Nhanh chóng ổn định bộ máy làm công tác DS – KHHGĐ

Bước vào năm 2008, tuy thuận lợi có nhiều, nhưng khó khăn cũng không nhỏ. TS Nguyễn Bá Thuỷ, Thứ trưởng Bộ Y tế đã có cuộc trao đổi với Báo Gia đình & Xã hội về vấn đề này.

Việt Nam đã đạt mức sinh thay thế, nhưng mức giảm sinh được đánh giá là chưa bền vững. Xin Thứ trưởng cho biết, những khó khăn thách thức mà ngành Dân số phải đối mặt trong thời gian tới là gì?

Trước hết là quy mô dân số lớn, mật độ dân số cao và không ngừng tăng. Năm 2007, dân số Việt Nam đã đạt 85,2 triệu người, là nước đông dân thứ 13 trên thế giới và thứ 3 trong khu vực. Diện tích đất canh tác bình quân đầu người ngày càng thu hẹp, hiện nay chỉ còn dưới 0,1 ha/người, xếp vào những nước có diện tích đất canh tác đầu người rất thấp và chỉ bằng 2/5 mức diện tích canh tác tối thiểu để đảm bảo an ninh lương thực theo tiêu chuẩn của Tổ chức Lương thực Thế giới.

Sau một số năm đạt kết quả giảm sinh nhanh, từ sau năm 2000 đến năm 2004, mức giảm sinh của cả nước đã chững lại, trong giai đoạn 2001-2005 tỉ lệ giảm sinh chậm. Đến  năm 2007, tỉ suất sinh giảm còn 17,45%, nhưng kết quả này là chưa thực sự vững chắc, vẫn còn tiềm ẩn nhiều yếu tố khách quan và chủ quan làm mức sinh tăng nhanh trở lại.

Bên cạnh đó, chất lượng dân số thấp, số lượng người tàn tật khá lớn, khoảng 5,3 triệu người, chiếm gần 6,3% dân số. Trong số khoảng 1 triệu trẻ em tàn tật thì các nguyên nhân vì dị tật bẩm sinh, tai nạn thương tích chiếm tỉ lệ cao. Tỉ lệ dân số bị thiểu năng thể lực và trí tuệ chiếm tới 1,5 % dân số và hàng năm vẫn tiếp tục tăng thêm do số trẻ em sinh ra bị dị tật và các bệnh bẩm sinh.Tỉ số giới tính khi sinh (số trẻ sơ sinh trai/100 trẻ sơ sinh gái) có xu hướng tăng ở nước ta từ 105 năm 1979, lên 108 năm 2005 và 110 năm 2006, tương đương với số liệu của Trung Quốc trong những năm 1988-1990, khi nước này bước vào giai đoạn mất cân bằng giới tính. Đặc biệt, tỉ số giới tính khi sinh ở 16 tỉnh, thành phố đã tăng rất cao từ 115-128. Thêm vào đó, tình hình phụ nữ di cư lấy chồng nước ngoài có xu hướng tăng ở một số địa phương, sẽ làm trầm trọng thêm vấn đề mất cân bằng giới tính theo hướng thừa nam, thiếu nữ ở nước ta trong những năm tới.

Việc quản lý dân số phân tán ở nhiều bộ, ngành đã gây khó khăn phiền phức cho người dân trong các giao dịch dân sự và quản lý xã hội. Mỗi cơ quan, tổ chức đều lập cơ sở dữ liệu riêng về dân số, nên việc thu thập các thông tin cá nhân của người dân vừa thừa do bị trùng lặp gây lãng phí, lại vừa thiếu do không có cơ quan nào chịu trách nhiệm chính (khi bầu cử, gọi nghĩa vụ quân sự… phải tiến hành lập lại danh sách).

Và năm 2008, nhiệm vụ đặt ra cho ngành Dân số là gì, thưa Thứ trưởng?

Mục tiêu của chính sách DS-KHHGĐ là mỗi cặp vợ chồng có 1 hoặc 2 con để đạt và duy trì vững chắc mức sinh thay thế, ổn định quy mô dân số khoảng 115-120 triệu người vào giữa thế kỷ 21. Mục tiêu đặt ra cho công tác DS-KHHGĐ năm 2008 là phấn đấu giảm tỉ lệ sinh 0,3%o, tỉ lệ tăng dân số tự nhiên là 1,25%, đặc biệt chú trọng những vùng có mức sinh cao, nâng cao chất lượng thông tin số liệu trên cơ sở hoàn thiện hệ thống thông tin quản lý chuyên ngành, nghiên cứu thí điểm và mở rộng một số mô hình can thiệp chất lượng dân số, xây dựng chỉ số về chất lượng dân số Việt Nam. Để đạt được mục tiêu trên, nhiệm vụ trọng tâm đặt ra cho công tác DS-KHHGĐ năm 2008 là: Phấn đấu đạt chỉ tiêu 4,6 triệu người mới thực hiện các biện pháp tránh thai hiện đại trong năm; tổ chức thực hiện đồng bộ, có hiệu quả 6 dự án chủ yếu của chương trình mục tiêu quốc gia DS-KHHGĐ giai đoạn 2006-2010 theo Quyết định 170/2007/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Cụ thể:

Nhanh chóng ổn định tổ chức bộ máy làm công tác DS - KHHGĐ ở các cấp theo hướng tinh gọn, hoạt động có hiệu lực, hiệu quả, thực hiện tốt sự phân cấp của Bộ Y tế; kiện toàn tổ chức bộ máy làm công tác dân số ở địa phương từ tỉnh, huyện, xã, phường, bảo đảm chính sách, chế độ đối với cán bộ chuyên trách và cộng tác viên dân số ở xã, phường, thị trấn.

