Nghệ An nỗ lực nâng cao chất lượng nguồn nhân lực: Thay đổi từ nhận thức cho giới trẻ

Trong sự giao tranh đó nhiều hệ lụy đau lòng đã xảy ra, mà đối tượng chủ yếu là vị thành niên, thanh niên…

Cuộc thi tìm hiểu Sức khỏe siinh sảnh vị thành niên và Thanh niên là “sân chơi” bổ ích cuốn hút các em tham gia. Ảnh: Hồ Hà

Thực trạng đau lòng

Tháng 2/2015, trong quá trình lấy lời khai bị hại trong vụ xâm hại nữ học sinh lớp 8 ở xã Nam Lĩnh, huyện Nam Đàn (Nghệ An) do gia đình tố cáo, điều tra viên Nguyễn Văn Kiên cho biết: Trường hợp của em H. rất đặc biệt, bởi bản thân nạn nhân bị xâm hại tình dục lại tự nguyện “cho” đối tượng, sau một thời gian “hẹn hò, yêu nhau qua Facebook và rủ nhau đi chơi nhiều ngày liền không về nhà. Có rất nhiều học sinh cùng trang lứa với cháu H thì do ngây thơ, thiếu hiểu biết đã bị rất nhiều nam thanh niên rủ rê đi chơi rồi dẫn về các nhà nghỉ bình dân. Nếu gia đình các nữ sinh không tố cáo thì công an không thể vào cuộc. “Đây thực sự là vấn đề đáng báo động của xã hội, hơn lúc nào hết cần sự phối hợp của gia đình, nhà trường và xã hội”, điều tra Kiên nói.

Nhiều năm làm cán bộ dân số tại huyện Thanh Chương, phó giám đốc Nguyễn Viết Thành đã có hàng chục lần về cơ sở tư vấn cộng đồng trực tiếp, tư vấn, nói chuyện cho rất nhiều đối tượng VTN.

Anh Thành cũng đã nhận được hàng trăm câu hỏi ngây thơ, ngộ nghĩnh của các em về sự thay đổi trong cơ thể, những bệnh lây qua đường tình dục, HIV/AIDS, hay hôn nhau có thai không? Em bé được sinh ra từ đâu? Để đẻ được em bé thì mẹ phải đau đến mức như thế nào? Tại sao em uống thuốc tránh thai rất nhiều lần nhưng vẫn “dính”.

Thậm chí có trường hợp đau lòng hơn, đó là một bé gái sau nhiều lần “ yêu” một cậu bạn cùng lớp thì thấy bụng càng ngày càng to. Đến khi nghe anh nói chuyện thì mới biết mình đã mang thai. Trường hợp này anh đã phải tư vấn để em sinh con vì thai đã quá lớn.

Cũng theo anh Thành, mới đây trong đợt đi tư vấn, và cung cấp thông tin, dịch vụ cho đối tượng VTN và TN tại xã Hạnh Lâm vào khoảng tháng 3/2015, đoàn y bác sỹ đã phát hiện 4 trường hợp học sinh mang bầu tại xã Ngọc Lâm huyện Thanh Chương. “Các em không những thiếu hiểu biết, kiến thức về SKSS mà kỹ năng phòng tránh cũng quá non nớt, mơ hồ”, anh Thành cho biết.

Theo chân chị Lộc Thị Đại, chuyên trách dân số xã Ngọc Lâm xuống bản Muộng, chúng tôi khá bất ngờ khi đối tượng được tư vấn là một cô bé người gầy đen, mắt còn non nớt, cháu Lương Thị Tiểm (16 tuổi) nhưng đã lấy chồng và mang thai được hơn 5 tháng. Chồng của Tiểm cũng chưa đầy 18 tuổi, cả hai còn trẻ con nên cả hai hầu như không có kiến thức gì về chăm sóc SKSS cũng như về chăm sóc thai nghén.

Buổi nói chuyện kéo dài cả tiếng đồng hồ, Tiểm mới bắt đầu có những nhận thức về chăm sóc thai nghén, chế độ nghỉ ngơi khi thai còn nhỏ....

Chị Lộc Thị Đại xót xa: ở xã Ngọc Lâm, mỗi năm có khoảng 5-6 cặp tảo hôn, khi tuổi đời của cả vợ lẫn chồng mới chỉ 14- 16 tuổi. Lẽ ra tuổi này, các em vẫn đang học hành. Vậy nhưng những đứa trẻ “ăn chưa no, lo chưa tới” đã phải làm bố, làm mẹ, không hiểu rồi đây, chúng sẽ xây dựng tổ ấm, nuôi con như thế nào khi chưa đủ trưởng thành về cả trí tuệ và thể chất, chưa có kiến thức cũng như kỹ năng làm mẹ?.

