. Đồng chí có trách nhiệm nghe và truyền đạt những ý kiến của các thành viên nội các Sài Gòn với lãnh đạo Quân đoàn". 21h30 ngày 30/4 đó, bàn giao xong các nhiệm vụ tại đại đội, kiểm tra các cổng an toàn, anh Đại bắt đầu trở thành sỹ quan liên lạc chính thức của Quân đoàn 4 với các thành viên của nội các chính quyền Sài Gòn đã đầu hàng.

Ngày đầu tiên của thành phố Sài Gòn đã giải phóng, trong khuôn viên Dinh Độc Lập, nội các chính quyền Sài Gòn ngoài Đại tướng Dương Văn Minh còn có Thủ tướng Vũ Văn Mẫu, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Hảo, quyền Tư lệnh quân lực Sài Gòn Nguyễn Hữu Hạnh và cả Thiếu tướng QĐNDVN Vũ Ngọc Nhạ - nhân vật tình báo đặc biệt của ngành tình báo quân đội ta, lúc đó đang là Cố vấn đặc biệt cho Tổng thống chính quyền Sài Gòn. Tất cả khoảng 30-35 người, bao gồm cả gia đình và những người phục vụ trong Dinh Độc Lập.

"Cùng với đơn vị kiểm tra tất cả các phòng ốc, điểm gác, điểm chốt an toàn, tối đó chúng tôi ngủ ngay trong Dinh Độc Lập" - Thượng tá Hoàng Cao Đại kể - "Căn phòng tôi nằm ngủ đêm 30/4 đó là phòng "Long sàng" của Nguyễn Văn Thiệu đang bỏ trống (Tướng Minh nhậm chức Tổng thống ngày 28/4 nên ông ta ở lại trong căn phòng bên cạnh). Song vì đang lo công việc, lại bảo đảm an toàn cho cả nội các chính quyền cũ và gia đình họ đang trú trong Dinh, nên đêm đầu tiên của ngày vừa giải phóng Sài Gòn, anh em cả đại đội không ai có thể yên tâm mà ngủ ngon. Sáng 1/5, các đồng chí lãnh đạo Quân đoàn 4 sang kiểm tra tình hình, mọi thứ đều an toàn và vẫn theo kế hoạch đã định, rất yên tâm. Trước đó, các gia đình của nội các chính quyền cũ tỏ ra sợ sệt nên không ai ra khỏi phòng. Họ cũng không ra khỏi khuôn viên sân Dinh Độc Lập. Chiều 1/5, không khí yên ắng, vắng lặng bao trùm cả khuôn viên Dinh Độc Lập, tôi có cảm giác nghe được cả tiếng lá vàng rơi trên các cây cổ thụ trong vườn nhiều cây cối".

Sáng 2/5, các vị "nguyên thủ" Minh, Mẫu, Hảo... đều tự tay viết thư gửi Thủ tướng Chính phủ Phạm Văn Đồng và Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Anh em đơn vị nhận thư và chuyển ngay cho bộ phận liên lạc, tuyệt đối không bóc lá thư nào và không ai hỏi họ viết những gì. Tướng Minh thì viết và đưa thẳng cho ông Hoàng Cao Đại, ngay từ sáng sớm 2/5. Những ngày đầu, mọi sinh hoạt trong Dinh Độc Lập vẫn bình thường. Các gia đình được ta tiếp tế thức ăn, quần áo và các vật dụng khác đầy đủ, nên họ rất yên tâm và luôn cảm ơn bộ đội giải phóng. Còn bộ đội ta tiếp quản Dinh Độc Lập, dù trong kho dự trữ của Dinh có đủ các loại thực phẩm ướp lạnh, đồ hộp cao cấp, song anh em vẫn quen với nếp nhà binh, mang gạo vào nấu ăn với cá khô, rau muống hoặc thịt hộp mang theo xe, như cảnh thời chiến đã quen.           

