Hà Tĩnh: 14 ca khúc trĩu nặng ân tình

Con người Hà Tĩnh khí chất cứng cỏi, gan góc, kiên cường, bộc trực ngay thẳng mà cũng rất chân thành, tình cảm, trọng tình, trọng nghĩa.

Mà quê hương Hà Tĩnh đâu chỉ chói lọi những danh tài xuất chúng, quê hương ấy còn đẫm mình trong làn điệu dân ca tràn đầy sức sống, phong phú về ca từ. Bám chắc cuộc sống lao động và sinh hoạt hàng ngày, lời ca tiếng hát ấy ca ngợi tình yêu, ca ngợi cái hay cái đẹp, chê cười thói hư tật xấu, giáo dục cháu con nên người.

Đắm mình trong quê hương Hà Tĩnh, hút nhụy ngọt ngào thơm mát của các làn điệu dân ca, các nhạc sĩ danh tiếng đã để lại cho quê hương, cho đồng bào cả nước, cho âm nhạc Việt Nam 14 diện mạo khác nhau. Bài ca nào cũng khiến người nghe ngây ngất, đắm say.

Bài ca Hà Tĩnh (nhạc: Đỗ Dũng, lời: Lương Văn Trọng), Ca dao em và tôi (nhạc và lời: An Thuyên), Câu đợi câu chờ (nhạc và lời: Ngọc Thịnh), Chào em cô gái Lam Hồng (nhạc và lời: Ánh Dương), Giữa Mạc Tư Khoa nghe câu hò ví dặm (nhạc: Trần Hoàn, lời: Trần Hoàn – Quý Doãn), Hà Tĩnh quê mình (nhạc và lời: Ngọc Thịnh), Mời anh về Hà Tĩnh (nhạc và lời: Trần Hoàn), Một khúc tâm tình của người Hà Tĩnh (nhạc và lời: Nguyễn Văn Tý), Người con gái sông La (nhạc: Doãn Nho, lời thơ: Phương Thúy), Người đi xây hồ Kẻ Gỗ (nhạc và lời: Nguyễn Văn Tý), Nhớ về Hà Tĩnh (nhạc và lời: Hồ Hữu Thới), Núi Hồng sông Lam (nhạc: Đào Quốc Việt, lời: thơ Xuân Hoài), Khúc hát sông quê (nhạc: Nguyễn Trọng Tạo, lời: thơ Lê Huy Mậu).

“Đi mô rồi cũng nhớ về Hà Tĩnh”, mở đầu lời ca nghe sao chân tình, da diết nỗi nhớ thương trân trọng. Nhạc sĩ (NS) Nguyễn Văn Tý đã để lại cho đời bao khúc ca mà trong lòng người dân Việt mấy chục năm nay cứ xốn xang, rạo rực. “Dư âm”, “Mẹ yêu con” rồi “Bài ca năm tấn” đến “Tấm áo chiến sĩ...”, “Cô gái Bến Tre”, tất cả đã gây men, ngọt lịm trong lòng người nghe. Nay NS lại say với Lý phường vải, với thang 4 âm thuộc dạng Nam ai, với âm điệu man mác, thủ thỉ, sâu lắng của điệu thứ “Một khúc tâm tình của người Hà Tĩnh”, “Người đi xây hồ Kẻ Gỗ” đã khiến người nghe cứ ngẩn ngơ say đắm bởi sức truyền cảm lạ thường. Ca từ dung dị, mộc mạc, gần gũi mà sâu sắc.

NS Nguyễn Văn Tý còn có bài hát nổi tiếng: “Bài ca phụ nữ Việt Nam”, cũng khai thác từ chất liệu Nghệ Tĩnh. Câu mở đầu: “Phụ nữ Việt Nam vốn hay lam hay làm” thuộc dạng ngũ cung Bắc như khi các cụ lẩy Kiều: “Trăm năm trong cõi người ta”...

NS, đại tá Doãn Nho mạnh mẽ trong “Tiến bước dưới quân kỳ”, bài hát gắn bó với từng chặng đường lịch sử của quân dân ta. Rồi “Quả bom câm”, “Bà mẹ nuôi”, “Năm anh em trên một chiếc xe tăng” và lại mê đắm, tình tứ trong “Chiếc khăn Piêu”...

