Những người giúp tử thi “lên tiếng”

Phải khám nghiệm tỉ mỉ một xác chết đang trong thời kỳ tan rã, đầy dòi bọ, hay phải quần quật bên một xác chết đã phân hủy không còn hình người nữa..., những thứ đó, giường như đã là một công việc rất quen thuộc của những cán bộ pháp y.

 

Bác sĩ pháp y Hồ Kim Châu.

 

Theo nghề nhưng phải... giấu nghề

 

"Gần 30 năm gắn bó với nghề pháp y, tôi đã mổ hàng ngàn tử thi. Có những ca chết trôi nhiều ngày, da thịt đã bị phân hủy, mùi hôi thối bốc lên nồng nặc. Ngay cả những người thân nhất của nạn nhân còn phải kinh sợ trước cảnh tượng đó. Thế nhưng, tôi và các cán bộ pháp y vẫn không nề hà công việc. Chúng tôi vào cuộc một cách bình tĩnh, cẩn trọng để sau đó tìm ra nguyên nhân xác thực của cái chết", bác sĩ Châu chia sẻ.

Có nhiều vụ án giết người đau lòng đã xảy ra, có những mối nghi ngờ sau cái chết bất thường của một nạn nhân nào đó, có những vụ giết người tinh vi mà hung thủ đã bỏ trốn không để lại dấu vết... Nhưng lưới trời lồng lộng, trên xác chết nạn nhân vẫn để lại tất cả dấu vết để đọc "lí lịch" nguyên nhân cái chết. Những cán bộ tham gia khám nghiệm tử thi sẽ làm rõ nạn nhân chết vì nguyên nhân: Bị đánh đập, bị ngộ độc hay vì một nguyên do nào khác?

Được ví như "cái nghề rùng rợn và sợ hãi nhất trong mọi thứ nghề", những cán bộ chuyên khám nghiệm tử thi cũng đều là con người, nhưng vì công việc, vì mục đích tìm ra hung thủ và cũng vì cuộc sống mà họ phải làm việc đó. Có những niềm vui, nỗi buồn trong nghề, mà có khi đến cả người thân bên cạnh mình cũng không bao giờ sẻ chia được...

Đã công tác ở Hà Nội hàng chục năm, nhưng bác sĩ Hồ Kim Châu, Trưởng khoa Khám nghiệm, Viện Pháp y Quốc gia vẫn trầm ấm với giọng nói miền Trung xứ Nghệ. Có lẽ vừa trò chuyện về nghề, vừa là tình đồng hương nên ông đã có những trải lòng với tôi khác hơn, như lời ông nói.

Vào đầu câu chuyện, ông nói với tôi ngay rằng, ông chưa bao giờ ân hận với chọn lựa của mình. Nghề của ông, nghề bác sĩ pháp y vẫn thường được mọi người gọi bằng cái tên "đồ tể" chuyên phanh thây người khác không những thiếu trang thiết bị chuyên dụng, phải "tác nghiệp" ngay cả những nơi bẩn thỉu như đường cái, bờ ruộng, mép sông... mà còn là một nghề rất ít người theo đuổi, thậm chí khi chưa kịp vào nghề đã "bỏ của chạy lấy người" rồi.

Ông sinh năm 1953, trong gia đình nghèo có đến 6 người con ở xã Quỳnh Đôi, Quỳnh Lưu, Nghệ An. Ở cái mảnh đất quanh năm gió Lào khô cằn này, nói đến dòng họ Hồ, ai cũng có một chút kính nể và ngưỡng mộ. Đó là một trong những dòng họ lắm người tài giỏi, thành đạt bậc nhất không chỉ ở xứ Quỳnh Lưu mà cả tỉnh Nghệ An này. Tuổi thơ của ông gắn chặt với cảnh lam lũ, nghèo khó cùng với "phong trào học giỏi thoát nghèo" ở địa phương. Hằng ngày đi học, ông cũng chỉ được bữa no, bữa đói, cuộc sống cả gia đình chỉ trông chờ vào những thửa ruộng bạc màu. Chính vì lẽ đó, nên anh em ông từ nhỏ đã bảo nhau phải cố gắng học thật tốt để đi thoát li khỏi cảnh nghèo hàn, túng bấn. Năm 1972, sau khi tốt nghiệp cấp 3, ông quyết định thi vào trường y với một ước vọng chữa bệnh cho những người nghèo. Vượt qua hàng trăm thí sinh, với số điểm cao ngất ngưởng, ông được nhà trường cử đi du học 7 năm tại thành phố cảng Odessa, miền Nam Liên Xô (cũ) với chuyên ngành Nội khoa.

