Dinh Gia Long và căn hầm bí mật nơi ẩn náu cuối cùng anh em Ngô Đình Diệm

Nơi đây từng là nơi ở cả gia đình Tổng thống Ngô Đình Diệm - Ngô Đình Nhu. Dinh thự được xây dựng từ thế kỷ XIX. Không ít người vẫn băn khoăn: Tại sao một Tổng thống do Mỹ dựng lên rồi lại bị chính người Mỹ “hất cẳng” thật tàn tạ trong cái chết quá sớm đến như vậy???

Tháng 12/1954, đế quốc Mỹ ép Pháp phải ký Hiệp ước Pau, để chấp nhận giao miền Nam nước ta cho Ngô Đình Diệm đứng đầu. Được đế quốc Mỹ đưa lên nắm quyền cai quản ở Sài Gòn, Ngô Đình Diệm đã bắt đầu tính kế phải phá bỏ hiệp định Giơnevơ vừa ký kết (ngày 20/7/1954) sau khi Mỹ giúp sức phế truất Bảo Đại, để lên làm Thủ tướng Nguỵ quyền Sài Gòn, thay cho Bửu Lộc (người thân Pháp).

Ngô Đình Diệm.

Những năm tiếp sau đó là bao thăng trầm trong vòng xoáy lực của gia đình anh em họ Ngô. Ngay khi mới lên nắm quyền, Diệm-Nhu đã thi hành những chính sách tàn bạo, thẳng tay sát hại những người kháng chiến cũ và nhân dân vô tội ở Sài Gòn – Gia Định, đưa ra đạo luật nổi tiếng tàn ác gọi là Luật 10/59 (do được ký tháng 10/1959) để tàn sát đồng bào vô tội ta ở miền Nam.

Ngày 23/10/1955 được Mỹ bật đèn xanh, Ngô Đình Diệm tổ chức trưng cầu dân ý giả mạo, phế truất vua Bảo Đại dưới bàn tay nâng đỡ của CIA, và nghiễm nhiên trở thành Tổng thống Nguỵ quyền Sài Gòn. Lúc đó dinh Nôrôđôm (nay là Dinh Thống Nhất) được gia đình họ Ngô chọn dời về ở.

Song không được bao lâu, ngày 27/2/1962, hai người phi công là Phạm Phú Quốc và Nguyễn Văn Cử, đã lái máy bay AD6 ném 2 quả bom vào ngay phần chính cánh trái Dinh làm Trần Lệ Xuân (vợ Ngô Đình Nhu) bị thương vào tay phải, một góc của dinh bị sạt hư hỏng nặng. Lo lắng đến vận mệnh của dòng họ Ngô vừa lên, mà hứng điều xui xẻo, trong tình hình vừa mới xảy ra cuộc đảo chính ngày 1/11/1960, do nhóm các đối lập khởi ra để lật đổ Tổng thống Ngô Đình Diệm, nên dinh Gia Long được Diệm chọn làm nơi trị vì và về ở tại đó  thay cho Dinh Nôrôđôm đã bị ném bom.

Phòng làm việc của Ngô Đình Diệm.

Từ đó Dinh Gia Long (sau giải phóng đã trở thành Nhà Bảo tàng thành phố) được chọn làm nơi ăn ở, sinh hoạt cả gia đình dòng họ Ngô.

Đây nguyên là một toà dinh thự xây dựng từ khi thực dân Pháp chọn làm nơi để làm toà Thống sứ Nam Kỳ, từ cuối thế kỷ XIX. Và cũng từ khi trở về dinh Gia Long, Ngô Đình Diệm đã nghĩ ra kế: Phải có nới trú ẩn thật kiên cố thì mới qua được sức mạnh của các lọai bom đạn nặng của quân đảo chính đang rình rập khi không tin anh em Diệm-Nhu.

