Gặp lại Hoa Xuân Tứ

Điều đặc biệt, mặc dù không có tay nhưng ông vẫn viết chữ thành thạo bằng… vai và cằm, không khác gì những người bình thường.  Ông là Hoa Xuân Tứ (SN 1950 - xóm 4- Hưng Nhân, Hưng Nguyên, Nghệ An), là nhân vật chính trong truyện ngắn cùng tên “Hoa Xuân Tứ” của Nhà văn Quang Huy. Tác phẩm đạt giải thưởng cao nhất trong cuộc thi sáng tác văn học thiếu nhi do Trung ương Đoàn phối hợp với Hội Nhà văn tổ chức năm 1968.

 

Họa vô đơn chí

 

Một công việc thường ngày từng làm của Hoa Xuân Tứ.

 

“Tôi đã vinh dự được gặp Bác Hồ, tôi nguyện sống trọn đời với lời dạy của Bác: “Tàn nhưng không phế”. Cuối đời, tôi vẫn khắc khoải mong ước là được một lần gặp lại những bạn bè, nhạc sĩ, nhà văn năm xưa, những người có công không nhỏ giúp tôi có thêm nghị lực để vượt qua mọi khó khăn”, ông Tứ chia sẻ niềm mong ước trước lúc chia tay với chúng tôi.

Trước mắt chúng tôi là đàn ông mái tóc muối tiêu, nước da sạm nắng, đôi tay cụt đến tận nách. Không thể tưởng tượng nổi người đàn ông đó đã có một tuổi thơ khó nhọc và cay đắng; cũng chính ông đã làm nên những kỳ tích đáng khâm phục. Chuyện về cậu bé Tứ bị cụt tay vẫn học giỏi, đặc biệt là viết chữ đẹp bằng vai, má đã được nhiều người biết đến từ những năm 60 thế kỷ trước. Nhà văn Quang Huy cảm động trước nghị lực của cậu bé đã viết nên truyện ngắn cùng tên “Hoa Xuân Tứ”.

 

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua nhưng kí ức về cái tai nạn khủng khiếp đó vẫn còn in mãi trong trí óc của ông. Làng Hưng Nhân nằm bên dòng sông Lam, những bãi bồi bên dòng sông được người ta trồng mía, mía bạt ngàn khắp cánh đồng. “Hồi đó làng tôi làm nghề kéo che ép mật. Che là những cái máy ép mía thủ công có những trục gỗ quay tròn và một chiếc đòn thật dài. Chiếc che mía to và nặng lắm, phải dùng sức trâu mới quay được...

 

Mùa kéo mía, bọn trẻ con chúng tôi đứa nào cũng béo tròn béo trục vì suốt ngày được ăn mía và uống nước chè hai (một thứ nước mía cô đặc). Khắp làng lúc nào cũng thơm lịm mùi mật nóng, mùi bã mía khô đun nấu thay rơm. Nhưng chính trong những ngày vui ấy thì lũ trẻ chúng tôi bị một chuyện không may xảy tới. Đó là việc Hoa Xuân Tứ bị cụt mất cả hai tay”. (trích “Hoa Xuân Tứ, tr.11).

 

Năm đó, gia đình ông đang ép che mía lấy mật. Cậu bé Tứ vừa lên 6 tuổi cũng nghịch ngợm cho mía vào che. Khi nghe một cái rốp, cả đôi cánh tay của cậu bị vòng quay của che ép mía cuốn vào. Tiếng khóc thét kinh hoàng vì đau đớn của cậu bé đã khiến mọi người chạy đến. Khi mọi người kịp ngừng kéo che thì đôi tay của Tứ không còn. Đôi bàn tay đã bị che dập nát lên tận hai vai, mặt mũi cậu bé bị trầy xước hết. “Còn nước còn tát”, các bác sĩ cố gắng cắt đôi tay và chữa trị nhiều tháng mong cứu được mạng Tứ.

 

Bằng nghị lực phi thường, cậu bé đã vượt qua lưỡi hái tử thần để tiếp tục sống. Không có đôi bàn tay như bao bè bạn cùng trang lứa, Tứ đã khóc cạn nước mắt bởi niềm khát khao được đến trường...

 

Nghị lực phi thường

 

Hoa Xuân Tứ đang “trình diễn” màn viết chữ bằng vai và cằm. Ảnh: Lê Quyết

 

Nhưng bằng nghị lực, lòng kiên trì khổ luyện, Tứ đã vượt qua tất cả. Lớp học vỡ lòng đầu xóm mở cửa. Ước mơ được đến trường, đi học chữ cứ lớn dần trong cậu bé không có tay này. Gia đình cậu đã xin cho Tứ được vào lớp nhưng các thầy cô giáo đã không đồng ý. Lúc đầu, bạn bè hàng xóm và cả thầy cô đều cho rằng, “người như nó thì học hành được gì mà đi học”.

 

Việc học không những khó khăn với riêng cậu mà còn gây thêm phiền hà cho bạn bè và thầy giáo. Tuy nhiên, sau nhiều lần thuyết phục cậu cũng được ngồi vào lớp trên chiếc chiếu ở cuối lớp. Tứ được gia đình động viên và thường xuyên nhắc đến tấm gương nghị lực của anh Nguyễn Ngọc Ký- người cũng không có đôi tay mà vẫn viết được bằng chân.

