Lào Cai: Rùng mình nhà “neo” vách núi

Căn nhà của một hộ dân ở thôn Chu Lềnh Hồ, xã Tòng Sành, huyện Bát Xát (Lào Cai) nằm chỏng trơ bên quả đồi đang sạt lở. Ảnh: Cao Tuân

Kiếm ăn… lưng chừng núi!

Thống kê sơ bộ cho thấy, Lào Cai là một trong những tỉnh chịu thiệt hại nặng nề trong các cơn bão số 1 và số 2 với 13 người chết và mất tích, 969 nhà bị sập đổ, cuốn trôi, hư hỏng nặng, sản xuất bị ảnh hưởng nặng với 10.150 ha lúa, 1.054 ha hoa màu bị ngập úng, vùi lấp, trên 1.127 ha ao nuôi thủy sản bị tràn vỡ.

Theo nguồn tin riêng của PV Báo GĐ&XH, trước thời điểm xảy ra các cơn bão số 1 và số 2, tỉnh Lào Cai mới di dời được 72 hộ dân, chỉ bằng 1/5 so với kế hoạch phải di dời tổng cộng 391 hộ dân nằm trong khu vực bị ảnh hưởng bởi bão lũ. Hậu quả của việc này cho thấy, sau cơn bão số 2, nhiều ngôi nhà đã bị sập đổ, cuốn trôi và hư hỏng. Đau xót hơn, trường hợp gia đình anh Hồ Văn Quy và chị Đinh Thị Tới ở xã Cốc San, huyện Bát Xát (thuộc diện di dời) đã mất đi cả 3 con nhỏ do đất đá sạt xuống nhà.

Tương tự, thôn Hồ, xã Phìn Ngan, nơi được ví như “rốn lũ” vừa qua đã có 3 người mất tích và 20 hộ bị sập nhà trong cơn bão số 2 do tâm lý chủ quan. Hiện nay, nhiều người dân tộc Dao đỏ vẫn phải tạm trú tại phân hiệu Trường tiểu học của xã. Điều đáng buồn nhất, khi đoàn công tác của huyện Bát Xát vào vận động bà con di dời chỗ ở ra khỏi vùng nguy hiểm thì họ đều nhận được những cái lắc đầu từ chối. Bà con thôn Hồ bảo: “Đời ông, đời cha tao đã sống thế, giờ tao không đi đâu cả”. Trong lúc đợi cái lý của người Dao đỏ “mòn” đi nguy cơ đất, đá vẫn cứ ngày ngày trượt theo dòng nước ri rỉ qua các khe trượt xuống, lao thẳng vào hông các căn nhà gỗ tuềnh toàng nơi đây.

Ông Chảo Hùng Phấy, Chủ tịch UBND xã Phìn Ngan chua xót: “Sự cố chấp của người dân, cái lý của bà con dân tộc… đã khiến cả bản làng, cả hơn 200 nhân khẩu bị đặt trong báo động đỏ. Núi thì vẫn cứ trở mình, lúc lở, lúc trượt đỏng đảnh đến nhói lòng”.

Đưa vấn đề trên trao đổi với ông Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Sở NN&PTNT kiêm Phó Ban Chỉ huy phòng, chống thiên tai và Tìm kiếm cứu nạn tỉnh Lào Cai thì chúng tôi nhận được câu trả lời: “Chúng tôi đang gặp khó khăn trong công tác di dời, chủ yếu bởi nguồn ngân sách eo hẹp và tập quán của bà con đồng bào vùng cao”.

“Người Dao thích sống ven khe suối. Người Mông thì sống lưng chừng núi và thích sống riêng rẽ nên khi vận động họ đều không muốn đi. Bên cạnh đó, người dân ở khu vực này nhận thức chưa cao, cũng có tâm lý chủ quan là sống ở đây bao năm nên nghe cảnh báo họ cũng không sợ. Như gia đình anh Quy, chị Tới có 3 con bị thiệt mạng do cơn bão vừa qua, chính quyền đã vận động, cưỡng chế nhiều lần từ trước nhưng họ không đi”, ông Tuấn phân trần.

