Những cánh đồng chết

Sau lũ, nhân dân miền Trung mất nhà cửa, thậm chí mồ mả người thân, những mảnh vườn, ruộng… cũng biến mất theo dòng lũ dữ. “Mất đồng ruộng, chúng tôi trắng tay. Đây là nguy cơ của tái đói nghèo”, ông Bùi Duy Hoàn - Bí thư Đảng ủy xã Đức Giang, huyện Vũ Quang, Hà Tĩnh lo lắng.

 

Những cánh đồng  biến mất

 

Những cánh đồng ở xã Đức Giang đã biến mất. Ảnh: Văn Vỵ

 

Chị Nguyễn Thị Bính (50 tuổi, xóm 1, xã Đức Giang, huyện Vũ Quang) nghẹn ngào: “Bữa qua tôi ra đồng, không biết ruộng của mình ở vạt nào nữa. Cả cánh đồng Bộng Nga, Thượng Đoan, cát sỏi tràn về vùi lấp sạch trơn, sạch trọi”. Anh Nguyễn Đình Trinh (xóm 2, xã Đức Giang) chỉ tay xuống bãi cát và sỏi lổn nhổn: “Cả một bãi ngô đông xanh tốt chạy dọc ven bãi sông Ngàn Sâu này bị chôn vùi sau lũ. Bây giờ ngổn ngang cát và sỏi. Biết bao giờ ruộng đồng trở lại như xưa?”.

 

Sau khi cùng một số bà con nông dân và các ông Bùi Duy Hoàn - Bí thư Đảng ủy, ông Nguyễn Minh Vinh - Chủ tịch UBND xã Đức Giang lặn lội một vòng từ đồng đến bãi, chúng tôi hiểu được nỗi lo lắng của cán bộ và người dân nơi đây. Ông Hoàn vừa chỉ tay, vừa giải thích: “Chỗ chúng ta đang đứng đây là đồng và bãi Cơn Bống. Phía giáp bờ sông Ngàn Sâu là đất gieo lạc trồng ngô, đậu, vừng, còn trong này là đất lúa. Toàn bờ xôi ruộng mật mà bây giờ chỉ cát và đá sỏi thế này đây”. “Xã có 1.230,6 ha đất tự nhiên, trong đó đất nông nghiệp là 298 ha. Kết quả thống kê bước đầu có khoảng 50ha bị sa mạc hóa”, ông Vinh cho biết thêm.

 

Tính chất sa mạc ở đây rất khốc liệt, đất có chỗ bị bào mòn cạn kiệt, có chỗ bị lấp thành cồn cát, cồn sỏi, rất khó khăn cho công việc cải tạo. Những cánh đồng, bờ bãi bị sa mạc hóa sau lũ là tình trạng chung của các vùng nằm hai bên bờ dòng Ngàn Phố (Hương Sơn), Ngàn Sâu (Hương Khê, Vũ Quang), Ngàn Trươi (Vũ Quang), sông La (Đức Thọ), Sông Trí (Kỳ Anh), nhưng có lẽ mất đất, mất ruộng nhiều nhất là Đức Giang. Sau lũ, cả tỉnh Hà Tĩnh có hàng ngàn hecta ruộng vườn đã bị sa mạc hóa, có nguy cơ trở thành cánh đồng chết...

 

Tiềm ẩn nguy cơ tái đói, nghèo

 

Đức Giang có 846 hộ với 3.065 nhân khẩu, trong đó tỷ lệ hộ nghèo chiếm 25%. Trận lũ vừa qua có 450 nóc nhà ngập sâu trong lũ, nhiều gia đình trắng tay, nguy cơ 50% hộ đói nghèo.

Ở những vùng “rốn lũ”, sau khi lũ rút, những cánh đồng bạc trắng, hàng vạn trâu bò thiếu thức ăn. “Ruộng đất thì sỏi cát bồi hết rồi, chú nói giờ trâu, bò không ăn sỏi thì ăn chi?”, ông Nguyễn Xuân Hội (thôn Đình Đồng, xã Đức Đồng) phàn nàn.

 

Đi trên đường làng, có thể gặp cảnh trâu, bò rong ruổi trên đồng tìm kiếm mầm cỏ mới nhú, hay sục các bãi rác để kiếm ăn. “Xã tôi có gần 2.000 con trâu, bò. Bà con phải cắt gốc chuối, trộn thêm nắm muối làm thức ăn cho trâu, bò. Lo lắm, rét xuống, trâu, bò chết rét nữa, lấy gì làm sức kéo”, ông Bùi Văn Thân (Đức Giang) ái ngại. Nhưng ngay cả cây chuối cũng phải mua. “Đắt lắm. Một cây 20.000 đồng. Rơm rạ đắt như quế, cứ một xe công nông là 1 triệu đồng. Có đến nước lột da chú ạ”, ông Thân than thở.

 

Nói về những khó khăn sau lũ, ông Thân bảo: “Chú bảo không đói làm sao được. Lụt được cứu đói bằng gạo, mì tôm, nhưng cái căn cốt là làm lấy mà ăn. Ruộng thì sạch trơn, sạch trọi rồi, lấy gì mà sản xuất. Ruộng nhà tôi cát, sỏi lấp sâu hơn mét. Vợ chồng mang xẻng ra dọn dẹp mà có thấm tháp gì đâu. Nuôi 3 đứa con đang học đại học, vợ chồng lấy gì ăn mà không đói”.

 

“Kênh mương nội đồng xã tôi bị xóa sổ. Đường sá, cầu cống, nhà cửa, vườn tược của dân đều phải tu sửa, xây dựng. Nhưng lo nhất là đồng ruộng để sản xuất. Xã đã tập trung chỉ đạo nhiệm vụ trọng tâm là cải tạo đồng ruộng. Ở những vùng chưa bị sa mạc hóa, tập trung gieo trỉa ngô đông, rau màu, khoai đông để không chỉ kịp thời cứu đói mà còn có thức ăn cho gia súc trong vụ rét”, ông Hoàn trao đổi.

 

Nhưng cái khó của Đức Giang là cần giống, phân. Ở những vùng bị sa mạc hóa, không thể cải tạo đồng ruộng bằng phương pháp thủ công. Chính quyền địa phương cần có kế hoạch đưa máy móc, thiết bị vào để san ủi, làm mặt bằng, phát động phong trào làm phân xanh, lấy phù sa ven bãi sông Ngàn Sâu để tạo độ mùn cho đất. Đức Giang và rất nhiều địa phương trên địa bàn Hà Tĩnh rất cần sự giúp đỡ của chính quyền các cấp, ngành, các nhà hảo tâm trong việc cải tạo đồng ruộng sau lũ, để những cánh đồng nơi đây đã bao đời nuôi sống nhân dân không trở thành cánh đồng chết.

 

Lê Văn Vỵ