Duy trì vững chắc xu thế giảm sinh

PV Báo GĐ&XH có cuộc trao đổi với TS Đoàn Minh Lộc - Phó Viện trưởng Viện Khoa học Dân số, Bộ Y tế xung quanh những vấn đề nên ưu tiên trong chương trình.

Thưa ông, dưới góc độ một nhà khoa học nghiên cứu dân số, ông thấy nên ưu tiên mục tiêu nào hơn trong hai mục tiêu tổng quát của Chương trình mục tiêu quốc gia DS - KHHGĐ vừa được phê duyệt?

Tôi cho rằng, mỗi mục tiêu đều có vai trò quan trọng riêng. 2 mục tiêu này đã được đề ra trong chiến lược dân số Việt Nam (VN) giai đoạn 2001-2010. Chương trình mục tiêu quốc gia DS - KHHGĐ giai đoạn 2006-2010 là thực hiện giai đoạn 2 của chiến lược.

Trong Chiến lược đề ra 2 mục tiêu cơ bản: Duy trì vững chắc xu thế giảm sinh và nâng cao chất lượng dân số. Chúng ta đã đạt được những kết quả trong công tác giảm sinh nhưng hiện nay, đây vẫn được coi là mục tiêu số 1. Sau Pháp lệnh Dân số, mức sinh tăng trở lại, chúng ta có nhiều hành động nhằm kìm chế mức sinh như Nghị quyết 47 của Bộ chính trị. Hiện giờ là gần cuối kỳ, mức sinh cũng đã giảm, theo số liệu của Tổng cục Thống kê, năm 2007, TFR (số con trung bình của một phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ) là 2,07 con. tuy nhiên, kết quả này chưa thực sự vững chắc. Mục tiêu nâng cao chất lượng dân số là mục tiêu mới.

Trong năm nay, Bộ Y tế phải trình đề án tổng thể nâng cao chất lượng dân số Việt Nam. Hiện nay, Bộ Y tế giao cho Viện Khoa học Dân số và một số đơn vị liên quan thực hiện soạn thảo đề án. Cách đây khoảng 1 tuần, Bộ trưởng Bộ Y tế đã ra quyết định thành lập Ban soạn thảo đề án với sự tham gia của các bộ, ngành có liên quan như Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch, Bộ Tư pháp, Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư...

Liên quan đến mục tiêu chất lượng dân số, Ủy ban DSGĐTE trong những năm qua đã thực hiện một số hoạt động sàng lọc trước sinh và sơ sinh nhằm giảm thiểu tỷ lệ trẻ em sinh ra bị khuyết tật, dị tật, mắc bệnh bẩm sinh; triển khai các hoạt động chăm sóc, phục hồi chức năng cho trẻ em khuyết tật; thí điểm mô hình dinh dưỡng học đường nhằm nâng cao thể lực, giảm tỷ lệ suy dinh dưỡng cho trẻ em dưới 5 tuổi ở các địa bàn khó khăn; tăng cường chương trình phòng chống HIV/AIDS cho đối tượng vị thành niên/thanh niên... Tuy nhiên, những hoạt động này chỉ mới trong giai đoạn thử nghiệm và chưa được phổ biến rộng.

Chương trình mục tiêu quốc gia DS - KHHGĐ vừa được phê duyệt bao gồm 6 dự án chủ yếu. Ông đánh giá vai trò của những dự án này theo mức độ thế nào, thưa ông?

Trong chương trình DS - KHHGĐ, dù làm gì đi nữa, không thể phủ nhận vai trò của hoạt động truyền thông chuyển đổi hành vi. Nói ví dụ trong mô hình sàng lọc sơ sinh, cần lấy máu ở gót chân trẻ sơ sinh đem xét nghiệm thì mới phát hiện được trẻ sơ sinh đó có bệnh hay không. Máy móc tốt, bác sĩ giỏi, nhưng cha mẹ đứa trẻ đó nhất quyết không đồng ý cho lấy máu ở gót chân con họ thì cũng coi như thất bại. Thay đổi nhận thức và thói quen không phải dễ, đặc biệt đối với người VN, bởi thói quen đó đã ăn sâu vào cộng đồng.

Chúng ta cũng không thể áp đặt các dịch vụ. Hiện nay ở VN, tỉ lệ sử dụng các biện pháp tránh thai cao, do đó, để tăng tỉ lệ này quả là rất khó, cần nâng cao chất lượng dịch vụ để người dân tự nguyện tiếp cận và lựa chọn các biện pháp tránh thai phù hợp.

Về dự án Nâng cao chất lượng thông tin quản lý chuyên ngành DS - KHHGĐ, tôi cho rằng chúng ta đang có khó khăn. Chất lượng báo cáo chuyên ngành của các cộng tác viên cơ sở đang có nhiều vấn đề. các cộng tác viên dân số ở cơ sở trình độ còn hạn chế, lại thay đổi liên tục. Ở cấp xã, cộng tác viên dân số thay đổi hàng năm lên tới 20% - 30%. Người này chưa kịp nắm vững chuyên môn thì đã thay người khác. Như vậy, chất lượng báo cáo thấp cũng là dễ lý giải.

Những dự án trên thuộc chương trình DS-KHHGĐ là công việc chúng ta đã quen làm từ nhiều năm nay, bây giờ vẫn tiếp tục làm. Có một nhóm dự án mới trong Chương trình mục tiêu quốc gia lần này là các dự án thử nghiệm, mở rộng một số mô hình, giải pháp can thiệp góp phần nâng cao chất lượng dân số.

Nâng cao chất lượng dân số là một trong 2 mục tiêu quan trọng mà chiến lược dân số giai đoạn 2001-2010 đưa ra, song chúng ta chưa làm được bao nhiêu. Do đó, tôi cho rằng, trong những năm còn lại của chu kỳ chiến lược, chúng ta nên lựa chọn và tập trung nguồn lực cho một số mô hình mang tính khả thi, tạo tiền đề cho chu kỳ tiếp theo 2011 - 2020; nhằm từng bước nâng cao chất lượng dân số VN, đảm bảo nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.

Chân thành cảm ơn ông.

Hạnh Quỳnh (thực hiện)