Hà Giang: Sông Con bị “băm nát” vì cái gì?

Hoạt động khai thác vàng trên sông của Công ty VITECH Hà Giang. Ảnh: H.Châu

Sông Con đang chết?

Cách đây khoảng hơn chục năm, sông Con (đoạn chảy qua xã Tiên Kiều) vốn hiền hòa, nước trong vắt, có nguồn lợi thủy sản phong phú. Tuy nhiên, con sông này đã một lần bị đào bới, băm nát khi giới tìm vàng phát hiện lớp đất dưới đáy sông có vàng sa khoáng. Có thời gian, hàng trăm đối tượng và hàng chục tàu cuốc lớn nhỏ đổ về khúc sông này móc vàng khiến con sông oằn mình vì bị băm nát cho những giác mơ vàng. Hóa chất, dầu mỡ đổ cả ra sông khiến các loài thủy sinh dần dần cạn kiệt.

Tình trạng “chảy máu” tài nguyên, ô nhiễm môi trường, mất ổn định trong trật tự xã hội đã gây bức xúc trong người dân địa phương. Vì vậy, đầu năm 2010, tỉnh Hà Giang đã tập trung lực lượng giải quyết triệt để vấn nạn khai thác vàng trái phép, lập lại trật tự, trả lại môi trường yên bình, tự nhiên cho con sông. Sự quyết liệt này của chính quyền tỉnh Hà Giang được người dân ở đây đồng tình ủng hộ.

Tuy nhiên, một thời gian sau, hoạt động khai thác vàng trên sông lại được tiếp tục. Theo người dân thôn Kiều, thôn Cào, thôn Kim (xã Tiên Kiều) phản ánh, Công ty Cổ phần khoáng sản VITECH Hà Giang (gọi tắt là Cty VITECH Hà Giang) được UBND tỉnh Hà Giang cấp phép khai thác vàng sa khoáng tại khúc sông chảy qua địa phận các thôn. Sau khi được cấp phép, doanh nghiệp này đã đưa tàu cuốc, máy xúc đến múc lòng sông và bới bãi để khai thác vàng. Hoạt động khai thác vàng ở đây đã làm ảnh hưởng đến cuộc sống, sản xuất của người dân.

Theo người dân thì do hoạt động khai thác vàng mà sông Con từ chỗ bé nhỏ đúng như tên gọi của nó đã bị sạt lở hai bên bờ nghiêm trọng khiến lòng sông rộng ra 3-4 lần. Người dân dẫn chúng tôi ra bờ sông và chỉ vào các đống đất đá, các vũng nước sâu do hoạt động khai thác vàng đang gây ra. “Họ nói sẽ hoàn thổ, lấp các hố đào này nhưng họ có làm đâu. Mùa mưa lũ tới sẽ cuốn các đống đá sỏi do khai thác vàng chất đống giữa sông vào khu vực sản xuất nông nghiệp của chúng tôi thì ai phải chịu trách nhiệm? Họ có dùng hóa chất để lấy vàng hay không, phương án bảo vệ môi trường như thế nào… thì chúng tôi không được biết. Chúng tôi chỉ biết rằng, bây giờ cá tôm trên sông rất khan hiếm, biến đi đâu hết. Trước đây, bãi sông là nơi canh tác chính của nhiều gia đình. Tuy nhiên, khi có chủ trương của tỉnh, chúng tôi đành phải “nhường” lại đất cho Cty VITECH Hà Giang. Chúng tôi đã phản ánh nhưng chưa được giải quyết”, một người dân ở thôn Kiều cho biết.

Cấp phép “thần tốc”?

Ghi nhận thực địa của PV cho thấy, tại điểm mỏ trên dòng sông, hoạt động khai thác khoáng sản của Cty VITECH Hà Giang đang diễn ra. Tại khu vực khai thác hình thành các hố nước lớn và các đống đất đá nằm chình ình giữa lòng sông. Bên cạnh đó, người dân cũng băn khoăn: Vì sao UBND tỉnh Hà Giang đã cấp phép “thần tốc” cho Cty VITECH Hà Giang được khai thác vàng sa khoáng tại xã Tiên Kiều?

Cụ thể, ngày 27/6/2011, Cty VITECH Hà Giang (tổ 6, phường Nguyễn Trãi, TP Hà Giang) mới có đơn và hồ sơ xin cấp Giấy phép khai thác khoáng sản. Cùng ngày, Sở Tài nguyên và Môi trường Hà Giang cũng có văn bản đề nghị cấp giấy phép khai thác cho Công ty này. Chỉ 3 ngày sau (tức ngày 30/6/2011), ông Đàm Văn Bông - Chủ tịch UBND tỉnh Hà Giang đã ký văn bản Số 1347/GP-UBND về việc cấp Giấy phép khai thác khoáng sản cho Cty VITECH Hà Giang. Theo đó, UBND tỉnh Hà Giang cho phép Cty VITECH Hà Giang được khai thác khoáng sản tại mỏ vàng sa khoáng Làng Cào thuộc thôn Kiều, thôn Cào (xã Tiên Kiều). Trữ lượng khai thác trên 152.000m3 quặng, diện tích khu vực khai thác 8,4ha.

Tại Quyết định số 3857 (ngày 19/12/2012) do ông Nguyễn Văn Sơn - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hà Giang ký thể hiện rõ: “Dự án chia hai giai đoạn, trong đó giai đoạn 1 thực hiện trên phần diện tích 18.518m2 gồm đất sân vận động xã Tiên Kiều, đất trồng cây lâu năm, đất trồng cây hàng năm”.

Tại văn bản này, UBND tỉnh Hà Giang cũng cho rằng, theo báo cáo của UBND huyện Bắc Quang thì dự án khai thác vàng này sử dụng hóa chất độc hại. Điều này trái ngược với thông tin của chính quyền cấp cơ sở đưa ra khi làm việc với PV. Cụ thể, ông Vi Văn Quảng - Chủ tịch UBND xã Tiên Kiều cho rằng: “Công ty chỉ đào đãi chứ không sử dụng hóa chất”.

Chủ tịch UBND xã Tiên Kiều cũng thừa nhận, theo cam kết, Cty VITECH Hà Giang khai thác cuốn chiếu, nghĩa là khai thác xong đến đâu sẽ hoàn thổ đến đấy nhưng đến thời điểm này họ không thực hiện cam kết. Dự án có lấy đất sản xuất hoa màu của người dân. Ông Quảng nói: “Chúng tôi đã 3 lần làm việc, đối thoại với người dân nhưng đến nay vẫn chưa tìm được tiếng nói chung. Mặc dù chưa được sự đồng thuận của nhiều hộ dân nhưng đã từ lâu Cty VITECH Hà Giang đã tiến hành khai thác vàng tại thôn Cào. Dự án do tỉnh phê duyệt, cấp phép. Chúng tôi là cấp cơ sở nên chỉ biết thực hiện và giải thích cho dân hiểu”.

Được biết, tại biên bản Số 11/BC-TNMT của Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Bắc Quang về việc kiểm tra hoạt động khai thác khoáng sản đối với Cty VITECH Hà Giang có đoạn: “Công ty chưa có quyết định phê duyệt về công tác bồi thường, hỗ trợ tái định cư. Công ty đã tiến hành khai thác nhưng chưa tiến hành xây dựng cơ bản mỏ theo thiết kế được phê duyệt”.

Tiếp xúc với phóng viên, người dân cho rằng cơ quan chức năng tỉnh Hà Giang nên xem xét đóng cửa mỏ để đảm bảo vấn đề môi trường cho sông Con, trả lại mặt bằng sản xuất cho người dân.

Hà Châu