Nghệ sĩ nhiếp ảnh Thái Phiên: Thủ tục là rào cản cái đẹp đến với công chúng

Sau 3 tháng chuẩn bị để mở triển lãm ảnh nude nghệ thuật đầu tiên tại Hà Nội, nghệ sĩ nhiếp ảnh Thái Phiên đã không thể giấu được niềm hạnh phúc khi đã được Sở VHTT Hà Nội cấp phép cho mở triển lãm vào tháng 11/2007 tại 29 Hàng Bài. Nhưng đến “phút 89” thì  Sở VHTT Hà Nội đã đột ngột thay đổi. Điều này khiến tác giả cảm thấy khó hiểu và vô cùng thất vọng.

>> Phát hành sách ảnh nude của Thái Phiên
>> Ảnh nuy của Thái Phiên được triển lãm, nhưng ở đâu?
>> Ảnh nuy của Thái Phiên bị “delete” vào phút chót

Từ chối vì... sập cầu, lũ lụt?

- Cuộc triển lãm của anh đã bị trì hoãn mà không có một “cái hẹn” cụ thể. Vậy theo anh, đâu là nguyên nhân chính dẫn đến sự trì hoãn này?

-  Có ý kiến cho rằng, khi đồng ý cấp phép cho tôi mở triển lãm (vào ngày 12/11/2007) là vì các ông ấy “lỡ” ký. Sau đó, chắc là do áp lực của dư luận, nên Sở mới quyết định hoãn lại chăng? Lúc đầu vì Nhà Triển lãm 29 Hàng Bài đã kín chỗ, nhưng đến khi tôi đã ký được hợp đồng với 29 Hàng Bài thì lại nói là địa điểm không thích hợp. Nói thật, là đến giờ phút này tôi cũng không hiểu vì lý do gì nữa.

Nghệ sĩ nhiếp ảnh Thái Phiên.

- Trong một lần trả lời phỏng vấn, ông Trần Quốc Chiêm, Phó Giám đốc Sở VHTT Hà Nội có nói, một trong những lý do chưa nên mở triển lãm vào thời gian này là vì: “Lúc này, bao nhiêu người dân có khổ sở vì sập cầu, vì vật giá leo thang, bao nhiêu người còn lo cơm áo gạo tiền”. Cá nhân ông bình luận gì về lý do được đưa ra này?

-  Nếu nhà hàng xóm có tang thì ta không nên mở nhạc lớn, điều đó trong văn hoá ứng xử là đúng. Nhưng không thể vin vào cớ sập cầu, lũ lụt, vật giá leo thang, cúm gà, dịch tả v.v... để không tham dự Sea Game, không tổ chức thi hoa hậu, không “Duyên dáng Việt Nam” được. Nếu nói như thế thì biết chờ cho đến khi nào mới có thể triển lãm? Đây là sự né tránh chứ không phải là nguyên nhân. Và điều đó sẽ làm cho giới nghệ sĩ chúng tôi cảm thấy rằng, thủ tục chỉ là rào cản để cái đẹp không đến với công chúng.

Tiền hậu bất nhất

- Ngoài lý do này, còn điều nào trong công văn của Sở khiến anh cảm thấy chưa thuyết phục?

- Thú thật là chẳng có điều nào tôi thấy thuyết phục cả. Khó hiểu nhất là “đồng ý cho trưng bày nhưng triển lãm sẽ được thực hiện ở địa điểm và thời điểm thích hợp”. Vậy thời điểm thích hợp đó là bao giờ? 5 năm hay 10 năm, hay lâu hơn nữa? Đây là một câu hỏi đố mà chính người ra câu hỏi cũng không có câu trả lời được! Còn địa điểm 29 Hàng Bài đã được cấp phép (giấy phép số 27/GP – VHTT, ký ngày 02/10/2007), chẳng lẽ sau gần 2 tháng thì lại chưa thích hợp sao? Rồi họ bảo tôi phải hoàn thiện hồ sơ thì mới đồng ý cấp phép, hồ sơ như thế nào mới gọi là hoàn thiện? Nếu tôi chưa hoàn thiện hồ sơ thì sao lại ký đồng ý cấp giấy phép cho tôi trước đó? Chẳng lẽ “Quy chế hoạt động nhiếp ảnh” vừa mới bổ sung thêm điều gì chăng?

