Luật sư Nguyễn Thế Truyền: Trương Hồ Phương Nga đã thực hiện khá tốt "quyền im lặng"!

Ngày 22/6 tới đây sẽ diễn ra phiên tòa xét xử vụ án Hoa hậu Trương Hồ Phương Nga lừa đảo chiếm đoạt tài sản 16,5 tỷ đồng. Để mở rộng cách tiếp cận vụ việc, PV Báo Gia đình & Xã hội đã có cuộc trò chuyện với luật sư Nguyễn Thế Truyền (Công ty Luật hợp danh Thiên Thanh, Đoàn Luật sư TP Hà Nội).

Thưa luật sư, trong quá trình theo dõi vụ án Hoa hậu Trương Hồ Phương Nga bị ông Cao Toàn Mỹ tố cáo lừa đảo chiếm đoạt tài sản, tình tiết gì khiến ông chú ý?

- Theo dõi vụ án của Hoa hậu Trương Hồ Phương Nga và ông Cao Toàn Mỹ qua các phương tiện thông tin đại chúng về diễn biến tại phiên toà cũng như các nội dung trong kết luận điều tra mới đây thì tôi thấy có mấy vấn đề nổi lên khá thú vị. Và những người làm luật như chúng tôi khá quan tâm.

Thứ nhất, việc Trương Hồ Phương Nga đã thực hiện khá tốt "quyền im lặng" hay theo quy định pháp luật tố tụng hình sự VIệt nam thì được gọi là "quyền không khai báo những gì bất lợi cho mình" trong suốt quá trình điều tra, truy tố trước khi chuyển sang giai đoạn xét xử.

Ở giai đoạn này, ngoài bản tự khai đầu tiên, hầu như Phương Nga không có thêm bất cứ lời khai nào. Ngay khi có luật sư tham gia bào chữa cho mình thì lúc này Phương Nga mới bắt đầu cung cấp tài liệu, khai báo thêm các chứng cứ để gỡ tội cho mình.

Điều này khá thú vị vì nếu nói nó là đặc biệt cũng không sai nhưng không phải là duy nhất. Tuy nhiên, trong bối cảnh Việt Nam đang cải cách tư pháp một cách sâu rộng thì lại hoàn toàn tạo nên những thay đổi đáng kể. Hơn thế nữa, Phương Nga lớn lên tại Nga "Russian" nên dù sao cũng đã được hưởng lợi khá nhiều từ những tư duy tiên tiến.

Trong trường hợp cụ thể và cần thiết này thì cô ấy đã khi cần áp dụng một cách triệt để và hiệu quả tư duy này. Điều này hoàn toàn trái ngược với tâm lý phó mặc, lệ thuộc, yếm thế mà bao lâu nay thường mặc định trong tư duy của người Việt Nam.

Điểm thú vị thứ hai mà tôi muốn đề cập đến trong vụ án này đó là câu chuyện về chứng cứ. Ở đây có hai luồng chứng cứ. Đó là chứng cứ buộc tội của ông Cao Toàn Mỹ và chứng cứ gỡ tội của Trương Hồ Phương Nga.

Theo quy định pháp luật, bất kỳ chứng cứ buộc hay gỡ tội đều được xem xét một cách khách quan, toàn diện như nhau. Tức là đều có giá trị chứng cứ chứng minh như nhau.

Các chứng cứ buộc tôi do cơ quan điều tra thu thập và do Cao Toàn Mỹ đưa ra có vẻ như được cung cấp ngay từ những ngày đầu khi Cao Toàn Mỹ gửi đơn tố cáo đến cơ quan cảnh sát điều tra.

Việc xem xét những chứng cứ này là thuộc thẩm quyền của cơ quan điều tra và tôi cũng tạm cho rằng với những chứng cứ buộc tội tại giai đoạn này đã đủ cơ sở để khởi tố, truy tố bị can.

Tuy nhiên, việc Trương Hồ Phương Nga đã có những tài liệu chứng cứ khác được đưa ra tại phiên toà công khai cùng với sự hỗ trợ của Luật sư bào chữa thì việc Toà trả hồ sơ điều tra bổ sung là hoàn toàn chính xác, đúng pháp luật.

Qua các phương tiện thông tin đại chúng, tôi được biết, quá trình điều tra bổ sung đã có kết luận và bên Viện kiểm sát cũng đã có cáo trạng truy tố Phương Nga tội lừa đảo. Tức là không có sự thay đổi gì nhiều lắm. Dù vậy, trong vụ án này đã có chi tiết liên quan đến những quy định mới của pháp luật tố tụng hình sự.

Cụ thể là chứng cứ điện tử vì theo lời khai và những hình ảnh lan truyền trên mạng thì rõ ràng đã có một thoả thuận về một "hợp đồng tình ái" thông qua phương thức dữ liệu điện tử. Ở đây là email điện tử với nội dụng 16,5 tỷ đồng là chi phí cho thời hạn 7 năm quan hệ của Phương Nga và Cao Toàn Mỹ.

