Những góc nhìn độc đáo về 'Quỹ đạo' của Samantha Harvey

"Quỹ đạo" (Orbital) của Samantha Harvey là một cuốn tiểu thuyết gần như không có cốt truyện, không có phản diện, cũng chẳng có những cú ngoặt lớn nhưng lại trở thành chủ nhân của giải Booker Prize 2024 của văn học Anh Mỹ.

"Quỹ đạo" không kể một cuộc phiêu lưu ngoài không gian, cũng không xây dựng những xung đột kịch tính thường thấy của khoa học viễn tưởng. Samantha Harvey đặt các nhân vật vào nhịp sống quen thuộc trên Trạm Vũ trụ Quốc tế: làm việc, ăn uống, ngủ nghỉ, quan sát Trái Đất trôi qua ô cửa sổ và đón mười sáu lần bình minh, mười sáu lần hoàng hôn mỗi ngày. Từ nhịp sống ấy, cuốn sách mở ra những suy ngẫm về thời gian, ký ức, sự sống và vị trí của con người trong vũ trụ.

Samantha Harvey không phải một nhà khoa học. Chị cũng không biến ISS thành bối cảnh cho một câu chuyện sinh tồn hay khám phá công nghệ. Những quỹ đạo, vận tốc hay dữ liệu thiên văn hiện diện trong tác phẩm với độ chính xác cần thiết, nhưng điều giữ chân người đọc lại là cách chúng được chuyển hóa thành ngôn ngữ văn chương. Khi nhìn Trái Đất từ khoảng cách hơn bốn trăm cây số, biên giới giữa các quốc gia dường như biến mất. Điều còn lại là một hành tinh xanh vừa hùng vĩ vừa mong manh, và những con người lần đầu cảm nhận rõ khoảng cách giữa mình với nơi vẫn luôn gọi là quê hương.

Mới đây, tọa đàm "Cuộc gặp gỡ giữa văn chương và Khoa học vũ trụ" diễn ra với sự tham dự của 2 diễn giả là dịch giả, nghiên cứu viên Phạm Vũ Lộc và nhà văn Hiền Trang đã mở ra cuộc trò chuyện về điểm gặp gỡ ấy, nơi khoa học và văn chương cùng soi sáng một tác phẩm.

Từ góc nhìn của một nhà nghiên cứu tại Trung tâm Vũ trụ Việt Nam, ThS. Phạm Vũ Lộc bày tỏ quan điểm gần với đời sống thực tế trên Trạm Vũ trụ Quốc tế: môi trường phi trọng lực, những chuyến đi bộ ngoài không gian, nhịp sinh học đặc biệt của các phi hành gia và những chi tiết khoa học mà Samantha Harvey đã đưa vào tác phẩm.

Ở chiều ngược lại, nhà văn Hiền Trang đọc "Quỹ đạo" như một tác phẩm văn chương đặc biệt: một cuốn tiểu thuyết gần như không có những biến cố lớn nhưng vẫn khiến người đọc không ngừng nghĩ về Trái Đất, về thời gian, về ký ức và về những sợi dây kết nối con người với nhau.

Tại toạ đàm, nhà văn Hiền Trang chia sẻ: "Trái Đất chỉ là một "hạt bụi nhỏ" khiêm tốn giữa vũ trụ mênh mông. Nhưng với chúng ta, đây là ngôi nhà duy nhất. Và chính vì là ngôi nhà của con người, nó mang một ý nghĩa vô cùng đặc biệt.

Có lẽ đó cũng là lý do vì sao nhiều phi hành gia sau khi trở về đều mong muốn góp phần bảo vệ Trái Đất, yêu thương và gìn giữ hành tinh này, như cách Trái Đất đã nuôi dưỡng và chở che sự sống của chúng ta. Đó có thể không phải là một ý tưởng hoàn toàn mới. Nhưng cách cuốn sách diễn đạt khiến mình thật sự ấn tượng. Văn phong vừa giàu chất khoa học, vừa giàu cảm xúc, khiến mình nhiều lần phải dừng lại để suy ngẫm.

Hy vọng cuốn sách sẽ mở ra trong mỗi người một tình yêu dành cho vũ trụ, một tình yêu vượt lên trên cái tôi nhỏ bé của bản thân. Bởi càng hiểu rằng con người chỉ là một phần rất nhỏ trong vũ trụ, chúng ta càng biết trân trọng sự sống, trân trọng Trái Đất và những điều tưởng chừng bình dị nhưng vô cùng quý giá đang hiện diện quanh mình".