“Người yêu” tôi đỏng đảnh và luôn nói 3 thứ tiếng

>> Đào Anh Khánh: "Tôi là tổ sư của người điên"
>> Nhạc sĩ Ngọc Đại: “Tôi không điên theo kiểu cởi quần cởi áo...”  
>> “Chúng tôi hát tâm hồn chứ không hát thể xác Ngọc Đại”

Ngày Thơ Việt Nam 2008, trên sân thơ trẻ, khi lão nhà thơ Dương Tường “liệm” kín thân xác sống của mình bằng những vòng giấy trắng viết đầy thơ, rất nhiều bè bạn và người yêu thơ đã một lần nữa phải ngỡ ngàng thốt lên: 75 tuổi rồi mà ông ấy vẫn giữ được vẹn nguyên cái chất “điên, phiêu” trong nghệ thuật.

“Ông học trò” không bao giờ chép bài

- Với Dương Tường, rất nhiều giai thoại nói về sự rất khác người. Vậy bản thân, ông nhận ra mình “khác người” từ khi nào?

- Biểu hiện gàn gàn đầu tiên là khi đi học, cả trường đều biết “thằng Tường” là ai. Đó là một học trò đi học không bao giờ mang sách vở, chỉ hai tay đút túi. Thầy giảng chẳng cần chép bài vì chữ nghĩa đã... tự vào đầu hết.

Sức học thì khá, nhưng có lần mình bị ăn 2 điểm 0 liền. Trong giờ tiếng Anh, thầy giáo gọi mình lên hỏi: “Vở cậu đâu?”. “Thưa thầy em để ở nhà ạ”. “Về nhà lấy”. “Thưa thầy, thú thực là em không có vở ạ”. “Thế thì cậu được thưởng hai điểm 0”.

Rồi cái điên nữa là ngày trước mình đi bộ đội “chui” đấy. Mắt mình có lẽ cận vào loại nặng nhất nước (cười). Nhưng thích đi bộ đội quá, lại có tay trong là một anh làm công tác chính trị ở Trung đoàn 66 - Sư đoàn 304, thế là nằng nặc xin anh giúp cho vào bộ đội khi mới 14 tuổi. Rồi thành lính rải dây điện đài.

Trong chuyên môn không hề gàn

Một bài thơ không lời của Dương Tường.

- Thời ông làm phóng viên của TTXVN, cái tính gàn của ông cũng được xuất lộ?

- Trong chuyên môn báo chí thì mình không hề gàn. Ở TTXVN đều thấy Dương Tường là một phóng viên đâu cũng có mặt. Cần viết những bài gì sâu và nhanh đều gọi đến Dương Tường, nhưng ở khía cạnh khác, ai cũng nói mình là một thằng “gàn”, một thằng tự do chủ nghĩa tổ bố. Vì tuy làm được việc như thế nhưng mình không tham gia một đoàn thể nào cả. Giờ giấc làm việc lại quá thất thường (mà ở TTXVN lúc đó giờ giấc rất nghiêm ngặt).

- Bạn văn thơ đánh giá như thế nào về cái sự “điên” trong nghệ thuật của ông?

- Họ bảo cái thằng Tường này chả biết thế nào mà lần, nảy ra một cái gì đó là nó làm tướng lên và làm tới cùng, chả ai can được. Có thể ví dụ, khi mình xuất bản loại thơ thị giác - thơ không lời thì nhiều người bảo điên, thơ phú gì mà lại là tranh vẽ thế.

Sự thật về cuộc “tắm tiên” với các nữ nhà văn trẻ

- Cái buổi ông quấn thơ trắng toát người ở sân thơ trẻ của Ngày Thơ Việt Nam 2008, miệng lầm rầm đọc như người lên đồng, đã khiến nhiều người thích thú, nhưng trong số họ, không ít người ngạc nhiên vì cái thông điệp trẻ quá của một nhà thơ già?

- Việc quấn giấy in thơ quanh người, có thể có nhiều thông điệp. Có người thấy đó là cảnh Dương Tường “thương tích” “bầm giập” đầy mình, nên chỉ có thể băng bó được bằng... thơ. Cũng có người hiểu, với Dương Tường, đến khi chết cũng chỉ muốn được liệm bằng thơ...

- Trong Hội nghị Nhà văn trẻ Toàn quốc lần thứ VII tại Hội An mấy năm trước, ông nhận được một tin nhắn của một nữ nhà văn, rủ tắm “nuy”. Và ông đã ok chỉ 1 giây, sau khi nhận được tin nhắn?

-  Đúng vậy, tin nhắn là: “10 giờ tối, sẽ có cuộc “tắm tiên” của một số nhà văn nữ. Vào cửa: 50 USD. Người soát vé: Nguyễn Vĩnh Tiến”. Vì tin nhắn có giọng điệu thách thức mời gọi như thế, nên mình nhắn lại: “Mình không có tiền, cho mình tham gia miễn phí nhé!”. Và mình nhảy xuống tắm, nhưng sự thật là không “nuy”, vẫn mặc đồ bơi đàng hoàng. Chỉ có điều nhóm tắm hôm ấy có khoảng 10 “em” trẻ, thì chỉ mỗi mình là đàn ông. Sau đó cả nhóm còn vẽ màu lên cơ thể nhau cho vui.

