Nhiệm vụ hàng đầu trong thực hiện chính sách dân số

Cán bộ dân số huyện Đông Anh (Hà Nội) tư vấn kiến thức làm mẹ an toàn cho người dân trong Chiến dịch chăm sóc SKSS. ảnh: Dương Ngọc

Mô hình ưu việt

Theo tình hình thực tế của Hà Nội và thực hiện Thông tư 05/2008/TT-BYT ngày 14 tháng 5 năm 2008 của Bộ Y tế, Hội     đồng Nhân dân (HĐND) TP Hà Nội đã ban hành Nghị quyết số 05/2009/NQ-HĐND ngày 17/7/2009 về tăng cường các giải pháp thực hiện công tác DS-KHHGĐ trên địa bàn Hà Nội đến năm 2015, trong đó phân cấp giao UBND các quận, huyện quản lý trực tiếp Trung tâm DS - KHHGĐ, cán bộ chuyên trách dân số xã là viên chức của trung tâm dân số quận, huyện làm việc tại xã, phường.

Có thể nói, đây là mô hình phù hợp với đặc thù của công tác dân số ở địa phương trên một số điểm như: Thứ nhất, đảm bảo các nguyên tắc chỉ đạo của Trung ương đã khẳng định là cấp ủy, chính quyền các cấp có trách nhiệm lãnh đạo, chỉ đạo và quản lý công tác dân số; thứ hai, huy động tối đa các ngành, đoàn thể ở địa phương tham gia thực hiện chính sách dân số (thông qua Ban Chỉ đạo); thứ ba, phát huy khả năng hiện có của các địa phương để đầu tư cho công tác dân số phù hợp với đặc thù của địa phương (về kinh phí, cán bộ, cơ sở vật chất, các quy định của địa phương…). Hiện đã có 13 tỉnh, thành phố trên cả nước đã kiện toàn bộ máy tổ chức cán bộ dân số theo mô hình này.

Sau thời gian thực hiện Nghị quyết số 05/2009/NQ-HĐND của HĐND thành phố, đội ngũ cán bộ làm công tác dân số ở Hà Nội đã được kiện toàn, nâng cao trình độ chuyên môn. So với 62 tỉnh, thành phố trong cả nước, Hà Nội đã nhanh chóng ổn định, kiện toàn tổ chức bộ máy làm công tác dân số theo đặc thù của Hà Nội; trong đó biên chế giao cho Trung tâm Dân số quận là 7 biên chế, huyện là 9 biên chế; trong khi bình quân của tuyến huyện của các tỉnh là 6,2 biên chế/trung tâm với tổng số biên chế được giao là 4.420 người. Đến nay, có 283 cán bộ làm việc tại Trung tâm DS - KHHGĐ, 584 cán bộ làm việc tại xã, phường. Đối với viên chức dân số làm việc tại xã toàn quốc hiện có 50 tỉnh, thành phố giao biên chế sự nghiệp làm công tác dân số, số đã được tuyển dụng: 6.132/8.115 chiếm 75% so biên chế giao, trong khi đó số đã tuyển dụng của Hà Nội là 83%, số đã tuyển dụng đạt chuẩn viên chức ở tuyến huyện là 79,6%, tuyến xã là 88,2%.

Bài học thành công từ sự đúng đắn của thực tiễn

Bài học thành công của công tác DS-KHHGĐ ở Hà Nội có thể thấy rõ nhất đó là các cấp ủy Đảng, Chính quyền và cả hệ thống chính trị đều cùng vào cuộc.

Khi đưa Trung tâm DS-KHHGĐ trực thuộc UBND quận, huyện, các đồng chí lãnh đạo UBND quận, huyện đã khẳng định sẽ có trách nhiệm cao hơn khi nhận quản lý Trung tâm DS-KHHGĐ. Điều này đã và đang được cụ thể hóa bằng các hành động và kết quả trong công tác DS-KHHGĐ tại các quận, huyện ở Hà Nội. Ngoài định mức chi 5.000 đồng/người dân (hơn 36 tỉ đồng/năm) cho công tác dân số và 0,25 mức lương cơ bản cho cộng tác viên vùng không khó khăn và 0,35 mức lương cơ bản cho cộng tác viên ở vùng khó khăn (hơn 40 tỉ đồng/năm) bằng ngân sách của thành phố, các quận, huyện đều dành riêng ngân sách cho công tác dân số trên địa bàn. Mỗi quận, huyện đều đầu tư hơn 100 triệu đồng/năm cho các hoạt động cao điểm của Ngày Dân số Thế giới 11/7, Ngày Dân số Việt Nam 26/12, Chiến dịch truyền thông lồng ghép cung cấp dịch vụ SKSS/KHHGĐ; đầu tư cho các đề án nâng cao chất lượng dân số tại địa phương (quận Long Biên và Tây Hồ đầu tư hơn 200 triệu đồng/năm, Nam Từ Liêm đầu tư hơn 800 triệu đồng cho sàng lọc trước sinh, sơ sinh trong năm 2014-2015)…