Năm 1979, ông tốt nghiệp trở về nước và ước mơ xưa thành sự thật với ống nghe, đo huyết áp để hàng ngày chữa bệnh cho mọi người. Nhưng không ngờ ông được Viện Khoa học hình sự - Bộ Công an tuyển dụng về nghiên cứu pháp y. Và khi Viện Pháp y Quốc gia thành lập, ông cũng là người tiên phong sang đây đầu quân. Nói về con đường dẫn đến việc trở thành bác sĩ pháp y như bây giờ, ông chỉ bảo tất cả vì chữ... "duyên".

Vẫn biết nghề mổ tử thi vất vả, nguy hiểm, không cao sang, bị người nhà nạn nhân ngăn cản vì "người chết phải được toàn thây" nhưng mỗi khi kết quả khám nghiệm giúp cơ quan điều tra tìm ra sự thật của vụ án thì nó cũng giúp bác sĩ pháp y có niềm vui nho nhỏ, đó là nguồn động viên tinh thần giúp bác sĩ Châu và đồng nghiệp của mình vững tin bước tiếp. Bởi theo bác sĩ Châu: "Do đặc thù công việc mà nhiều khi ra ngoài tôi phải giấu nghề. Ngay cả vợ con tôi cũng ít khi chia sẻ. Những ngày lễ, Tết, khi mọi người hồ hởi đi chúc tụng thì những bác sĩ pháp y như tôi lại phải ngồi nhà vì sợ đem đến "xúi quẩy". Trong bữa ăn, ngay cả việc vắt chanh cũng không dám động tay vào vì sợ mọi người ghê. Nhiều người vì không chịu được dị nghị của xã hội mà "sống chết" xin nghỉ mặc dù đã được vào biên chế. Nếu không có niềm đam mê, không có những vụ án được đưa ra ánh sáng nhờ công sức của mình thì có lẽ tôi cũng nghỉ lâu rồi...".

Trong căn phòng làm việc nhỏ của ông, nhìn những bức ảnh hiện trường, những tập hồ sơ lưu các vụ án ông tham gia, chúng tôi cảm thấy rùng mình, cảm giác bồn nôn, hoa mắt. Nhưng với bác sĩ Châu thì đó không chỉ là công việc mà còn là trách nhiệm phải làm. Ông vẫn luôn coi cái nghề mình theo đuổi đầy tự hào, cao quý vì ông đã góp phần vào việc phá án, đưa sự thật ra ánh sáng, nói thay nỗi oan khuất cho người bị hại, trả lại công bằng cho người nằm xuống mà không thể cất tiếng nói lên sự thật.

 

Một xác chết đang được chờ khám nghiệm tử thi.

Người dân hiếu kỳ xem các bác sĩ pháp y làm việc.

Những người thầm lặng sau mỗi vụ án

Ông bảo: Người ta cứ nghĩ chết là hết, nhưng sau cái chết ấy là biết bao nỗi đau, biết bao nguyên nhân, bao tội ác, oan sai, danh dự con người... mà người chết không thể nói, không thể chứng minh được. Chính vì vậy, với công việc của mình, chúng tôi góp phần lớn vào công tác điều tra, tìm ra nguyên nhân dẫn đến cái chết. Do đó, người làm nghề pháp y cần phải luôn trau dồi kiến thức ở mọi lĩnh vực, cần phải có tư duy lôgic, có tâm sáng... để xứng đáng với câu nói "bác sĩ điều tra".

Mỗi vụ án được làm sáng tỏ, mỗi kẻ phạm tội bị pháp luật trừng trị là mỗi lần dư luận xã hội hoan nghênh, đồng tình. Nhưng ít ai biết rằng, đằng sau những vụ án đó, là những nhọc nhằn, nguy hiểm mà mỗi giám định viên pháp y phải trải qua.