Việc xây cất căn hầm bí mật dưới dinh Gia Long lúc đầu được dự trù tốn 15 triệu đồng tiền Sài Gòn lúc đó (là khoản tiền rất lớn), và chịu trách nhiệm thi công là Bộ Công Chánh Chính quyền Sài Gòn. Căn hầm này được thiết kế ở khu hậu dinh, nằm sâu cách nền nhà 4 mét, nơi cầu thang dẫn xuống là miệng chính của hầm rộng ba bốn người đi vừa. Lối thoát ra là chỗ vườn hoa sân sau của dinh ngày nay. Hầm được làm bằng bê tông, cốt sắt kiên cố. Dự tính của nhà thiết kế căn hầm này là bảo vệ được an toàn cho cả gia đình họ Ngô khi có bom đạn, trọng pháo loại cỡ 250 kg ném vào hầm vẫn không sao.

Căn hầm bí mật dưới dinh Gia Long.

Hầm rộng có 4 cánh cửa ra vào ở tầng trệt và lầu 1 của dinh, 4 cửa ra vào này được làm bằng sắt tấm đúc nguyên khối. Khi uốn mở cửa người ta phải dùng hệ thống bánh lá (Volant) như cánh của tàu thuỷ để xoay ra, thì mới mở cửa ra được. Phía trong hầm có 3 chốt cửa bằng sắt thật lớn để cài chặt an toàn. Phần mặt đất phía sau vườn hoa (phía đường Lê Thánh Tôn ngày nay), trên miệng hầm có nhiều lỗ thông hơi được nguỵ trang khá kỹ bằng cách để các chậu cây kiểng trang trí. Hầm có 2 cửa thoát ra ngoài được xây dựng ngay nơi luôn có sẵn 2 lô cốt, có lính gác ngày đêm. Mọi tiện nghi trong hầm cũng như tại nơi căn dinh thự, đặc biệt là phòng khách được trang trí toàn các tranh ảnh và cổ vật quý hiếm của các nơi tặng gia đình họ Ngô. Căn hầm chỉ bó gọn trong dinh, hoàn toàn không có hầm nối hay hào ngầm nào bí mật kéo dài để thông ra ngoài, như lời đồn đại cho thêm ly kỳ sau khi Sài Gòn được giải phóng 30/4/1975.

Vậy mà chính quyền họ Ngô cũng không tồn tại được bao lâu do chính sách tàn bạo, mất nhân tính với con người. Cuộc đảo chính ngày 02/11/1963 do nhóm tướng lĩnh Sài Gòn chống đối nổ ra để lật đổ chính quyền bù nhìn họ Ngô, khi CIA ủng hộ cho làm “tới bến”.  Đêm đó anh em Diệm-Nhu cùng binh lính bảo vệ thân cận đã dùng đến căn hầm bí mật này. Gia đình Diệm - Nhu xuống hầm trú quân đảo chính, rồi lợi dụng đêm tối, đã chuồn ra cửa hầm bên sau Dinh, tức phía góc đường Pasteur – Lê Thánh Tôn - Q.1 để trốn chạy khỏi Dinh Gia Long, xuống trú tại Nhà thờ Cha Tam (tại Q.5 bây giờ).

Ngay trong đêm 02/11/1963 của cuộc đảo chính, quân đảo chính do trung tướng Dương Văn Minh cầm đầu đã làm chủ tình thế nắm được hoàn toàn lực lượng, làm chủ thế cờ ở Sài Gòn ngay trong đêm 02/11. Hai anh em Diệm - Nhu từ căn hầm ngầm này, lên xe bọc thép thẳng xuống hướng đến Nhà Thờ Cha Tam – Q.5, thì bị quân đảo chính chặn lại khi chưa vào đến Nhà Thờ Cha Tam và bị sát hại ngay trong chiếc xe bọc thép của quan thầy đế quốc Mỹ.

Chỉ tồn tại 9 năm, nhưng Chính quyền Ngô Đình Diệm đã gây ra bao nhiêu cảnh thịt nát xương tan, gây nên bao chết chóc vô tội với đồng bào Sài Gòn và toàn miền Nam. Âu đó cũng là kết cục đắt giá của những kẻ đã cam tâm chà đạp, làm hại đến đạo lý, con người VN; điều bất cứ người dân  nào lớn lên, cầm sách đến trường đều phải nhớ: cái tâm, cái đức là gốc con người...

Phạm Bá Nhiễu