Trong công văn, Sở cũng “đề nghị tác giả chọn lọc tác phẩm chặt chẽ hơn nữa về thẩm mỹ” là sao? Bộ ảnh của tôi đã được Hội đồng Nghệ thuật của Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam (cơ quan chuyên môn cao nhất về lĩnh vực nhiếp ảnh) thẩm định và ra quyết định bảo trợ về nghệ thuật rồi kia mà.

- Nhưng cũng có ý kiến cho rằng, ảnh nude nghệ thuật vẫn còn khá mới mẻ ở Việt Nam, rằng ranh giới giữa nude nghệ thuật và tranh ảnh khiêu dâm vẫn còn khá mong manh. Trong khi đó, trình độ dân trí của người dân lại chưa tương xứng nên dễ gây phản cảm và hiệu quả ngược lại. Anh nghĩ sao về ý kiến này?

- Thực ra thì ảnh nude nghệ thuật đã được phương Tây coi là “xưa rồi”. Còn ở Việt Nam thì giới chuyên môn cho rằng, đã quá muộn khi đưa nude đến với công chúng. Tôi nghĩ, các nhà quản lý đã quan trọng hoá ảnh nude và cái nhìn về khoả thân chưa được bình thường hoá. Và như vậy người nghệ sĩ sẽ rất nản chí, dễ đi đến suy nghĩ tiêu cực: Thà cứ chụp rồi chuyền tay nhau xem hoặc là triển lãm chui, chứ không đi đường thẳng nữa.

Tác phẩm "Đồi trinh nữ" của Thái Phiên.

Chữ ký của người mẫu trong ảnh: Chưa có tiền lệ

- Một trong những lý do khiến triển lãm của anh chưa thể cấp phép, đó là thiếu chữ ký của người mẫu trong ảnh để tránh những kiện tụng nếu có sau này?

- Trước đây, ảnh nude của tôi cũng từng được chọn trưng bày tại nhiều cuộc triển lãm trong nước. Thậm chí có ảnh được chọn in trong tập sách “Ảnh Việt Nam thế kỷ XX” do Bộ VHTT (cũ) ấn hành (2006), nhưng có ai hỏi tôi về chữ ký của người mẫu đâu. Hơn nữa, tôi là người đã viết bản cam kết xin chịu trách nhiệm, nếu có vấn đề gì họ sẽ kiện tôi chứ không phải kiện cơ quan quản lý.

- Cuộc triển lãm bất thành này đã làm anh tốn kém như thế nào?

- Tốn kém về thời gian, công sức và tiền bạc. Chỉ riêng chuyện tôi vác bộ ảnh từ TPHCM ra Hà Nội bằng máy bay cũng đã khá tốn kém, rồi tiền phóng ảnh, đi đi lại lại giữa TPHCM - Hà Nội để lo các thủ tục, thuê mặt bằng... May mà Nhà Triển lãm 29 Hàng Bài chỉ đòi tôi “nộp phạt” bằng cách... uống rượu ngoại thôi. Nếu không thì thiệt hại còn tăng thêm nữa.

- Và anh sẽ vẫn tiếp tục để chờ đến ngày được cấp phép cho triển lãm?

- Thực ra, cuộc triển lãm đã diễn ra trước giờ khai mạc trong lòng công chúng yêu nghệ thuật rồi. Và trên thực tế, nó đã được “triển lãm” qua cuốn sách “Xuân thì” chứ không phải chỉ 1 tuần lễ ở Hàng Bài.

Có một chuyện vui thế này. Tôi bị cảnh sát giao thông tuýt còi vì đi lấn tuyến. Khi tôi đưa thẻ “nhiếp ảnh Thái Phiên” ra để trình. Anh cảnh sát nhắc nhẹ: “Ồ anh là Thái Phiên à, có phải anh vừa mở triển lãm bất thành ở Hà Nội không? Lần sau phải chú ý đừng đi lấn tuyến nữa nhé”. Nhờ câu nói này mà tôi nghĩ càng như vậy mình càng phải cố gắng hết sức.

- Nghe nói có nhiều nơi mời anh triển lãm ở nước ngoài?

- Đúng vậy, nhưng tôi vẫn chưa trả lời chính thức. Mơ ước của tôi vẫn là triển lãm cho công chúng yêu ảnh ở quê hương mình trước.

- Cảm ơn anh về cuộc trò chuyện này! 

Thanh Hà