 

Cậu bé Tứ đến lớp rất đều, nghe thầy giáo giảng bài, rồi lấy chân cặp bút nắn nót những con chữ đầu tiên. “Rồi nó bắt đầu tập viết. Nó cặp viên phấn vào kẽ chân và vẽ theo những nét chữ trong quyển sách “Vần vỡ lòng” lên một mặt tấm phản ở giữa nhà... cặp phấn vào chân thật là khó. Lúc đầu, viên phấn cứ xiêu xiêu, vẹo vẹo, viết được vài nét nó lại dệu đi.

 

Tứ phải lên gân, cặp thật chặt hai ngón chân lại. Viên phấn có vẻ chắc chắn hơn, lượn những nét run run trên mặt phản. Những thỉnh thoảng lại bị “cục” một tiếng, phấn gãy làm đôi. Nó lại chịu khó cặp viên khác. Viết xong được mấy chữ, thả viên phấn ra, hai ngón chân cứ cứng quèo như bị chuột rút”. (trích “Hoa Xuân Tứ”, tr. 17). Những lần bị chuột rút đơ cứng chân đã không làm Tứ chùn nản chí.

 

“Thủ bút” của Hoa Xuân Tứ.

Rồi Tứ chuyển sang viết bằng vai và cằm. Tứ nghĩ: dùng chân viết như thế là “mất lịch sự” nên cậu bắt đầu tập viết chữ bằng vai và cằm phải. “Có lần, sang chơi nhà Tứ, tôi thấy nó đang nằm chổng mông trên giường; cái đầu cứ ngoẹo đi ngoẹo lại. Quái, thằng này làm cái trò gì không biết? Tôi đến gần xem. Đầu và vai nó cứ vặn vẹo trên một quyển vở. Hoá ra nó đang tập viết theo kiểu mới. Tôi để ý thấy nó không cặp bút vào kẽ chân như trước nữa mà cặp vào giữa cằm và vai. Cái thằng Tứ, không bao giờ nó chịu vừa lòng với việc mình làm!” (trích “Hoa Xuân Tứ”, tr. 20). Sau những năm khổ luyện, Tứ trở thành tấm gương sáng về nghị lực vượt lên chính mình để học tốt, học giỏi. Cậu là điển hình để cho bạn bè, thầy cô giáo, gia đình tự hào khen ngợi.

 

Năm 1967, Hoa Xuân Tứ vinh dự được ông Chu Mạnh (Chủ tịch tỉnh Nghệ An năm đó) đưa ra Hà Nội dự Đại hội anh hùng chiến sĩ  thi đua toàn miền Bắc. Nhà văn Quang Huy cảm phục trước tinh thần hiếu học và nghị lực vươn lên của cậu bé, đã viết nên tác phẩm cùng tên “Hoa Xuân Tứ”.

 

Đôi chân kỳ diệu

 

Chúng tôi đến thăm ông vào một ngày trung tuần tháng 3 khi ông đang hì hục xúc đất để cải tạo lại vườn trồng cây. Khó có thể tin được, các hoạt động sinh hoạt hằng ngày của ông đều nhờ đến hai chân. Đôi chân xắn đất, cằm và vai cặp lấy cán xẻng hất từng xẻng đất chẳng khác người bình thường. Thấy khách đến nhà, ông cắm vội cái xẻng xuống đất mời chúng tôi vào nhà.

 

Mặc dầu tuổi đã cao, ông vẫn còn nhớ như in khi nhẩm cho chúng tôi nghe những lời ca giai điệu của bài hát “Hoa Xuân Tứ”: “Cuối dòng sông Lam, trên quê hương Bác Hồ, có người bạn nhỏ, mất cả hai tay  nhưng vẫn hăng say học hành/ Con chim không cánh mà vẫn biết bay/ như vẫn còn đây đẹp hai bàn tay/ mang truyền thống quê hương Xô Viết/ tiếp cho anh muôn vàn sức mạnh/ cho anh thắng mọi khó khăn...”/ “như con chim nhỏ không còn đôi cánh xinh/ líu lo trên quê mình trước ánh bình minh/ Hoa Xuân Tứ người bạn hiền ta yêu biết mấy/ cụt cả hai tay mà đời vẫn vui thay...”.

 

Đã gần 50 năm qua, Hoa Xuân Tứ - từ một đứa trẻ tật nguyền đã trở thành thần tượng vượt khó của bao thế hệ tuổi trẻ. Bước ra ngoài văn chương, ông trở thành lão nông quê mùa mộc mạc. Ông sống một cuộc đời bình dị xứng đáng với niềm tin của thế hệ thanh, thiếu niên cách đây gần nửa thế kỷ.

 

Mọi sinh hoạt hằng ngày tuy có phần khó khăn so với người bình thường nhưng ông đã nỗ lực vượt lên. Ông cùng người vợ hiền ngoan, tần tảo, lam lũ hôm sớm để nuôi các con trưởng thành. Nói về người chồng của mình, bà Lê Thị Sự chia sẻ: “Tôi nhận làm vợ ông bởi tôi biết về một Hoa Xuân Tứ giàu nghị lực qua những lời hát, những trang văn viết về một tấm gương thiếu niên anh hùng. Những lần anh về thăm chị gái lấy chồng ở Nghi Văn, chúng tôi gặp và đã yêu nhau”. Chính tình yêu và niềm tin của bà đã giúp Hoa Xuân Tứ viết tiếp những vần thơ đẹp cho đời.

 

Lê Quyết