Lý do tỷ lệ người trẻ ở thành thị “ngại” sinh con ngày càng cao

Việt Nam đang đứng trước thực trạng mức sinh khác biệt đáng kể giữa các vùng miền. Càng khu vực khó khăn, mức sinh càng cao, có nơi rất cao. Tại các đô thị, kinh tế xã hội phát triển, mức sinh đã xuống thấp, có nơi rất thấp.

Đặc biệt, đến năm 2050, nhiều thanh niên Việt Nam được dự báo sẽ "ế vợ" vì mất cân bằng giới tính đang nghiêm trọng và lan rộng. Người Việt Nam sống thọ nhưng lại không khỏe mạnh, người cao tuổi phải đối mặt với gánh nặng bệnh tật kép.

Bà Nguyễn Thị Ngọc Lan - Phó tổng cục trưởng Tổng cục Dân số - kế hoạch hóa gia đình (Bộ Y tế) - cho biết hiện có 21 tỉnh thành có mức sinh thấp, tập trung ở các địa phương khu vực phía Nam, có điều kiện kinh tế phát triển, đô thị hóa cao. Riêng TP.HCM có mức sinh thấp tiếp tục giảm và giảm sâu: 1,68 con/bà mẹ (năm 2013), xuống còn 1,39 con/bà mẹ (năm 2019), có năm xuống rất thấp 1,24 con/bà mẹ (năm 2016).

Theo khảo sát của phóng viên, một trong những nguyên nhân của tình trạng này là nhiều cặp vợ chồng trẻ bị cuốn theo cuộc sống vật chất, công việc, chưa chuẩn bị tâm lý sinh con hoặc không có thời gian chăm sóc cho con, nên chỉ dừng lại ở một con.

Tình trạng mức sinh thấp cũng diễn ra ở Hà Nội, có nhiều cặp vợ chồng trẻ chỉ sinh một con do chịu áp lực về kinh tế, hoặc cũng có người ngại sinh con thứ hai. Mặc dù con trai đã được 6 tuổi, song vợ chồng chị Nguyễn Thị Nga (quận Tây Hồ, Hà Nội) không có ý định sinh tiếp. "Chúng tôi vẫn phải thuê nhà, chồng tôi công việc không ổn định, nếu sinh thêm con nữa thì rất khó khăn về kinh tế. Vì áp lực này nên tôi thấy một con là đủ", chị cho biết.

Nói chung đủ nỗi sợ khiến nhiều người phụ nữ thời nay ngại sinh con sớm hoặc sinh ít con. Đây là một trong những lý do khiến mức sinh của phụ nữ thành thị ngày nay luôn thấp.

Hiện các địa phương có mức sinh cao chủ yếu ở các tỉnh, thành miền núi phía bắc. Các tỉnh này có điều kiện kinh tế - xã hội còn rất khó khăn, chất lượng nguồn nhân lực còn nhiều hạn chế. Điều này đã tác động tiêu cực đến phát triển kinh tế - xã hội, giải quyết việc làm, chăm sóc sức khỏe nhân dân, giáo dục của địa phương và cả nước. Ngược lại, mức sinh thấp kéo dài sẽ để lại nhiều hệ lụy như già hóa dân số nhanh, thiếu hụt lao động, ảnh hưởng đến an sinh xã hội.

Nguyên nhân của mức sinh thấp liên quan đến xu hướng kết hôn muộn, không muốn đẻ, đẻ ít, đẻ thưa ngày càng cao. Cùng với đó, tỷ lệ đô thị hóa tăng nhưng phát triển kinh tế dẫn đến áp lực tìm kiếm việc làm, nhà ở, chi phí sinh hoạt, chi phí nuôi dạy và chăm sóc con cái đắt đỏ. Ngoài ra, lối sống theo trào lưu và tâm lý thích hưởng thụ cũng có tác động nhất định đến mức sinh thấp; tình trạng phá thai tại khu vực tư nhân phát triển mạnh nhưng chưa được kiểm soát chặt chẽ có thể dẫn tới hậu quả vô sinh…

Trước thực trạng trên, ông Nguyễn Doãn Tú, Tổng cục trưởng Tổng cục Dân số - Kế hoạch hóa gia đình (Bộ Y tế) cho hay, mục tiêu đặt ra cho ngành dân số trong tình hình mới là cần phải điều chỉnh mức sinh, duy trì mức sinh thay thế và giảm chênh lệch mức sinh giữa các vùng, địa phương, từ đó góp phần ổn định quy mô dân số, đóng góp vào tăng trưởng kinh tế.

H.N