Năm 1970, mười cô gái Ngã ba Đồng Lộc và hình tượng La Thị Tám đã trở nên một khúc ca bi tráng đầy xúc động. NS Doãn Nho đã “tuôn trào” hết lòng mình trên những dòng thơ của Phương Thúy:

“Em vừa mười tám đẹp như xuân sang

Em người chiến thắng sức mạnh bạo tàn”

(Người con gái sông La)

NS An Thuyên có mặt trong 14 ca khúc này 2 danh phẩm: Ca dao em và tôi, Hà Tĩnh mình thương. Với Ca dao em và tôi, không biết khi viết bài này, âm nhạc đến trước hay tứ thơ đến trước mà ca từ êm dịu, sâu nặng nghĩa tình đến thế. Cũng từ ví ghẹo với điệu thứ ngũ cung dạng Nam ai nhưng giai điệu, lời ca sao da diết, man mác, gợi cảm lại có tính đột phá. Bám sát chất liệu dân ca, nhưng Ca dao em và tôi vẫn được tiến hành trên giai điệu của âm nhạc cổ điển.

NS Trần Hoàn lại nặng về lối hát Phường vải. Nếu NS An Thuyên đi chiếc thuyền trăng về quê hương Hà Tĩnh thì NS Trần Hoàn được lời thơ Quý Doãn gợi một điểm nhớ ở nơi quê người: Giữa Mạc Tư Khoa nghe câu hò ví dặm... Mở đầu tác giả miêu tả tâm trạng bâng khuâng, thương nhớ như một hồi âm, một ký ức để rồi tác giả vào êm ái, chắc nịch: Chiều Mạc Tư Khoa rừng dương như trầm lặng... Những nốt nhạc trầm hùng, nhấn nhá để tạo cho âm thanh bay vút lên: Chiều nay sao mà thương mà nhớ...

NS Ngọc Thịnh với bài Câu đợi – Câu chờ giai điệu cũng khai thác từ ngũ cung Nam Xuân cổ, nhưng tiết điệu được biến hóa khéo léo gây một cảm giác mới mẻ, ngỡ ngàng nhưng vẫn thân thương, quen thuộc. Bài ca cũng có một số thủ pháp của âm nhạc cổ điển nhưng nhẹ nhàng, biến hóa, khéo léo. Với phong cách dân gian, giai điệu chậm rãi như những kỷ niệm xa xưa đang từ từ trở lại trong niềm thương nỗi nhớ: “Ngày ấy bên bờ sông La, anh nghe câu hò ví dặm”...

 “Chào em cô gái Lam Hồng” của NS Ánh Dương với tiết tấu tươi vui, mạnh mẽ, sôi động. Câu trước như chưa xong, câu sau lại ập tới, cứ thế cả bài ca như nhịp điệu của bánh xe đang bon bon chạy trên đường dài. Hướng đi cứ tới, cứ vươn lên mà lòng da diết yêu thương: “Chào em, cô gái Lam Hồng, giữa tiếng bom gào đạn dội, vẫn nghe vang vang câu hò...” bởi “tình nghĩa em sáng tỏ như ánh trăng đêm rằm...”.

NS Đào Quốc Việt với lời thơ của Xuân Hoài (Núi Hồng sông Lam) nhẹ nhàng đằm thắm trong một giả thiết: “Nếu không có sông Lam, núi Hồng buồn biết mấy” thể hiện một tấm lòng yêu quê. Giai điệu bài hát vẫn mang âm hưởng chung của dân ca Hà Tĩnh nhưng tiết tấu mới mẻ.

Rất tiếc, trong một bài viết, chúng tôi không thể nói hết cảm nghĩ và lòng mến yêu đối với các NS đã có bài trong tập sách này.

Nếu cần tìm những nét chung của 14 ca khúc, có lẽ một trong những điều ấy là cách vận dụng những tiếng đệm làm cơ sở đưa vào cơ cấu giai điệu, xen vào giữa các nhịp, lúc ngân nga lơ lửng, lúc nhẹ nhàng thoáng qua... tạo nên những màu sắc đặc trưng của âm nhạc Hà Tĩnh. NS Nguyễn Văn Tý mở đầu bằng chữ chứ đi mô... là cách để bắt giọng, giữ giọng, lấy hơi, giữ hơi... trong hát ví Hà Tĩnh.

Những ca khúc của nhạc sĩ khác tuy không dùng các hư từ làm tiếng đệm, nhưng những nốt hoa mỹ điểm vào trục âm thanh Nam Xuân cổ tạo cho giai điệu sự mượt mà, uyển chuyển, tinh tế và đầy bản sắc.

Cám ơn Hội đồng hương Hà Tĩnh tại TP.HCM đã tuyển chọn và giới thiệu 14 ca khúc đến với những người yêu âm nhạc, yêu quê hương. Xin gửi đến tay bạn bè thân hữu tập bài hát với những ca từ đẹp, giai điệu đắm say. Hay nói như đại thi hào Nguyễn Du: “Lời lời châu ngọc, hàng hàng gấm thêu”.

Lê Xuân Lít