Tại khoa Chăm sóc SKSS vị thành niên – Trung tâm chăm sức SKSS tỉnh, mỗi tuần có khoảng 40 trường hợp đến đây để được thăm, khám và tư vấn về giới tính và SKSS. Trong số đó, không ít các trường hợp là các em gái đang ngồi trên ghế nhà trường nhưng lại đang mang thai, và vì không muốn ảnh hưởng đến việc học hành, tương lai, các em đến xin trung tâm “giải quyết”. Có những em đến đây là lần thứ 2.

Khi chưa có hiểu biết đầy đủ kiến thức về sức khỏe sinh sản, các em chưa biết tự bảo vệ mình trong mối quan hệ với bạn nam, cũng nhưng không kịp lường trước đến những hậu quả có thể xảy đến. Trong khi đó, việc chia sẻ các vấn đề về giới tính dường như trở nên quá tế nhị, khó nói, ngại ngùng, sợ hãi. Có trường hợp học sinh mang thai đến tháng thứ 4, thứ 5… gia đình mới phát hiện ra, và chính bản thân các em cũng ngỡ ngàng. Việc giải quyết vấn đề lúc này trở nên hết sức khó khăn. Nạo phá thai trở nên quá nguy hiểm đối với tính mạng các em cũng như ảnh hưởng lớn đến tâm lý sau này

Tuyên truyền, phát tờ rơi, tư vấn chăm sóc SKSS tại trường THPT ở Yên Thành. Ảnh: Hồ Hà

Hệ luỵ xót xa...

Theo khảo sát tại Trung tâm CSSKSS tỉnh Nghệ An thì số ca đến nạo hút thai của các bà mẹ dưới 15 tuổi mỗi năm chiếm 1,36% tổng các số ca đến xin chấm dứt thai kì. Tỷ lệ này đến các phòng khám sản phụ khoa tư nhân là lớn hơn nhiều. Mang thai khi còn đang ở lứa tuổi vị thành niên khi cơ thể các em chưa phát triển toàn diện sẽ mang lại nhiều nguy hại. Chưa kể việc buộc phải làm mẹ ở lứa tuổi quá trẻ, nguy cơ lây nhiễm các bệnh tình dục, thì có rất nhiều những tai biến, biến chứng mà các em gặp phải khi tiến hành nạo phá, và sau khi nạo phá thai: băng huyết, viêm nhiễm mạn tính ở tử cung, buồng trứng, ống dẫn trứng, thậm chí gây tắc ống dẫn trứng, dính tử cung khiến nhiều em vĩnh viễn mất thiên chức làm mẹ.

Nạo phá thai tại các y tế cơ sở tư nhân không đảm bảo kĩ thuật y tế còn có nguy cơ cao gặp phải các tai biến như băng huyết, thủng tử cung, sót nhau, nhiễm khuẩn và có thể tử vong. Hoặc nếu sinh con có thể gặp tai biến như: đẻ non, chết mẹ, chết con hoặc những đứa trẻ chào đời có thể bị dị tật bẩm sinh, suy dinh dưỡng và chậm phát triển trí não. Những hậu quả về tinh thần cũng không kém phần nghiêm trọng . Trẻ dễ mắc bệnh trầm cảm, thậm chí có khi bị tâm thần phân liệt, có khi trẻ bị gia đình, bè bạn, cộng đồng xã hội chế bai, dè bỉu dễ dẫn tới trốn biệt xứ, thậm chí tự tử.

Theo bác sỹ Phạm Vĩnh Hùng, Phó Trưởng khoa thăm dò chức năng Bệnh viện Đa khoa tỉnh thì hiện nay, điều nguy hại nhất đang có nguy cơ tăng cao là những biến chứng sau khi các em tự ý mua thuốc phá thai. Nhiều em đến bệnh viện khi thai sảy dở dang, băng huyết. trong khi việc phá thai nội khoa phải được chỉ định của bác sỹ, được theo dõi tại các phòng khám chuyên khoa một cách chặt chẽ.

Để “ hươu” chạy “đúng đường”

Quan niệm sai lầm “Vẽ đường cho hươu chạy” nên rất nhiều phụ huynh và giáo viên đã không đồng tình cho các em tiếp xúc với “ sân chơi” về SKSS. Những rào cản này là nguyên nhân khiến một thời gian dài, chúng ta bỏ quên mất việc chăm sóc SKSS VTN&TN. Đã đến lúc chúng ta cần phải làm gì để giúp các em biết cách chăm sóc, bảo vệ SKSS cho mình? Đó là trăn trở của những người làm công tác DS/KHHGĐ.

