Mê diều như người Song Vân

Âm thanh đó không có gì xa lạ ở làng diều Song Vân, huyện Tân Yên, Bắc Giang.

 

Lòng đam mê và tiếng diều Song Vân là nét riêng độc nhất vô nhị. Ảnh: TL

 

 

Vừa qua giờ trưa, người người trong làng đổ ra đồng làm việc. Họ không quên vác theo cả những con diều to nhỏ đủ loại, rồi thi nhau tháo dây, những cuộn dây dài đến vài trăm mét. Thanh niên chạy, người già đâm. Khi diều đã no gió rồi, người ta mới bắt đầu làm việc.

 

Song Vân là một ngôi làng được bao bọc bốn bề là núi. Làng quê này còn nghèo lắm. Lối nẻo quanh co vào làng chủ yếu vẫn là đường đất. Ở đây, người dân trồng rất nhiều tre để làm tường ngăn cách giữa nhà này với nhà khác, nhưng tre quan trọng hơn, trồng để làm diều. “Nghèo! Bao đời nay dân tôi vẫn nghèo, vẫn chịu được. Chỉ có không thể thiếu tiếng diều sáo”, cụ Lại, một trong những cao niên của Song Vân khẳng khái.

 

Hàng năm, thường vào dịp ngày rằm tháng Giêng, làng sẽ tổ chức thi diều. Cuộc thi này không trao giải, không tách bạch thắng thua nhưng người chơi vẫn biết và bái phục chủ nhân của diều nào to nhất, sáo hay nhất và đặc biệt là đỗ lâu nhất. Có con diều đứng ở trên trời ròng rã 5 ngày 5 đêm.

Cho đến bây giờ, Song Vân vẫn là ngôi làng thuần nông, người dân bận rộn hay nhàn nhã tùy vào mùa vụ. Nhưng không phải chỉ thả diều lúc rảnh rỗi, người Song Vân chỉ mong có gió về để thả diều. Từ trẻ con cho đến thanh niên, người già luôn có thói quen ngóng gió. “Người dân Song Vân chúng tôi biết rõ thế nào là gió trên, gió dưới, gió quẩn, gió hanh heo hanh gió mang mưa tới. Ngóng gió và hiểu về gió nơi này đã ngấm sâu vào máu rồi. Lúc nào thấy diều kêu râm ran khắp xóm trên xóm dưới là biết ngay gió đông về và những ngày tới thời tiết đẹp”, cụ Lại cho biết.

 

Cụ Lại kể rằng, từ thuở bé đã thấy người làng thả diều sáo rồi. Qua thời gian, con diều sáo vẫn vậy. Thân diều làm bằng tre, sáo được làm từ ống mét, nứa... chỉ có khác là áo diều ngày trước được phết bằng giấy tàu, bây giờ may bằng nilon, nhẹ và đẹp hơn. Tình yêu dành cho diều không đổi thay theo thời gian và theo thời cuộc. Vì thế, nhiều người phụ nữ ở đây không thích diều, thậm chí ghen với diều vì chồng mê mẩn nó quá. Có lẽ bởi vì thế mà người Song Vân vẫn nói rằng chơi diều là thú của đàn ông.

 

Chơi diều đã thành nét đẹp truyền thống của người dân Song Vân. Không ai biết người đầu tiên thả diều là ai, hay thú chơi này có từ thời nào. Chỉ có truyền khẩu lại cho nhau những câu chuyện như thể chỉ có trong sự tích.

 

Cụ Lại kể, ngày xưa các cụ thích chơi diều to, thường làm những con dài 4 - 5m. Làm được con diều lớn như vậy là sản phẩm của nhiều người. Chủ công trình phải mổ lợn, hoặc thịt chó thiết đãi những tay thợ mà anh ta mời đến giúp làm diều. Người chẻ tre vót nan làm cánh diều, người luộc tre non làm dây, để đủ dây cho một con diều lớn không bị đứt dây, ít ra người ta phải đốn đến 6 - 7 cây tre. Người thì lấy nhựa sung hoặc nhựa cây sán thuyền hoặc mủ quả hồng xiêm giã rồi quét lên giấy dó để làm áo cho diều. Tuỳ theo kích thước to nhỏ của diều mà gắn sáo cho phù hợp. Những diều cánh lớn hơn 4m người ta phải gắn cho nó cây sáo lớn bằng cái phích nước. Để chạy được cho diều lên, có khi phải cử đến vài ba thanh niên trẻ khỏe trong làng.

 

Những ngày cuối hè, khi chúng tôi đến với làng diều có một không hai này, tiếng sáo như thường lệ vẫn râm ran. Nhưng không như cha ông họ thích chơi diều to, người Song Vân giờ đã “đốn” cánh diều ngắn lại để tiện bề thả cũng như bảo quản. Không như ở Huế, mỗi con diều đèo hàng chục cây sáo, dân Bắc trung bộ lại chơi sáo đôi, người chơi diều Song Vân chỉ chơi duy nhất một diều một sáo.

