Người phụ nữ gần 40 năm “cướp cơm hà bá” trên sông Lam

Món đồ nghề duy nhất bà Nguyệt dùng mỗi khi vớt xác. Ảnh: T.Quý

Cái duyên với "nghề"

Bà Nguyệt sinh ra đã gắn cuộc sống với dòng sông Lam. Gia đình bà lênh đênh trên những con thuyền, kiếm ăn nhờ những con tôm con cá nơi đây. Mẹ mất khi bà tròn tuổi 17, vài năm sau bố đi thêm bước nữa, bà vừa làm chị, vừa làm mẹ chăm sóc cho các em. Tròn 20 tuổi, bà tình nguyện nhập ngũ. Năm 1989, bà xuất ngũ trở về quê hương và lập gia đình với một chàng trai Hà Nội.

Khi bà mang thai cũng là lúc người đàn ông ấy bỏ đi "bặt vô âm tín", để lại bà cùng đứa con chưa chào đời. Khó khăn càng chồng chất khó khăn, bà vừa nuôi còn nhỏ vừa chăm người em trai út bị tật nguyền, câm điếc bẩm sinh. Cuộc sống của 3 người chỉ dựa vào những con cá, con tôm mà bà kiếm được sau mỗi tối đi bắt.

Tiếp chuyện với chúng tôi, bà Nguyệt kể về nghiệp "vớt xác" đã gắn bó với bà gần 40 năm. Bà cho biết: "Lâu lắm rồi, có lẽ cũng ngót nghét 40 năm, khi đó tôi đang thả lưới trên sông thì thấy có chú bộ đội bị lật thuyền thúng khi làm nhiệm vụ. Mọi người hốt hoảng, hô hoán kêu cứu nhưng không ai dám nhảy xuống sông. Chẳng đắn đo, tôi vơ lấy đồ nghề đánh cá, nhảy xuống sông ứng cứu. Do từ chỗ tôi đến nơi xảy ra lật thuyền khá xa nên tôi đã không kịp cứu nạn nhân. Sau 2 tiếng đồng hồ, tôi mới tìm được thi thể. Cái nghề vớt xác vận vào tôi từ đó".

"Thấy tội nghiệp họ nên vẫn phải làm"

Bà Nguyệt vui vẻ bên cháu nội.

Bà Nguyệt bảo, về sau cứ có người chết trôi sông bà đều vớt thi thể lên. Cứ thế, bà nổi tiếng với cái tên người đàn bà "câu xác" trên dòng sông Lam. Sau đó, cứ mỗi lần có người chết đuối trên vùng sông Lam là người ta lại tìm đến bà. "Thực sự tôi cũng nghĩ làm việc này chỉ là việc thiện, tích đức cho con cháu sau này chứ cũng chẳng bao giờ nghĩ là sẽ mưu sinh bằng cái nghề này. Có ai nhờ là đi chứ không ngại khó ngại khổ, bất kể thời gian nào, bận bịu ra sao", bà Nguyệt tâm sự.

Hàng chục năm nay, bà chứng kiến hàng trăm người phải bỏ mạng trên dòng sông Lam. Không ít trường hợp người chết đuối là trẻ em, phụ nữ… Có cả những đôi yêu nhau, đang ở độ tuổi đẹp nhất của cuộc đời cũng gieo mình xuống lòng sông. Đau xót nhất là khi vớt xác lên, cơ thể bị phân hủy mạnh, các bộ phận không còn nguyên vẹn, người nhà chỉ có thể nhận dạng qua mảnh quần áo còn sót lại.

Chúng tôi có đôi chút thắc mắc, vì theo như quan niệm kiêng kị của những người dân làm chài lưới, ai cũng nói chuyện cứu hay vớt những người tự tử là cái nghiệp "cướp cơm hà bá". Nghe vậy, bà cười nói: "Lương tâm mình không cho phép thấy mà không cứu vớt. Thấy người ta như thế mình xót, không làm không được. Làm vì tình người, tình đời khi mà cái nghiệp nó vận vào người. Nếu sợ thì tôi đã không làm tới tận bây giờ. Có những người không có gia đình, tôi vẫn một mình làm lễ đầy đủ cho họ rồi mai táng đàng hoàng. Mình bớt chút chi tiêu để có thể giúp cho họ".

Qua một lúc trò chuyện với bà Nguyệt, chúng tôi thấy tay và chân của bà đều bị sưng phù. Hỏi ra mới biết, bà mắc chứng tê thấp, căn bệnh đang ngày càng nặng. Vừa qua bà đi khám tại bệnh viện, các bác sỹ khuyên nên điều trị và hạn chế tiếp xúc với nước lạnh nhiều. "Cuộc sống khó khăn, ngoài nghề chài lưới tôi còn biết làm gì nữa đâu. Thôi thì cố gắng được ngày nào hay ngày ấy, chỉ mong trời phù hộ có sức khỏe để tôi có thể tiếp tục công việc "tích đức cho đời". Biết là khổ, là hiểm nguy nhưng cái nghiệp đã ngấm vào máu tôi mấy chục năm rồi, giờ thấy "họ" bị trôi sông tôi không thể làm ngơ được", bà Nguyệt tâm sự.

Đến nay, khi đã bước qua tuổi 60, bà Nguyệt không thể nhớ được mình đã vớt được bao nhiêu xác người xấu số từ đoạn sông này và sẽ còn phải vớt bao nhiêu nữa. Đã đi hơn nửa chặng đường đời, những việc bà đã làm thì ai cũng biết, khi nhìn cuốn sổ ghi tên những con người "xấu số" giấy đã đổi màu, trang cuối của cuốn sổ vẫn đang còn trống.

Hàng ngày, bà Nguyệt vẫn âm thầm làm bạn cùng sông nước. Hiện con trai duy nhất của bà cũng trưởng thành, lập gia đình và sinh con. "Niềm vui của tôi mỗi ngày là được quây quần bên các con, các cháu. Trải qua từng ấy thời gian, giờ chỉ mong sao các con, các cháu khỏe mạnh, được học hành đến nơi đến chốn, có cuộc sống sung túc hơn, không phải suốt ngày lo chuyện cơm áo gạo tiền", bà Nguyệt tâm sự.

Khi được hỏi về mong muốn sau này, người đàn bà tuổi ngoài 60 này trầm ngâm cho hay, bà hy vọng sẽ có lúc "thất nghiệp". Điều này đồng nghĩa với việc sẽ không còn những phận người xấu số bỏ mạng dưới dòng sông lạnh lẽo.

T.Quý-S.Nguyễn

Thiếu tá quân đội liều mình lao xuống sông cứu cô gái thoát khỏi "miệng hà bá"