Thích chất “điên” của Trần Dần, Nguyễn Bình Phương, Nguyễn Thúy Hằng

- Trong những người bạn văn chương của ông, những ai có tố chất “điên” trong nghệ thuật? Bùi Ngọc Tấn có phải là người ông sẽ nhắc đầu tiên.

- Tấn chỉ “điên” trong đời sống khi bỏ anh em, bỏ kinh kỳ để xuống Hải Phòng sống và viết văn một mình. Còn trong văn chương, Bùi Ngọc Tấn khá mực thước. Người “điên” hơn là Châu Diên. Ngày trước, ông ấy xung phong đi làm công nhân xi măng để viết. Rồi sau này lại lao đầu đơn thương độc mã vào cải cách giáo dục suốt mấy chục năm, trở thành một chuyên gia về cải cách giáo dục. “Điên” thế cũng đáng.

Mình thích cái sự “điên” của Trần Dần, ông ấy triệt để đến cùng, kinh khủng lắm. Trần Dần luôn mắng mình: “Mày là cái thằng đánh trống bỏ dùi!”. Mình coi Trần Dần vừa là bạn vừa là thầy.

- Chất “điên” trong lớp văn thơ trẻ, ông thích ai?

- Nguyễn Bình Phương, Nguyễn Thuý Hằng. Còn kỳ vọng thì rất nhiều. Nguyễn Bình Phương, một nhà văn chưa già nhưng không còn trẻ với những tiểu thuyết: Những đứa trẻ chết già, Người đi vắng, Thoạt kỳ thuỷ, Ngồi... Một giọng văn lạ nhưng không dễ đọc, phải đọc vài lần mới thẩm thấu được. Cái hay là thế đấy. Nhìn bề ngoài thì rất bình lặng nhưng tầng sâu thẳm thì chất chứa những bùng nổ. Còn Nguyễn Thuý Hằng, tuy dấu ấn chưa đậm nhưng là người dám đi đến cùng.

Nàng thơ của mình nói 3 thứ tiếng

Nhà thơ, dịch giả Dương Tường  cùng họa sĩ  Vũ Tân Dân.

- Ông có nhiều bài thơ bằng... tiếng Tây. Có người bảo: “Đấy mới là Dương Tường”. Có người bảo “rồ chữ”... Chẳng nhẽ ông chê tiếng Việt không đủ từ, ngữ để biểu đạt thơ?

- Không phải thế. Khi cảm hứng nó trào ra bằng tiếng Anh, tiếng Pháp thì mình chép ra. Chép ra rồi chẳng nhẽ lại dịch thơ mình ra tiếng... Việt. Mình là dịch giả mà còn thấy không thể dịch trọn vẹn thơ mình. Mỗi ngôn ngữ nó có cái hay riêng, chuyển ngữ cũng chẳng nói hết được. “Nàng thơ - người yêu” của mình đỏng đảnh lắm, nàng nói 3 thứ tiếng: Việt, Anh, Pháp. Khi nào nàng thích nói ngôn ngữ gì thì mình phải chiều thôi.

- Nhìn lại chặng đường đã qua, ông đánh giá mình “điên” nửa vời hay quá “điên” trong nghệ thuật?

- Mình không khi nào đặt vấn đề như thế cả. Nhưng với nghệ thuật, mình không bao giờ chấp nhận sự nửa vời. Dẫu bây giờ mình vẫn tiếc rằng, có những giai đoạn mình không được “cháy” hết lòng với nghệ thuật. Nhưng đó là do hoàn cảnh. Nếu hoàn cảnh thuận lợi thì có lẽ nghiệp thơ mình sẽ phát triển theo đúng hướng mà mấy chục năm trước mình đã khai mở. Nhiều bài thơ của mình được xuất bản khi nó đã ra đời từ vài chục năm trước. Giờ thì hoàn cảnh có khác, nhưng mạch thơ lại cạn rồi.

- Dương Tường trong văn học nghệ thuật và một Dương Tường trong đời sống có khác nhau?

- Không hề. Mình nhất quán trong văn chương và đời thường.

- Vậy trong tình yêu, ông có phải là người dám “điên” đến tận cùng hay lại... “đánh trống bỏ dùi”?

- Nói thật là về khoản này, có nhiều cái không “điên” đến tận cùng được vì hoàn cảnh. Tuy thế, mình vẫn dám cháy hết mình. Nhưng nói luôn để bạn khỏi khai thác nhé: Tình yêu cũng giống như khu vườn, không phải lúc nào cũng nên mở ra cho những người khách lạ.