Nhiều địa phương gia tăng tỷ lệ phụ nữ sinh con thứ 3, thách thức mới trong công tác dân số

Gia tăng tỷ lệ sinh con thứ 3 ở nhiều địa phương

Công tác Dân số - KHHGĐ giai đoạn 2016-2020 dù ghi nhận những bước chuyển quan trọng nhưng có không ít thách thức. Đáng nói là tỷ số giới tính khi sinh (trẻ sơ sinh trai/100 trẻ sơ sinh gái) đang trên đà giảm trong 3 năm đầu giai đoạn lại có xu hướng tăng trở lại trong 2 năm gần đây. Quy mô gia đình có 2 con được chấp nhận ngày càng rộng rãi đã tác động trực tiếp, tích cực đến sự phát triển KT-XH. Thế nhưng, ở một số địa phương tỷ lệ phụ nữ sinh con thứ 3 đang gia tăng.

Tại Hòa Bình, riêng 4 tháng đầu năm nay, trong tổng số 2.889 trẻ sinh ra có 435 trường hợp sinh con thứ 3 trở lên (chiếm 15,06%). Theo ông Đặng Thúy Xuân, cán bộ phụ trách Phòng DS-KHHGĐ (Trung tâm Y tế huyện Lạc Sơn), mặc dù cấp ủy, chính quyền địa phương và ngành Y tế đã triển khai nhiều hoạt động nhằm nâng cao chất lượng dân số nhưng dù nắm, hiểu vẫn cố tình lách luật sinh thêm con. Trong năm 2020, huyện đã có 270 trường hợp sinh con thứ 3, chiếm 15,4%, trong đó, 17 trường hợp là đảng viên. Nhiều địa phương có tỷ lệ sinh con thứ 3 cao như: xã Định Cư 35%, Yên Nghiệp 26%, Ngọc Sơn 24%...

Theo kết quả Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2019, Hòa Bình là 1 trong 33 tỉnh/thành phố chưa đạt mức sinh thay thế, mức sinh của tỉnh là 2,34 con/phụ nữ trong độ tuổi sinh sản. Tình trạng sinh con thứ 3 trở lên cũng gia tăng liên tục, từ 9,84% năm 2018 lên 13,8% năm 2020, riêng 4 tháng đầu năm nay có 15,06% trường hợp sinh con thứ 3 trở lên. Tỷ lệ đảng viên sinh con thứ 3 trở lên cũng có xu hướng tăng, năm 2020 có 133 trường hợp, số đảng viên vi phạm có hình thức xử lý là 60,1%...

Hà Tĩnh cũng là tỉnh có mức sinh cao nhất cả nước với 2,83 con/phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ, cao hơn cả mức trung bình chung cả khu vực Bắc Trung bộ, duyên hải miền Trung hay Tây Nguyên. Mức sinh trung bình 5 năm qua ở Hà Tĩnh là 2,97 con/bà mẹ cao hơn cả Lai Châu (2,83 con), Yên Bái (2,82 con), Quảng Trị (2,8 con), Nghệ An (2,78 con)...

Trong khi đó, tổng tỷ suất sinh của Việt Nam trong hơn một thập kỷ qua duy trì ở mức sinh thay thế, năm 2019 là 2,09 con/phụ nữ. Điều này cho thấy, xu hướng sinh hai con ở Việt Nam là phổ biến. So với khu vực có mức sinh thấp, đặc biệt thấp như TP HCM hay các tỉnh Đông Nam bộ, Đồng bằng Sông Cửu Long thì mức sinh và tỷ lệ sinh con thứ 3 trở lên ở Hà Tĩnh là đáng báo động.

Trên bình diện cả nước, trong 3 năm 2015-2017, tỷ lệ phụ nữ trong nhóm tuổi sinh đẻ sinh con thứ 3 trở lên tăng lên cao và đã tăng ở cả 6 vùng. Điều đặc biệt là khi có những biến động về sinh con thứ 3 trở lên lại thường xảy ra ở nhóm dân cư có trình độ văn hóa cao và ở cả cán bộ, đảng viên, điều này dễ tạo hiệu ứng trong xã hội về sinh con thứ 3 trở lên. Các chuyên gia đánh giá, đây là một chỉ tiêu quan trọng cần chú ý khi thực hiện công tác DS-KHHGĐ trong việc thực hiện mục tiêu đạt mức sinh thay thế.

Linh hoạt điều chỉnh ở từng địa phương

Mục tiêu của Nghị quyết 21 - NQ/TW ngày 25/10/2017 của Hội nghị lần thứ 6, khóa XII về Công tác dân số trong tình hình mới khẳng định cần duy trì, ổn định mức sinh thay thế và tiến tới ổn định quy mô dân số. Các chuyên gia cho rằng tới đây cần theo dõi chặt chẽ và đánh giá phân tích kỹ về chỉ tiêu mức sinh, đặc biệt là tỉ lệ sinh con thứ ba, nhằm sớm đề ra những giải pháp kịp thời góp phần thực hiện thắng lợi các mục tiêu đến năm 2030 mà Nghị quyết 21 - NQ/TW đã đề ra.

Theo ThS. Nguyễn Thị Thúy Vân (Học viện Hành chính Quốc gia) cho biết, nhiệm vụ quan trọng nhất trong công tác dân phố phát triển là tuyên truyền, vận động để tạo nhu cầu và tổ chức hệ thống cung cấp dịch vụ đáp ứng nhu cầu đó. Theo đó cần căn cứ vào thực trạng biến động dân số của các địa phương để giao chỉ tiêu kế hoạch hàng năm cũng như thực hiện các hoạt động truyền thông cho phù hợp.

Tại các địa bàn có mức sinh cao, chủ yếu là Tây Nguyên và các tỉnh phía Bắc cần tiếp tục duy trì cuộc vận động "Mỗi cặp vợ chồng dừng ở hai con để nuôi dạy cho tốt" để nâng cao nhận thức về mức sinh cao tác động tiêu cực tới chăm sóc sức khỏe, an sinh xã hội, việc làm… Tiếp tục tổ chức có hiệu quả chiến dịch truyền thông lồng ghép với cung cấp dịch vụ CSSKSS/KHHGĐ ở những địa bàn trọng điểm, vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn.

Tại các địa bàn có mức sinh thấp, chủ yếu các tỉnh khu vực Đông Nam Bộ ưu tiên tuyên truyền vận động nam nữ thanh niên không kết hôn muộn, không đẻ muộn… Mức sinh thấp, kéo dài dẫn tới các kéo theo nhiều hệ lụy, già hóa dân số và nguy cơ đối với sự phát triển bền vững của đất nước… Kinh nghiệm tại nhiều nước có mức sinh thấp duy trì trong nhiều năm đang phải tìm giải pháp tăng sinh nhưng chưa đạt kết quả như mong muốn.

Với các tỉnh đông người dân tộc thiểu số, công tác truyền thông hướng mạnh nâng cao hiểu biết, thay đổi hành vi về tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống; thúc đẩy sử dụng các dịch vụ chăm sóc SKSS/KHHGĐ trong mỗi gia đình và cả cộng đồng. Sự tham gia của các già làng, trưởng bản, người có uy tín trong cộng đồng hay các chức sắc tôn giáo rất cần thiết. Đồng thời, khuyến khích thành lập các mô hình truyền thông về tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống tại các địa bàn trọng điểm.