Dự án nuôi tôm 750 tỉ đồng: Chiếc "bánh vẽ" vùng bãi ngang

>> "Hậu cơn bão đầu tư Hàn Quốc" ở Phú Thọ: Sẽ giải quyết các tồn tại trong năm tới

Tại lễ đài được lắp ghép hoành tráng, cờ hoa rực rỡ, vang lên tiếng nói dõng dạc, hào hùng (tuy có hơi lơ lớ) của ông Chủ tịch Tập đoàn ATI - một Việt kiều tại Mỹ: “Chúng tôi trịnh trọng tuyên bố: Chỉ ít năm nữa thôi, tiểu sa mạc cát trắng bạc màu này sẽ giàu có, sinh sôi. Hàng ngàn hộ dân nơi đây sẽ vĩnh viễn hết nghèo khổ!”. Thế nhưng, hiện tại hôm nay là một sự thật khác với lời nói ấy...

Quá khứ và... bức tranh giấy

Tại buổi lễ khởi công nói trên, ông Đinh Đức Hữu - Chủ tịch Tập đoàn ATI, Chủ đầu tư dự án nói như “đinh đóng cột”: “Dự án đầu tư nuôi trồng, chế biến thuỷ sản và du lịch biển 19-5 tại Hà Tĩnh là dự án lớn nhất của Việt Nam từ trước tới nay ở lĩnh vực này. Chúng tôi coi đây là sự đền đáp công lao to lớn đối với một vùng quê cách mạng. Đất này, những con người này không thể chịu nghèo mãi được. Tương lai không xa, vùng bãi ngang này sẽ thành một điểm nhấn quan trọng về kinh tế, văn hoá và du lịch của Việt Nam”.

Để cho mọi người hiểu hết cái viễn cảnh tốt đẹp mà dự án mang lại, ngài Chủ tịch Tập đoàn cho tổ chức khởi công thật trọng thị. Sân khấu được chở từ TP Hồ Chí Minh ra. Các ca sĩ “gạo cội” của TP Hồ Chí Minh được đón về bằng vé máy bay khứ hồi và cát - xê hậu hĩnh. Lần đầu tiên trong đời, bà con vùng biển nghèo được thấy tận mắt, nghe tận tai các ngôi sao của bầu trời âm nhạc phía Nam ra hát cả đêm hôm trước và sáng diễn ra buổi lễ.

Và rồi cũng như các lễ khởi công khác, sau những lời hứa hẹn, chúc tụng nhau giữa chủ đầu tư và các nhà lãnh đạo địa phương, là lễ động thổ diễn ra dưới sự loé sáng liên hồi của đèn máy ảnh, máy quay phim. Buổi tiệc đứng sau đó cũng không kém phần hoành tráng, bởi các món ăn cho đến đồ dùng đều được đặt và chở bằng tô tô xa 70 - 80km từ TP Vinh vào.

Người ta nói không sai: “Y phục phải xứng kỳ đức”. Xem kỹ mới thấy đây là một dự án tầm cỡ, đáng được khuếch trương thanh thế. Này nhé, theo dự án, trên một diện tích 2000 ha cát trắng bạc màu của mấy xã biển ngang thuộc hai huyện Thạch Hà và Cẩm Xuyên, sẽ mọc lên một khu công nghiệp liên hoàn nuôi trồng, chế biến thuỷ sản khép kín, từ nhân giống cho đến chế biến thành phẩm hàng hoá xuất khẩu và khu du lịch sinh thái, với tổng đầu tư lên đến 750 tỷ đồng. Trong đó có một loạt trại nuôi tôm giống, công suất khoảng 200 triệu con/năm; khu chế biến thức ăn cho tôm; khu nuôi tôm thịt công nghiệp; khu chế biến thuỷ sản xuất khẩu; quần thể du lịch sinh thái biển và trung tâm ứng dụng công nghệ thông tin - thương mại điện tử quốc tế BVOM... Được bố trí đan xen giữa những hồ tôm là hệ thống kênh mương cấp, thải nước và những rặng dừa xanh mát mắt. Lòng kênh được thiết kế rộng để du khách có thể ngồi trên thuyền thả mình trong khu du lịch sinh thái, ngắm thoả thích mây trời, cảnh đẹp và những đầm tôm xanh.

