Dự thảo Luật giáo dục ĐH: Không nên tổ chức thi đại học

Tại sao ông cho rằng, Dự thảo Luật chưa có định chế cụ thể khiến quyền lợi học tập của học sinh bị ảnh hưởng?

- Dự thảo Luật Giáo dục ĐH hiện nay có nhiều điểm giống với điều lệ trường ĐH và chưa định chế được một số điều quan trọng ở tầm cao hơn một bản điều lệ. Chẳng hạn, các em có quyền được học tập tiếp sau khi tốt nghiệp THPT. Sau khi tốt nghiệp THPT, học sinh có quyền được tiếp tục học tập sau THPT ở các trình độ khác nhau như ĐH, CĐ, CĐ kỹ thuật nghiệp vụ nhưng Luật chưa có định chế nên sẽ ảnh hưởng đến quyền lợi của các em.

Vậy thực chất quyền quyết định cơ hội học tập này đang “nằm trong tay ai”, thưa ông?

- Quyền được học tập này hiện đang nằm trong tay Hội đồng quyết định điểm sàn. Khi Hội đồng điểm sàn quyết định điểm sàn thấp, học sinh đỗ ĐH, CĐ nhiều. Nhưng khi điểm sàn cao, hàng chục nghìn thí sinh trượt và mất cơ hội học tập. Nhẽ ra điều này, về luật mà nói, cơ hội học tập của thanh niên phải do Quốc hội quyết định chứ không phải một nhóm người nào đó quyết định; Hoặc phải giải quyết thế nào đấy để sau khi học sinh tốt nghiệp THPT, muốn học thì sẽ được học tiếp. Sở dĩ như vậy vì thiệt thòi nhất hiện nay là học sinh ở vùng sâu vùng xa. Các em không có điều kiện luyện thi, không được tiếp cận với các thầy giỏi... Điều đó, không phải lỗi của các em mà do hệ thống giáo dục khiến các em thi không được. Mà tước quyền học ĐH, CĐ của các em là không nên.

Tuy nhiên hiện nay, khối các học sinh ở vùng sâu, vùng xa đã được hưởng chế độ giáo dục cử tuyển. Các em vẫn có cơ hội được học ĐH, CĐ…

Vấn đề bỏ thi ĐH đang có nhiều ý kiến trái chiều trong thời gian gần đây.

Học sinh được chuyển ngành, chuyển giáo viên

Trước đây, giáo dục ĐH là giáo dục tinh hoa. Hiện nay, ĐH dành cho số đông. Nên chăng Luật cũng cần đưa ra vấn đề dân chủ hóa nhà trường, thưa ông?

- Trước đây, chỉ người giỏi mới dám đâm đơn vào ĐH. Xa hơn nữa, khi mà hơn 90% số dân hồi đó mù chữ thì học Trung cấp được đã quá tốt. Ngày nay, không thể học như xưa vì có Internet, có multimedia, có công nghệ thông tin... Chúng ta cũng đã phổ cập giáo dục cao hơn nên người học phải học cao hơn nữa mới có thể làm việc được. Vì thế, việc học cũng nên thay đổi theo hướng dân chủ.

Theo ông, ở đây nên hiểu dân chủ như thế nào?

- Các nước hiện đang đổi theo hệ thống giáo dục tín chỉ để tạo sự thích thú cho người học. Các em thích gì học nấy, thích trường nào thì học. Điều này, chúng ta đã thực hiện nhưng phải được thể chế hóa. Chẳng hạn, học sinh có thể chuyển trường, chuyển ngành nếu mình thích. Thậm chí các em có thể đổi cả giáo viên, không phải gò bó với khối thi, ngành thi, trường thi khi thi đầu vào như hiện nay. Tất cả những điều tôi nói ở trên, phần nào muốn chứng minh rằng, chúng ta tiến tới việc không nên tổ chức kì thi ĐH như bây giờ nữa.

Như vậy sẽ không đảm bảo chất lượng đầu vào?

- Hãy cứ để các trường mở rộng đầu vào sau đó sẽ loại dần trong quá trình đào tạo để phân lớp. Ai học giỏi sẽ được tiếp tục học tập ở trình độ đại học hoặc cao hơn nếu muốn. Còn ai không theo được sẽ phải chuyển sang học CĐ hoặc thậm chí theo chương trình CĐ kỹ thuật nghiệp vụ ngay tại trường đó hoặc chuyển sang học ở các trường khác có chương trình học thích hợp hơn với năng lực của mình. Như thế, các trường không sợ tuyển không đủ chỉ tiêu vì đã có hệ CĐ và CĐ kỹ thuật nghiệp vụ bù vào. Thực tế, đào tạo ở trình độ càng thấp, càng ít tốn kém cho việc đầu tư.

Trường tư không nên tính như doanh nghiệp

Dự thảo Luật có nêu khái niệm trường lợi nhuận và phi lợi nhuận. Vậy có thể hiểu hệ thống trường ngoài công lập là hệ thống trường lợi nhuận, thưa ông?

- Không thể hiểu các trường ngoài công lập chỉ là các trường vì lợi nhuận. Điều này cần định chế rõ trong Luật. Tuy rằng phải có lợi nhuận mới phát triển được. Lỗ thì phá sản ngay. Nhưng điều cốt lõi là phân chia lợi nhuận như thế nào sẽ quyết định tính chất của trường đó. Nếu lợi nhuận chỉ dùng để chia cho các cá nhân (nhà đầu tư và cán bộ nhân viên của trường) thì đó là trường vì lợi nhuận. Nếu lợi nhuận được sử dung cho các mục đích từ thiện và đầu tư phát triển nhà trường để các thế hệ người học kế tiếp được thụ hưởng thì được gọi là phi lợi nhuận. Nhà nước nên miễn thuế cho các trường này. 

Theo quy định, sau 5 năm, hệ thống trường ngoài công lập phải đóng thuế (tùy mức thu của từng trường). Nghĩa là luật của ta đang xem các trường như doanh nghiệp?

Hà Mỹ (thực hiện)