Nhiệm vụ thứ hai là đẩy mạnh các hoạt động truyền thông giáo dục, tập trung xây dựng các mô hình lãnh đạo, chỉ đạo tuyên truyền giáo dục gắn với cung cấp dịch vụ về chăm sóc SKSS-KHHGĐ với các ban, ngành, đoàn thể tại các xã đặc biệt khó khăn thuộc 23 tỉnh, thành phố có mức sinh còn cao. Nhiệm vụ thứ ba là thực hiện chiến dịch đưa dịch vụ SKSS/KHHGĐ đến vùng đông dân có mức sinh cao, vùng khó khăn.

Mở rộng và phát triển hệ thống cung cấp dịch vụ SKSS/KHHGĐ; đảm bảo hậu cần và đẩy mạnh tiếp thị xã hội các phương tiện tránh thai; duy trì, mở rộng thử nghiệm một số mô hình can thiệp nâng cao chất lượng dân số là hai nhiệm vụ tiếp theo.

Chúng ta cũng cần xây dựng và hoàn thiện chính sách, cơ chế thu thập và cung cấp thông tin chuyên ngành. Triển khai Tổng kiểm kê dân số toàn quốc vào thời điểm 1/7/2008. Tranh thủ hợp tác và hỗ trợ kỹ thuật tài chính của UNFPA, UNDP nhằm mục tiêu tăng cường thể chế và chính sách liên quan đến quản lý dân số và những vấn đề dân số mới. Cũng cần đẩy mạnh phong trào thi đua thực hiện các mục tiêu DS-KHHGĐ, tạo thêm động lực cho thực hiện công tác này ở các cấp.

Hiện nay, mô hình sàng lọc trước sinh và sơ sinh đã được nhiều nước áp dụng rộng rãi để nâng cao chất lượng dân số. Theo Thứ trưởng, chúng ta đã làm gì và sẽ làm gì để triển khai vấn đề này?

Để thực hiện các nghị quyết của Đảng và Chiến lược dân số Việt Nam 2001-2010, trong những năm qua, cùng với việc triển khai đồng bộ các giải pháp thực hiện mục tiêu giảm sinh, Bộ Y tế đã phối hợp với các ngành liên quan triển khai nhiều chương trình, dự án nhằm thực hiện mục tiêu về nâng cao chất lượng dân số. Năm 2003-2005, chúng ta đã triển khai thí điểm thành công mô hình sàng lọc trước sinh và sơ sinh tại Bệnh viện Phụ sản TƯ và Bệnh viện Phụ sản Từ Dũ - TP Hồ Chí Minh. Từ năm 2006, Bộ Y tế tiếp tục chỉ đạo xây dựng và triển khai đề án sàng lọc trước sinh và sơ sinh ở 24 tỉnh, thành phố giai đoạn 2006- 2010.

Sàng lọc trước sinh là chương trình sử dụng những kỹ thuật thăm dò (chủ yếu là siêu âm) và xét nghiệm cho các thai phụ có nguy cơ cao, nhằm xác định các dị tật bẩm sinh của thai nhi giúp điều trị sớm để sinh ra những đứa trẻ khỏe mạnh hoặc tư vấn đối với những thai nhi có bệnh lý di truyền hoặc dị tật bẩm sinh không khắc phục được. Sàng lọc sơ sinh là chương trình sử dụng các biện pháp kỹ thuật xét nghiệm mẫu máu trẻ sơ sinh, nhằm phát hiện một số bệnh rối loạn chuyển hóa cần được điều trị ngay trong giai đoạn chưa có các biểu hiện lâm sàng, nhằm loại bỏ hoặc giảm thiểu các di chứng của bệnh. Những trẻ em được phát hiện sớm và điều trị kịp thời sẽ phát triển bình thường cả về thể chất và tinh thần.

Đề án "Nâng cao chất lượng dân số thông qua xây dựng và mở rộng mạng lưới sàng lọc trước sinh và sơ sinh" được triển khai tại các bệnh viện Phụ sản (Khoa Sản- bệnh viện tỉnh) và Trung tâm Tư vấn Dịch vụ DSGĐTE của 24 tỉnh, thành phố, Bệnh viện Phụ sản TƯ và Bệnh viện Phụ sản Từ Dũ. Qua 2 năm thực hiện, đề án bước đầu đã đạt được những kết quả đáng khích lệ.

Trong những năm tới, đề án này sẽ tiếp tục được triển khai mở rộng với các hoạt động chủ yếu: Tuyên truyền nâng cao nhận thức của cộng đồng về sàng lọc trước sinh và sơ sinh; hỗ trợ kỹ thuật, cung cấp thiết bị để thực hiện chương trình sàng lọc trước sinh, sơ sinh nhằm thực hiện mục tiêu đến năm 2010 có 80% số bà mẹ có thai thuộc địa bàn đề án được tư vấn và tuyên truyền sàng lọc trước sinh và 40% số trẻ em sinh ra trên địa bàn thực hiện đề án được lấy mẫu máu để sàng lọc bệnh.

Xin cảm Thứ trưởng!

Hạnh Quỳnh