 

Trung tá Chính ủy Bùi Văn Tùng và nhà báo Borries Gallasch (Đức) tại Dinh Độc Lập trưa 30/4/1975.  (Ảnh tư liệu gia đình Borries Gallasch)

 

Tin tưởng vào chính sách nhân đạo

Trong nội các chính quyền Sài Gòn, tướng Minh là người nhạy cảm, nên khi nói chuyện, anh em bộ đội ta được ông ta hỏi nhiều, cũng vì vậy mà giải đáp được nhiều thắc mắc cho ông. Một lần nói chuyện, tướng Minh hỏi: "Tại sao các ông có thể đánh chúng tôi nhanh như vậy?". Ông  Hoàng Cao Đại nói rõ:"Ông là một vị tướng, là nhà nghiên cứu quân sự, chắc cũng biết trong lịch sử của nước ta, thiên tài Nguyễn Huệ đã có cách tiến quân thần tốc, chỉ 5 ngày đêm đã từ Huế ra Bắc đánh tan 20 vạn quân Thanh do tướng Tôn Sỹ Nghị cầm đầu. Chúng tôi chỉ học được từ cha anh thôi".

 

Ông Minh nghe, gật đầu tỏ ra hiểu, nhưng vẫn thắc mắc: "Nhưng chúng tôi vẫn chưa hiểu vì sao các ông tiến quân hàng ngàn kilomet trong rừng, đủ mọi địa hình mà xe tăng các ông vẫn còn như mới. Tôi cứ ngỡ xe hành quân hàng ngàn cây số, đi qua nhiều chiến trường, thì vào phải đại tu ngay chứ?". Ông Hoàng Cao Đại nhớ lại: "Là nhà cầm quân, ông Minh vẫn còn bất ngờ rất nhiều chuyện về Quân giải phóng, khi hỏi chúng tôi vào Sài Gòn mà sao xe nào cũng vẫn nguyên xi, sạch sẽ, sẵn sàng chiến đấu ngay... còn anh em chiến sỹ thì phong thái rất hồn nhiên, tươi trẻ, mang ý thức chiến đấu rất cao".

Cũng trong những ngày này, Thủ tướng của Chính phủ Sài Gòn Vũ Văn Mẫu khi tiếp xúc với bộ đội ta, đã hỏi: "Các anh thấy Sài Gòn có đẹp không?". Ngồi đối diện, Chính trị viên đại đội Hoàng Cao Đại trả lời ngay: "Sài Gòn đang có nước đục, nhưng rồi tạm lắng, sẽ trong lại ngay". Những câu hỏi của các thành viên nội các ngụy quyền Sài Gòn cốt để thăm dò bộ đội ta, được anh em đại đội trả lời nhanh chóng, đủ cho họ yên tâm ở trong Dinh Độc Lập trước khi cùng gia đình trở về nhà. Tất nhiên là sau đó họ được về nhà an toàn, không ai nằm trong âm mưu truyền bá của ngụy quyền Sài Gòn "bị trả thù - bị tắm máu" nào hết. Đại đội đã bố trí xe ô tô bảo vệ chu đáo, để họ và gia đình về nhà trong mọi sự bình an. Đầu tiên là đại đội sắp xếp cho tướng Minh về lại nhà cũ - biệt thự Hoa Lan - và có dịp, ông ta vẫn sang trò chuyện, cảm ơn anh em trong đại đội, khi đó đã chuyển sang đóng quân ở gần kế nhà ông. Các nhân vật khác trong nội các Sài Gòn, ai cũng yên tâm những ngày đầu Sài Gòn giải phóng, không có cảnh phá phách, hôi của, hay cảnh đập phá các công sở... Các thành viên của nội các chính quyền Sài Gòn đều được anh em bộ đội ta đối xử thân tình, cởi mở, đủ cho họ và gia đình tin tưởng về chính sách nhân đạo, hoà hợp dân tộc của Đảng ta.

Thượng tá Hoàng Cao Đại trầm ngâm: "Trong những năm tháng hào hùng của dân tộc, bao thế hệ chiến sĩ đã âm thầm cống hiến, hy sinh tuổi thanh xuân và xương máu cho Tổ quốc. Sự mất mát to lớn đó không gì có thể bù đắp được để có được chiến thắng và hòa bình ngày hôm nay". 

 

Phạm Bá Nhiễu