“Gã” nghệ sĩ con lai hát rong quanh thế giới

Bất ngờ không chỉ vì giọng nam cao đặc biệt hát với âm thanh vui nhộn của cây accordeon, mà còn bởi những bài hát do Mathieu Hà biểu diễn được sáng tác... ngay trên sân khấu Nhà hát kịch Việt Nam tối ngày 4/4/2008 vừa qua.

Sáng tác ngay trên... sân khấu

Ai đã từng biết đến nhóm nhạc Đại - Lâm - Linh (Ngọc Đại, Thanh Lâm và Linh Dung) thì hẳn rất rõ một điều, những bài hát của nhạc sĩ Ngọc Đại đều được Thanh Lâm và Linh Dung thay đổi trật tự, cấu trúc một cách ngẫu hứng khi biểu diễn trên sân khấu. Đó là một nét rất độc đáo của nhóm nhạc này.

Thế nhưng khi xem Mathieu Hà biểu diễn trong chương trình hòa nhạc của nhóm Istes vừa qua thì khán thính giả còn bất ngờ hơn, khi chàng nghệ sĩ người Pháp gốc Việt này vừa sáng tác vừa biểu diễn ngay trên sân khấu. Mathieu Hà trò chuyện bằng tiếng Pháp: “Tôi không bao giờ chuẩn bị sẵn các bài hát trước khi ra biểu diễn. Tôi cũng không hát những bài đã được sáng tác sẵn trước đó mà tôi thích được hát theo cảm xúc của mình khi đứng trên sân khấu, trước công chúng. Lúc ấy, âm nhạc từ trong tim đổ ra”.

Mathieu Hà lớn lên tại thành phố Lille nước Pháp. Ngay từ nhỏ, anh đã được tham gia hát và chơi nhạc cùng dàn hợp xướng trong nhà thờ. Thường thì mỗi người khi chơi nhạc đều cần đến một quyển sách nhạc trên giá trước mặt để chơi theo, nhưng Bernand Dewayter - người nhạc trưởng tại nhà thờ, một thày dạy nhạc rất nổi tiếng ở Pháp - lại yêu cầu mọi người không nhìn sách mà chỉ nhìn theo những cử chỉ của ông để chơi, nhớ để chơi. Lúc đó, cảm giác của những người chơi nhạc không còn bị gò bó trong những khuông nhạc cứng nhắc trong sách nữa. Mathieu Hà đã bị ảnh hưởng rất sâu sắc phong cách “không nhìn sách” của người thầy đầu tiên đó.

Đến năm 9 tuổi, Mathieu Hà bắt đầu hát ở nhà hát opera của thành phố Lille. Anh có được cơ may ấy bởi lẽ lúc đó, nhà hát opera cần trẻ em hát đệm. Tại đây, anh đã gặp được người thầy danh tiếng Jean Claude Malgloire. Khi niềm đam mê âm nhạc đã ngấm vào tim, ngấm vào từng thớ thịt và mạch máu thì Mathieu Hà bắt đầu chơi nhạc một mình và biểu diễn trên đường phố. Anh cứ đi từ nơi này sang nơi khác,  đem giọng hát tiếng đàn của mình đến với đông đảo người dân yêu nghệ thuật.

Suốt 8 năm trời rong ruổi với cây đàn accordeon trên vai, Mathieu Hà đã tìm ra một thể loại nhạc cho riêng mình. Người nghệ sĩ lai này không ngừng phát triển phong cách chơi nhạc accordeon với chất giọng nam cao của mình. Dần dần, trong tâm tưởng của người nghe, âm nhạc của anh như một lời tự sự đầy cảm xúc, khác lạ, rất cá tính và mang tính cộng đồng. Khi tiếng hát của anh vút lên, thì tất cả mọi người đều lặng đi để cảm nhận đến tận con tim những ngôn từ của âm nhạc. Anh hát một cách ngẫu hứng, không theo một tác phẩm đã được sáng tác hoàn chỉnh nào trước đó. Và chính điều đó đã tạo nên sự tưởng tượng sâu sắc trong tâm hồn của người nghe.

Đặt tên ban nhạc theo... từng tháng

Trong một lần biểu diễn tại Bruxelle (Bỉ), Mathieu Hà đã quen được 3 người bạn có cùng sở thích đi phiêu lưu khám phá thế giới và đam mê đời sống âm nhạc. Họ đã thành lập ra nhóm Istes, một ban nhạc bộ tứ nổi tiếng vì sự thay đổi tên hàng tháng. Mathieu Hà có một chiếc Canavane (một thùng xe ô tô với tiện nghi như một căn phòng di động) mang tên Vacances - Du lịch mùa hè.