 

Ở Song Vân không đếm xuể những chiếc cỡ trung bình như thế này và giá của nó khoảng 200.000 đồng. Ảnh: Thuý Quang

 

 

Ở Song Vân, có cả CLB diều do ông Ngô Văn Bội là chủ nhiệm. Nhắc đến diều Song Vân, tất nhiên phải nhắc đến ông Bội như là người chơi diều chuyên nghiệp và gần trọn cả cuộc đời gắn bó với cánh diều. Năm nay đã gần tới cái ngưỡng tuổi xưa nay hiếm nhưng ông vẫn miệt mài với cánh diều.

 

Cho đến bây giờ, ông Bội cũng không thể nào nhớ được mình đã làm ra bao nhiêu con diều. Nghe nói, mỗi năm ông Bội kiếm được cả chục triệu tiền bán diều sáo. Ở Song Vân không chỉ có một ông Bội mà có đến hàng chục người như ông mê chơi diều và có thể làm diều, gọt sáo. Cùng là lão làng trong giới chơi diều, ông Lĩnh chơi diều từ lúc còn trẻ chăn trâu. Tuổi nhỏ chơi diều nhỏ, từ những con diều bằng sải tay, rồi lớn lên thì chơi loại cỡ đại. Bây giờ, khi đã ở độ tuổi xế bóng, ông đã thuộc làu nguyên lý của diều mà trong quá trình chơi ông đã rút ra được làm thế nào để diều có lên “thựng”, ít chao và trụ lại trên trời lâu nhất.

 

Vào những dịp chớm hè ông Lĩnh lại bận rộn với lịch làm việc dày đặc. Lũy tre của ông trồng ngoài ngõ ngày càng thưa đi. “Có năm, cả một lũy tre to tướng đầu ngõ thế mà vẫn không đủ, đốn cây non làm không đành, thế là phải mua cả tre của hàng xóm”, ông Lĩnh nói.

 

Gần trọn cả cuộc đời gắn bó với cánh diều, tiếng sáo, ông Lĩnh tâm sự: “Làm ra thì vô kể nhưng để có chiếc sáo để đời thì chỉ đếm được trên đầu ngón tay. May mắn thay mình cũng có mấy chiếc được đánh giá là có tiếng kêu cực hay. Có người làm cả đời mà không có nổi lấy một chiếc kêu ra hồn”. Bộ đồ nghề của ông mới thật độc đáo, cũng có lưỡi để bào, lưỡi dùng để khoét, lưỡi dùng để múc, lưỡi dùng để chích... có điều tất cả chúng đều được tự chế bằng thép, hay thậm chí là các vỏ đạn hồi còn đi bộ đội nhặt về rồi tự tạo.

 

Ở Bắc Giang cũng có nhiều địa phương thả diều, nhưng chơi diều để ăn sâu vào máu thịt và coi đó như một thú chơi tao nhã thì gần như chỉ có Song Vân. Trên trời đủ kích cỡ các loại diều, đủ các tiếng sáo, sáo ồm, sáo trung, sáo mẹ, sáo con... Trời về khuya là lúc gió ổn định, diều được kéo xuống gần hết chỉ để lại vài cái có tiếng sáo hay cho mọi người cùng thưởng thức. Các cụ già, thanh niên lại trải chiếu giữa sân cùng chung chén trà rồi thi nhau bình phẩm về tiếng sáo.

 

Dân ở đây ai cũng thuộc làu làu câu: “Diều lên mỏi cổ, diều đổ mỏi chân”. Cái khổ của người chơi diều là khi diều lên thì mỏi cổ vì ngắm. Diều đổ hay còn gọi là sập thì mỏi chân đi tìm diều, thu dây. Vất vả là thế nhưng chưa thấy ai nói chán thú chơi diều cả.

 

“Làm được một con diều phải qua rất nhiều giai đoạn, cũng kỳ công lắm chứ không phải chuyện đùa. Trước hết là đốn tre, phơi khô, nếu cong thì phải đốt lửa nắn cho thẳng. Cẩn thận hơn phải ngâm nước một thời gian dài chống mối mọt. Đâu vào đấy mới đem ra vót tỉ mẩn từng tý làm sao cho đôi nan ở hai cánh phải đều nhau. Buộc, may vá, rồi tìm ống làm sáo, gọt miệng, chọn mua dây… Mỗi con diều từ lúc còn là cây tre ngoài ngõ đến khi bay được trên trời nhanh nhất cũng phải 2 ngày trời”.   Ông Ngô Văn Bội, Chủ nhiệm CLB diều Song Vân