Dự án sẽ được thực hiện trong 5 năm (từ 2003 - 2008), khi đi vào hoạt động, dự án sẽ tạo việc làm cho khoảng 20.000 lao động địa phương, với mức lương bình quân là 1 triệu đồng/người/tháng (một mức cao vào thời điểm đó).

Hiện tại mịt mù

Những ngày này, nghĩa là sau gần 5 năm dự án thực thi, chúng tôi về thăm lại cánh đồng tôm thuộc khu nuôi tôm 19-5 ở các xã Thạch Trị, Thạch Hội (huyện Thạch Hà). Vẫn đó, những hồ tôm vuông vắn, ngang lối, thẳng hàng tiếp nối nhau xa tít phía chân trời. Nhưng bao trùm lên tất cả là một sự vắng lặng đến nao lòng. Đang trong giờ làm việc mà cả khu nuôi tôm rộng lớn không thấy bóng người.

May mắn, từ trong một túp lều cạnh đó, chúng tôi gặp được anh Nguyễn Văn Toàn, sinh năm 1972, quê ở xã Thạch Văn, là nhân viên bảo vệ khu C. Anh Toàn cho biết:

Tuy mỗi ngày phải trực bảo vệ hồ 24/24h, nhưng từ đầu năm đến giờ... chưa có đồng lương nào?! Mọi sinh hoạt của anh nhờ cả vào vợ. Mỗi tuần, Toàn về nhà 2 lần để lấy gạo và thức ăn. Được hỏi sắp tới có gì thay đổi hơn không, Toàn ngao ngán lắc đầu: “Tưởng được đổi đời nhờ dự án này. Ai ngờ chẳng có việc gì để làm, suốt ngày chỉ thơ thẩn, nằm khoèo. Cả khu C này có nuôi tôm thả cá gì đâu mà phải bảo vệ”.

Như để chứng minh cho lời nói của mình, Toàn chỉ cho chúng tôi xem một vùng hồ bỏ hoang, cỏ mọc um tùm. Những tấm bạt chống thấm dường như cũng không chịu được cảnh nhàn cư vô vị, rách te tua trước gió. Toàn nói thêm với vẻ buồn bã: “Cả năm trời ăn cơm nhà, nằm khểnh bên hồ, bỏ cả vợ con, đồng áng ở nhà. Hy vọng kiếm ít tiền sửa cái nhà, đóng học phí cho con không còn. Bỏ về thì tiếc công hàng năm nay hợp đồng với Công ty”.

Khi chúng tôi sang khu hồ đang nuôi tôm của Công ty. Tôi đếm được tất cả trên 200 hồ, nhưng chưa đầy 20 hồ là có tôm. Chẳng biết tôm to nhỏ đến đâu, nhưng xem cung cách này thì số lượng chả bõ bèn gì. Dọc đường đi của một vùng cồn bãi trống hoang, thấy ngổn ngang những cánh quạt nước bằng nhựa, những tấm ni lông chống thấm màu xanh, các thiết bị nuôi tôm vứt la liệt. Đây đó, xác xe ô tô ngửa mặt thao láo nhìn trời, không biết chúng đã bị bỏ quên ở đây từ khi nào?

Nhìn cảnh này, chợt nhớ lại ngày hội thả tôm đầu tiên của Dự án. Đúng là một ngày hội. Tôm được thả đúng ngày 19/5/2003. Cả một vùng rộng lớn rực rỡ cờ hoa, khẩu hiệu, cờ phướn cắm san sát, hơn 300 triệu con tôm giống được ông Chủ tịch tập đoàn và các vị lãnh đạo trịnh trọng thả xuống 300 hồ trên một diện tích 500ha (Số liệu cung cấp cho báo chí). Theo diễn văn được đọc tại buổi lễ, trong năm đầu Công ty sẽ thu về 1.000 tấn tôm, với tổng doanh thu tới 100 tỷ đồng.

Thực tế, buồn thay, lại diễn ra hoàn toàn khác. Từ quy mô ban đầu của Dự án 2.000 ha, nay teo lại chỉ còn 18 hồ, với số lượng tôm không đáng kể. 750 tỷ đồng họ nói sẽ đầu tư vào đây chưa thấy đâu. Thế là gần 5 năm qua đi, Dự án nuôi tôm trên cát mang tên 19/5 của Công ty Việt - Mỹ ở Hà Tĩnh đang đi vào ngõ cụt.

Phóng sự của Khắc Hiền - Đinh Thông