Để rời Bruxelle và bắt đầu chuyến phiêu lưu của nhóm, Mathieu Hà đã nhờ những người lái xe trên đường nối giúp chiếc Canavane của anh vào xe ô tô của họ để kéo đi. Đổi lại, Mathieu Hà hát tặng họ những bài hát của mình. Và anh cùng với ban nhạc đã hát trong suốt chuyến đi từ Bruxelle đến miền nam Tây Ban Nha. Từ đó,  Vacances - Du lịch mùa hè đã trở thành một thông điệp mà Istes đã mang theo  đến tất cả những nơi mà họ đến.

Vừa là nhạc công, vừa là người đi du lịch chuyên nghiệp, Istes đã quên đi khái niệm về một năm dài đằng đẵng, họ đặt tên ban nhạc theo từng tháng: Vào tháng 1 thì họ gọi tên cho nhóm là Nhóm nhạc tháng 1 - Janvieristes, vào tháng 2 thì lại đổi tên thành Nhóm nhạc tháng 2 - Févrieristes... (Istes là một từ hậu tố trong tiếng Pháp, khi thêm Istes vào sau các tháng thì nó có nghĩa là “người đi du lịch vào tháng...”. Gọi theo cách dịch trên thì hay và dễ hiểu hơn).

Và khi đến Trung Quốc, ban nhạc nhận được một cái tên cho tháng thứ 13 theo lịch Trung Quốc: Di Dje Mao Pu Tsao, nó có nghĩa là: Đây chính là những con người đi không biết mệt mỏi. Istes chơi nhạc phục vụ công chúng Trung Quốc ấn tượng đến mức, khi nhóm rời đi chỗ khác rồi thì vẫn nhận được giấy mời tham dự Liên hoan nhạc châu Á ở Trung Quốc năm 2003.

Hoàn toàn độc đáo và tinh tế, ban nhạc đã chơi rất thành công ở mọi vùng miền khác nhau trên thế giới. Từ 6 năm nay, Istes đã dệt lên một mạng lưới phong cách nghệ thuật quốc tế trên các nẻo đường mà ban nhạc đã đi qua.

Vỗ tay cho nhạc công thay vì người mẫu

“Trước khi biết mình có nguồn gốc từ Việt Nam, tôi vẫn nghĩ mình là người Trung Quốc” - Mathieu Hà tâm sự - “Bố mẹ nuôi người Pháp của tôi bảo tôi là người Trung Quốc, vì người Trung Quốc và người Việt Nam khá giống nhau. Mãi tới năm 2000, tức là khi tôi 27 tuổi, tôi mới biết mình là người Việt.

Một lần vô tình, tôi nhìn thấy trong hồ sơ lý lịch của tôi có ghi mẹ là người Việt Nam, còn bố thì để trống. Cũng theo hồ sơ đó thì gia đình bố mẹ đẻ tôi sinh được 3 người con, tôi là con thứ hai và cả 3 đều được cho đi làm con nuôi. Tên nguyên bản trong hồ sơ của tôi là David Hà. Sau đó, bố mẹ người Pháp đặt tên cho tôi là Matthieu Dezattre.

Khi thành lập ban nhạc, tôi kết hợp cả hai tên lại thành nghệ danh Matthieu Hà. Tôi cũng từng có ý nghĩ đi tìm bố mẹ đẻ của mình, nhưng tôi đã sang Pháp quá lâu rồi nên không biết những người thân có còn không và lưu lạc đến nơi nào. Không còn cơ hội tìm lại gia đình bố mẹ đẻ nên tôi mới quyết định tìm đến đất nước Việt Nam, nơi quê hương, gốc gác của tôi”.

Đây là lần thứ hai Mathieu Hà về Việt Nam. Anh về Việt Nam lần đầu tiên cách đây 2 năm. Lần đó, anh đã biểu diễn 2 đêm trong fashion show “Thời trang mùa đông” tại khách sạn Sofitel, Hà Nội. Trong đêm diễn thứ nhất, khán giả đã vỗ tay rất nhiều nhưng không phải dành cho người mẫu mà cho... Mathieu Hà. Vì thế đến đêm diễn thứ hai, ban tổ chức phải yêu cầu Mathieu Hà vừa chơi nhạc vừa... đi theo các người mẫu.

Kết hợp cả tài năng hát thanh âm và khả năng sử dụng nhạc khí, nhóm Istes đã trình diễn một buổi hòa nhạc hoàn toàn mới lạ chưa từng có, làm mê hoặc những người chơi nhạc chuyên nghiệp và cả những người yêu thích nhạc hiện đại ở Việt Nam.

Nguyễn Thắng