Ngoài ra, còn có các thông tin chi tiết liên quan đến địa điểm, số lần trong tuần, thời gian để thực hiện việc "tình ái" đó. Đây là một trong những quy định mới của Bộ luật Tố tụng hình sự được quy định cụ thể tại điều 88, khoản 1, điểm C "dữ liệu điện tử là một nguồn chứng cứ".

Vì vậy, việc cơ quan điều tra phải có trách nhiệm thu thập, đánh giá chứng cứ là bắt buộc để làm cơ sở trong quyết định điều tra bổ sung của mình. Trường hợp không thu thập được thì buộc phải xem xét trên cơ sở có lợi cho bị can bị cáo theo nguyên tắc chung.

Luật sư Nguyễn Thế Truyền

Ông vừa đề cập tới việc Trương Hồ Phương Nga đã áp dụng triệt để, hiệu quả những tư duy tiên tiến, điều này mang lại những thuận lợi gì?

- Việc đấu tranh để bảo vệ quyền, lợi ích chính đáng của mình bao lâu nay thường không được quan tâm chính đáng, phó mặc cho sự công tâm, nghiêm minh của những người thừa hành pháp luật mà đã là con người thì luôn có những sai sót, chủ quan thậm chí là định kiến.

Những người thừa hành pháp luật cũng sẽ có những niềm tin nội tâm của mình khi làm việc, một người hoàn toàn khách quan nhất cũng khó có thể liêm chính mà không có sai sót trong bất kỳ giai đoạn nào. Chưa kể, bản thân cá nhân họ còn có những áp lực từ công việc, chỉ đạo hay từ quan điểm ý kiến của cấp trên. Chính những lý do này đã tạo lên rất nhiều án oan sai trong thời gian vừa qua.

Từ thực tế này, Chính phủ, Đảng, Nhà nước đã quyết liệt cải cách tư pháp, thể chế hoá những quyền của người bị buộc tội vào trong Hiến pháp 2013 và cụ thể hoá trong Bộ luật hình sự 2015.

Việc người bị buộc tội có quyền không khai báo những gì bất lợi cho mình, được quyền đưa ra các tài liệu, chứng cứ để gỡ tội cho mình là một trong những quyền cơ bản của công dân, quyền con người cần được khuyến khích, bảo vệ và đảm bảo thực thi trên thực tế.

Theo luật sư, với những diễn biến đã được công khai thì sắp tới đây, trước phiên tòa xét xử ngày 22/6, Hoa hậu Phương Nga khó khăn hay thuận lợi nhiều hơn?

- Khó khăn rất nhiều vì bản kết luận điều tra bổ sung không làm rõ được các thông tin trong email mà Phương Nga đã cung cấp. Đây là bất lợi lớn nhất. Còn các thông tin, người làm chứng khác thì tôi cho rằng không phải là điều quyết định liên quan đến tội danh mà phía cơ quan tiến hành tố tụng đang truy tố.

Việc không thu thập được chứng cứ điện tử là email có thể sẽ khó khăn cho cơ quan tiến hành tố tụng đặc biệt là Toà án trong việc ra quyết định. Vì khi chứng cứ gỡ tội của bị can, bị cáo chưa được thu thập đầy đủ thì việc buộc tội với những chứng cứ một chiều rất dễ xảy ra oan sai.

Hơn thế nữa, theo Luật tố tụng hình sự 2015 đã quy định rõ người bào chữa, Luật sư được quyền thu thập chứng cứ và lúc này hoàn toàn có thể xảy ra trường hợp luật sư bào chữa sẽ thu thập được các chứng cứ gỡ tội cho Trương Hồ Phương Nga.

Hoa hậu Trương Hồ Phương Nga

Trong quá trình làm nghề, ông đã gặp những vụ việc tương tự như vụ Trương Hồ Phương Nga hay chưa? Nhận định của ông về tội danh được cho là lừa đảo chiếm đoạt tài sản với Phương Nga thế nào?

- Những vụ án có những điểm giống như thế này thì tôi đã gặp vài vụ nhưng để nói giống hoàn toàn như thế này thì bản thân tôi chưa gặp. Vì có vụ cũng có thân chủ giữ quyền im lặng đến khi gặp luật sư họ mới đồng ý khai báo làm việc với cơ quan tiến hành tố tụng. Tuy nhiên nội dung liên quan đến hợp đồng tình ái lên tới 16,5 tỷ đồng thì tôi chưa có cơ hội gặp.

Để xác định tội danh lừa đảo, trước hết phải có yếu tố gian dối ngay từ đầu. Trong khi đó, để chứng minh yếu tố này có lẽ sẽ rất khiên cưỡng khi các bên đã có những quan hệ sâu sắc.

Hơn thế nữa, một cô gái vừa ở nước ngoài về, tuổi đời đôi mươi sẽ không dễ dàng thực hiện gian dối với một vị giám đốc thành đạt tại Việt Nam dù có được bao che dưới bất kỳ mỹ từ nào.

Cảm ơn luật sư Nguyễn Thế Truyền về cuộc trò chuyện!

Thành Nam (thực hiện)