Hiểm họa “bom đất”

Theo thống kê nhanh của Ban Phòng chống lụt bão tỉnh Lào Cai, sau hai cơn bão số 1 và số 2, trên địa bàn toàn tỉnh này có tới hơn 1.300 hộ dân nằm trong diện nguy hiểm, cần di dời. Dẫn đầu trong số này là huyện Bát Xát với 254 căn nhà phải được hỗ trợ khắc phục ổn định và sắp xếp ra khỏi vùng chịu ảnh hưởng.

Chỉ trên địa bàn hai xã chịu ảnh hưởng nặng nhất của đợt lũ quét, lũ ống vừa qua là Tòng Sành và Phìn Ngan, đã có tới hàng trăm ngôi nhà bị san phẳng. Hầu hết, các công trình này đều được dựng sát các vách núi, đồi hoặc đối diện ngầm, suối vốn là những nơi có nguy cơ rất cao khi xảy ra mưa lũ. Điển hình, tại thôn Ki Kông Hồ, xã Tòng Sành có tới 100% số hộ hiện đang được đặt trong tình trạng báo động đỏ khi hiện tượng trượt, sụt lún từ những “quả bom đất” phía sau nhà có thể xảy ra bất cứ lúc nào.

Trao đổi với PV Báo GĐ&XH, ông Tảo Láo Sử, Chủ tịch UBND xã Tòng Sành cho biết, đã nhiều năm nay, tại địa bàn xã này mới xảy ra hiện tượng lũ quét trên diện rộng.

Cũng chính vì “lâu mới xảy ra” nên hầu hết người dân đều không có cảm giác biết sợ. Họ vẫn hồn nhiên xây nhà sát vách núi, thậm chí không phép, sai phép như hộ của anh Hồ Văn Quy, xã Cốc San; hoặc dựng nhà ở đối diện, sát các ngầm nước như hộ anh Vàng Văn Quynh, xã Tòng Sành. Khi nước đổ dồn về, các căn nhà này đều trở thành điểm có nguy cơ cao dễ dẫn đến sự cố đáng tiếc.

Thậm chí, theo thống kê nhanh từ UBND xã Tòng Sành, tại địa phương này, có cả một bản xây nhà theo lối dựa lưng vào núi, đồi, nên sau cơn lũ rạng sáng 5/8, toàn bộ bản bị đặt trong báo động đỏ vì hiện tượng sụt lở có thể xảy ra bất cứ lúc nào.

Chủ quan, không lường trước được hết sự tàn khốc của thiên tai, nên khi lũ đổ về, ngay cả những “quán quân chạy lũ” ở Phìn Ngan vẫn rơi vào bị động. Kể về đêm kinh hoàng đầu tháng 8 vừa qua, Chảo Láo Khờ, Trưởng thôn Sủng Hoảng 2 cho hay: “Khoảng 2 rưỡi sáng lũ mới về nhưng nửa đêm dân đã gọi báo vì mưa to, nước chảy lớn quá không ngủ được. Đến 2 giờ thì nước càng lúc càng lớn, mình mới kêu gọi bà con chạy lên trường học để tránh”.

Trước vấn đề này, ông Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Sở NN&PTNT Lào Cai cho hay: “Sắp tới, theo chỉ đạo của Phó Thủ tướng Trịnh Đình Dũng, Lào Cai sẽ cương quyết, quyết liệt đưa dân ra khỏi vùng nguy hiểm, bằng mọi biện pháp, bằng mọi khả năng có thể. Tỉnh sẽ họp lại chỉ đạo tích cực hơn. Những nơi bức bách sẽ di chuyển trước. Với những hộ chưa di dời được ngay bây giờ thì yêu cầu cứ mưa bão là phải sơ tán hết. Dứt khoát là phải như thế. Cứ đêm là sơ tán hết chứ không cho họ ở đó nữa...”.

Cao Tuân