Nhiều năm nay, Nghệ An đã “ ráo riết” triển khai Đề án “Tăng cường cung cấp thông tin và dịch vụ chăm sóc SKSS/KHHGĐ cho vị thành niên và thanh niên và thu được nhiều kết quả đáng mừng.

Chỉ tính riêng năm 2014, Trung tâm tư vấn dịch vụ DS-KHHGĐ tỉnh Nghệ An đã tổ chức nói chuyện chuyên đề, tư vấn trực tiếp, tư vấn qua điện thoại… cho 625 lượt đối tượng. Tổ chức khám, siêu âm kiểm tra sức khỏe cho 2400 đối tượng, cấp thuốc cho 500 đối tượng. Tổ chức đào tạo tập huấn cho các CTV, tuyên truyền viên, lãnh đạo các phường xã, khối xóm, các chủ nhiệm CLB về công tác DS/KHHGĐ để nâng cao hiệu quả việc triển khai các hoạt động của đề án…

Nhằm giúp các đối tượng vị thành niên, thanh niên tìm hiểu, nghiên cứu thêm về kiến thức sức khỏe sinh sản, Trung tâm đã in ấn và cấp phát khoảng 10.000 tờ rơi, 800 cuối tài liệu về SKSS.

Đến năm 2014, Nghệ An đã triển khai mô hình này trên 57 xã/phường, thành lập 456 CLB sức khỏe sinh sản vị thành niên, thanh niên. Trong năm 2015, ngoài việc duy trì các hoạt động của Đề án tại những xã đã triển khai tỉnh đã mở rộng thêm 9 xã của 4 huyện Thanh Chương, Quỳnh Lưu, Đô Lương, và thị xã Hoàng Mai.“. Có thể nói những câu lạc bộ của mô hình này không những là sân chơi, là địa chỉ tin cậy gửi gắm, chia sẻ, mà còn giúp giới trẻ có được nhận thức, thái độ, hành vi đúng đắn về SKSS” - ông Thái Đàm Chiến - Giám đốc Trung tâm tư vấn dịch vụ DS-KHHGĐ tỉnh Nghệ An khẳng định.

Hiện toàn tỉnh Nghệ An có gần 300.000 học sinh của cả hai bậc học THPT và THCS. Nhưng qua khảo sát, kiến thức về chăm sóc SKSS trong học sinh còn hạn chế, thậm chí có một lỗ hổng lớn trong kỹ năng sống hàng ngày của các em, trong khi đó, sự phát triển của các kênh thông tin, mạng xã hội đã ảnh hưởng đến nhận thức và hành vi của lứa tuổi vị thành niên, thanh niên, điều này đã dẫn đến những hệ luỵ hết sức xót xa.

Nhiều năm nay, Chi cục DS/KHHGĐ đã phối hợp với Tỉnh đoàn đẩy mạnh tuyên truyền chăm sóc SKSS cho đối tượng này. Đồng thời , xây dựng nhiều “mô hình đội tuyên truyền lưu động theo hình thức “sân khấu có sự tương tác với khán giả”, trong công tác giáo dục SKSS Vị thanh niên và thanh niên; phối hợp với Sở Giáo dục xây dựng mô hình sinh hoạt khoá” Tư vấn cvhăm sóc SKSS VTN và TN “ đến với học sinh miền núi, vùng cao. Đặc biệt là chương trình tư vấn và chăm sóc sức khoẻ tiền hôn nhân đã được triển khai tới 57 xã của 10 huyện đã tổ chức được 1.700 buổi sinh hoạt câu lạc bộ, truyền thông cho hơn 2.000 lượt học sinh tại các trường THCS, THPT bằng hình thức trắc nghiệm nhằm phổ biến kiến thức sức khỏe sinh sản vị thành niên và hỏi - đáp các câu hỏi liên quan đến sức khỏe tình dục lứa tuổi học đường; cách phòng tránh thai, hậu quả của việc nạo hút thai; sức khỏe giới tính và cách phòng tránh lạm dụng tình dục nơi học đường ở các bạn gái; cách cởi mở thông tin với bố mẹ anh chị khi gặp vấn để về sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục “.

Có thể nói đây là một mô hình rất hiệu quả, bởi càng sớm trang bị cho các em kiến thức giáo dục giới tính bao nhiêu, thì sẽ sớm định hình lối sống, kiến thức, hiểu biết về tình yêu, tình dục, lối sống bấy nhiêu. Đây cũng chính là điều kiện taọ môi trường toàn diện cho sự phát triển cả về thể chất, trí tuệ và tinh thần cho các em”, bà Nguyễn Thị Thương Huyền, Trưởng phòng Dân số Chi cục DS/KHHGĐ chia sẻ.

Hà Lài