Hệ thống cộng tác viên đóng vai trò "then chốt" trong công tác dân số

Những bữa cơm “có thịt” từ Chương trình Bảo vệ, phát triển dân tộc thiểu số ít người

Hiện nay, bộ máy làm công tác dân số ở một số địa phương đang có nhiều xáo trộn, dẫn đến hệ thống cộng tác viên dân số bị cắt giảm nhiều. Điều này đã ảnh hưởng không nhỏ tới việc duy trì mức sinh cũng như các mục tiêu, nhiệm vụ khác của công tác dân số.

Đơn cử như ngay tại chương trình Bảo vệ và Phát triển dân tộc thiểu số rất ít người của Chính phủ trong thời gian qua, hầu hết các tỉnh đều có nhiều trường hợp phải thu hồi lại chế độ hỗ trợ sinh con đúng chính sách.

Điển hình như tỉnh Quảng Nam có 54 trường hợp phải thu hồi lại hỗ trợ sinh con đúng chính sách dân số, với số tiền tương ứng là 108 triệu đồng; Phú Thọ có 13 trường hợp buộc phải thu hồi; Lạng Sơn là 61 trường hợp với số tiền tương ứng là 122 triệu đồng; Lạng Sơn là 38 trường hợp với số tiền tương ứng là 76 triệu đồng…

Nhiều tỉnh thành buộc phải thu hồi hỗ trợ đối với phụ nữ dân tộc thiểu số là hộ nghèo do vi phạm chính sách dân số khi sinh. Ảnh: Chi cục Dân số tỉnh Phú Thọ

Liên quan tới vấn đề này, trao đổi với PV Báo Gia đình & Xã hội, bà Nguyễn Thị Ngọc Lan – Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Dân số (Bộ Y tế) cho biết: "Do thực hiện Nghị quyết 18, 19 của Chính phủ, nên ở một số địa phương đã có sự thay đổi về nhân sự. Cụ thể ở tuyến huyện, đã có 53/64 tỉnh thành thay đổi do Trung tâm dân số (trước kia) sáp nhập vào Trung tâm y tế đa chức năng.

Ở tuyến xã của một số tỉnh thì cán bộ chuyên trách không còn thực hiện chuyên trách dân số để hàng tháng giao ban với hệ thống cộng tác viên trong việc thu thập số liệu, thu thập tình hình triển khai các dịch vụ nữa, mà hệ thống cộng tác viên, nhân sự làm công tác dân số đã có sự thay đổi rất nhiều. Nguyên nhân là do mức hỗ trợ, thù lao không cao".

Bà Nguyễn Thị Ngọc Lan - Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Dân số (Bộ Y tế).

Bà Lan đưa ra ví dụ, tại các tỉnh có Trung tâm dân số sáp nhập vào Trung tâm y tế đa chức năng thì nhân sự y tế thôn, bản vừa làm cộng tác viên vừa làm dân số gia đình trẻ em. Có thể thu nhập của họ ở các công việc khác cao hơn nhưng nhiệm vụ thì lại quá nhiều và thời gian để thực hiện công tác dân số cũng hết sức hạn chế.

Ở một số tỉnh, hệ thống cộng tác viên giảm còn một nửa, do đó, việc triển khai các nhiệm vụ trong công tác dân số như trước đây là: đi từng ngõ, gõ từng nhà, rà từng đối tượng" để truyền thông trực tiếp, hay cung cấp các biện pháp tránh thai… thì bây giờ, cũng rất khó khăn trong việc thực hiện nhiệm vụ.

Có những nơi, cộng tác viên dân số vẫn được hỗ trợ kinh phí nhưng cũng có những nơi thì chưa được chi trả, thậm chí còn thiếu vài tháng chưa có tiền để hỗ trợ chi trả. Do đó, nhiều cộng tác viên dân số cũng di chuyển sang làm những công việc khác.

Cộng tác viên có vai trò rất quan trọng trong việc tuyên truyền, thực hiện các nhiệm vụ về công tác dân số. Ảnh: Chi cục Dân số tỉnh Lạng Sơn.