Lãnh đạo UBND các quận, huyện giao vai trò rất quan trọng trong công tác tham mưu, chỉ đạo về công tác dân số cho các giám đốc trung tâm DS-KHHGĐ. Hiện nay, một số đơn vị giám đốc trung tâm tham gia cấp ủy ở quận, huyện (Quốc Oai, Gia Lâm, Thạch Thất…), cả 30 giám đốc trung tâm DS-KHHGĐ của 30 quận, huyện đều là phó trưởng ban thường trực Ban Chỉ đạo công tác DS-KHHGĐ của địa phương. Trong đó, các phòng y tế, trung tâm y tế, các đơn vị thuộc Sở… trên địa bàn là các thành viên. Do đó, các tham mưu về công tác dân số của phó trưởng ban thường trực khi được UBND quận, huyện phê duyệt đều được các thành viên trong Ban Chỉ đạo thực hiện một cách nhanh chóng, đồng bộ. Tương tự ở cấp xã, phường, cán bộ chuyên trách (là viên chức dân số của trung tâm) trực tiếp tham mưu đề xuất với Đảng ủy, UBND – Ban Dân số xã lãnh đạo, chỉ đạo và thực hiện các hoạt động về dân số trên địa bàn; huy động và phân công các ban, ngành, đoàn thể tham gia công tác truyền thông, vận động ở các thôn, xóm, hội, đoàn thể phụ trách…

Đến nay, 100% các quận, huyện ở Hà Nội đã ban hành Nghị quyết của HĐND, Chỉ thị, nghị quyết của cấp ủy các quận, huyện về lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện công tác dân số; đồng thời đó cũng là trách nhiệm tham gia của các ngành, đoàn thể; trách nhiệm đầu tư của các quận, huyện về cơ sở, vật chất, con người, kinh phí thực hiện… Nhờ đó mà trong hai năm 2011 và 2012, khi kinh phí chương trình mục tiêu của Trung ương cấp muộn, nhưng cấp huyện đã có nguồn địa phương ứng trước cho hoạt động, do vậy đảm bảo được tiến độ cũng như các mục tiêu đề ra.

Hoàn thành các mục tiêu của Chiến lược Dân số

Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm tới công tác dân số, coi đây là quốc sách hàng đầu trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

Hội nghị lần thứ tư Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa VII về chính sách dân số đã nêu rõ các nhiệm vụ và giải pháp chủ yếu, trong đó giải pháp quan trọng là “củng cố, kiện toàn tổ chức bộ máy và cán bộ làm công tác dân số từ Trung ương đến cơ sở đủ mạnh để quản lý và tổ chức thực hiện, đặc biệt quan tâm tới đội ngũ cán bộ chuyên trách ở cơ sở”.

Hiện nay, công tác DS-KHHGĐ không chỉ là giảm sinh mà đã xuất hiện nhiều vấn đề nóng về cơ cấu dân số như mất cân bằng giới tính khi sinh và chất lượng dân số. Để thực hiện có kết quả các mục tiêu chính sách dân số của Đảng, Nhà nước ta đến năm 2050 đã được xác định ở Nghị quyết 47-NQ/TW của Bộ Chính trị, Pháp lệnh Dân số, mà trọng tâm là hoàn thành các mục tiêu của Chiến lược Dân số và  SKSS giai đoạn 2011 - 2020 đòi hỏi tổ chức bộ máy làm công tác dân số ở địa phương cần tiếp tục được ổn định, kiện toàn và nâng cao năng lực.

Theo đó, tiếp tục kiện toàn tổ chức bộ máy và ổn định cán bộ tuyến huyện và xã theo hướng Trung tâm DS-KHHGĐ trực thuộc UBND huyện, cán bộ chuyên trách là viên chức của Trung tâm DS-KHHGĐ làm việc tại xã. Nâng cao trình độ, nghiệp vụ cán bộ được tuyển dụng, đảm bảo các tiêu chuẩn chuyên môn, ngạch viên chức; đạt chuẩn viên chức dân số ở cả tuyến huyện và xã. Đảm bảo chế độ chính sách cho cán bộ theo quy định, viên chức được hưởng phụ cấp ưu đãi nghề theo quy định của Chính phủ.

Tạ Quang Huy (Chi cục trưởng Chi cục DS-KHHGĐ Hà Nội)