Bà Lan cho hay, trước đây, với cộng tác viên, nhiệm vụ rất rõ ràng là chỉ thực hiện một nhiệm vụ tư vấn và cung cấp các biện pháp tránh thai tới từng đối tượng khi mà họ đến từng nhà… nhưng bây giờ, rất nhiều nội dung trong công tác dân số cần đến hệ thống cộng tác viên, như: Tư vấn giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh; tư vấn về giá trị của chương trình sàng lọc bệnh tật trước sinh và sau sinh để vận động, theo dõi các đối tượng khi thực hiện các dịch vụ đó; tư vấn về chăm sóc sức khoẻ người cao tuổi tại cộng đồng; hay tuyên truyền về nội dung của Chương trình Bảo vệ và Phát triển dân tộc thiểu số rất ít người…

Khi nội dung cần tư vấn, tuyên truyền nhiều mà hệ thống cộng tác viên các tỉnh lại chưa có điều kiện được tập huấn về các nội dung mới, các kỹ năng mới để họ làm việc… Do đó, rất khó khăn trong việc triển khai các nhiệm vụ trong công tác dân số.

Bà Lan nhấn mạnh: "Trong thời gian vừa qua, chúng tôi thấy hết sức khó khăn ở việc thu thập số liệu ở các cộng tác viên về các chỉ số trong công tác dân số. Do đó mà số liệu để xây dựng hoặc định hướng các chính sách cũng gặp khó khăn. Đó là nhiệm vụ hết sức khó khăn của việc thay đổi hệ thống cộng tác viên, nhân sự dân số.

Thời gian tới, nếu cần thiết phải có một hệ thống làm công tác dân số đầy đủ, phù hợp thì chúng tôi sẽ có những văn bản hướng dẫn triển khai công tác dân số ở địa phương, cũng như duy trì hệ thống cộng tác viên ở địa phương như thế nào, để có thể đảm nhiệm được công tác dân số ở cấp cơ sở".

Theo bà Lan, cần phải có chế độ, chính sách cho cộng tác viên dân số. Ảnh: Chi cục Dân số tỉnh Phú Thọ.

Theo bà Lan, trong thời gian tới, công tác dân số hết sức khó khăn, khi công tác dân số gắn liền với phát triển, sẽ là bài toán toàn diện cần phải giải quyết như: Duy trì mức sinh thay thế, giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh rồi thích ứng với già hoá, chăm sóc sức khoẻ người cao tuổi, an sinh xã hội hay giải quyết vấn đề giảm sinh ở một số vùng…

Công tác dân số sẽ không chỉ là thực hiện nhiệm vụ kế hoạch hoá gia đình như trước đây nữa, mà phải thực hiện được cả vấn đề chăm sóc sức khoẻ sinh sản, giảm tỉ lệ tử vong trẻ em, tử vong mẹ, giảm mang thai ngoài ý muốn, và cả những vấn đề liên quan đến phá thai không an toàn, vấn đề vô sinh ở những vùng mức sinh thấp…

"Các tỉnh cần phải có chế độ, chính sách cho cộng tác viên dân số, đặc biệt là những vùng khó khăn, miền núi có đường xá đi lại khó khăn. Đồng thời tăng cường công tác tập huấn, tuyên truyền về công tác dân số để thu hẹp lại chỉ số thu hồi hỗ trợ sinh con đúng chính sách dân số do vi phạm. Trong giai đoạn tới, chúng tôi cũng đề xuất xây dựng một số mô hình như: Phòng tránh mang thai ngoài ý muốn, phòng tránh vô sinh, sàng lọc các bệnh nhiễm khuẩn, bệnh lây truyền qua đường tình dục để phòng tránh vô sinh… Sau đó, sẽ đưa ra được những ý kiến đề xuất, những chính sách sau khi mà thử nghiệm các mô hình ở các tỉnh mà mức sinh thấp hay tăng mức sinh", bà Lan cho hay.

Bảo Loan

Vai trò truyền thông trong việc “Bảo vệ và phát triển các dân tộc thiểu số rất ít người giai đoạn 2021 - 2030”