Nhấp ngụm trà, ông bắt đầu kể cho tôi một trong những lần khám nghiệm tử thi để lại nhiều ấn tượng nhất là "vụ án vườn điều" năm 1993 tại thôn 2, xã Tân Minh, huyện Hàm Tân, tỉnh Bình Thuận. Vụ án này kéo dài trong nhiều năm (từ 1993 - 1998) mà báo chí đưa tin rất nhiều, do quá chú trọng đến những vấn đề xác định nguyên nhân chết mà không phân tích mổ xẻ xem những vết thương do những loại hung khí nào gây ra, xác định người chết có đúng là nạn nhân như đã nói trên không... 

Sau khi khai quật tử thi, chúng tôi phát hiện ra nhiều chi tiết bị bỏ sót. Đó là nạn nhân bị chém rất nhiều nhát vào xương trụ của cánh tay, chém một lực rất mạnh bung cả xương hàm theo hướng từ trên xuống dưới. Nghiên cứu thổ nhưỡng, nghiên cứu dòi bọ trong mộ, thời gian nạn nhân bị chết và nguyên nhân gây ra cái chết, chúng tôi đã tiến hành giám định hài cốt; đồng thời trưng cầu giám định ADN giữa mẫu xương của nạn nhân với mẫu máu, tóc các con ruột nạn nhân, cũng như những nghi phạm. Do đó đã tìm được hung thủ sau 5 năm nhởn nhơ ngoài pháp luật...

Hay mới đây nhất, nhờ kết quả giám định pháp y mà chúng tôi đã minh oan cho một cô giáo ở Hòa Bình. Với ý định dạy cho cậu nhóc hàng xóm bỏ thói ăn cắp vặt, cô giáo này đã tát vào má cậu kia một cái. Mọi chuyện tưởng chỉ dừng lại ở đó, nhưng ngày hôm sau, khi cậu bé đi thi về kêu đau đầu, người nhà cậu bé đâm đơn kiện cô giáo. Mặc dù tại hồ sơ bệnh án không nói đến chuyện bị thương ở đầu, ảnh hưởng đến sọ não. Ấy vậy mà, các cán bộ ở một viện pháp y đã kết luận cậu bé bị tổn hại 21% sức khỏe. Gia đình cô giáo hoảng hốt viết đơn đi khắp nơi kêu cứu, yêu cầu trưng cầu lại kết quả pháp y thì Trung tâm Pháp y Hòa Bình đưa ra kết quả tổn hại 1%. Gia đình cậu bé vẫn làm lớn chuyện, sau khi được Bộ Công an, Viện kiểm sát nhân dân tối cao cho yêu cầu, Viện Pháp y Quốc gia đã giám định lại và kết quả chỉ là 0%. Nhờ đó mà cô giáo được minh oan, không phải vướng vào vòng lao lý.

Trong quan niệm của người Á Đông, người sống rất sợ người chết, người sống không muốn người chết bị phanh thây mổ xẻ, nên hầu hết gia đình của người chết không muốn khám nghiệm tử thi. Chính vì thế, trong nhiều vụ án hình sự, giám định viên còn bị người nhà của nạn nhân hoặc đối tượng tấn công. Bác sĩ Châu kể: "Nhiều khi chúng tôi đi vài trăm cây số khi đến nơi thì gia đình nhất quyết không cho mổ tử thi, giải thích thế nào họ cũng không chịu. Chỉ đến khi công an vào thì họ mới đồng ý để chúng tôi làm nhiệm vụ".

Đặc biệt, có không ít tử thi bị nhiễm HIV và mắc các bệnh lây nhiễm khác như lao, viêm gan B. Dù biết rằng mình có thể bị nhiễm bệnh, nhưng các bác sĩ pháp y không thể đùn đẩy nhiệm vụ của mình cho ai khác được. Có những vụ án mỗi cơ quan giám định pháp y đưa ra những kết luận khác nhau nên bác sĩ pháp y phải kiểm nghiệm lại nhiều lần mới có thể đưa ra những kết luận thống nhất và chính xác nhất. Để hạn chế các nguy cơ nhiễm bệnh, họ chỉ biết phòng vệ bằng cách sử dụng các dụng cụ, trang thiết bị đảm bảo vệ sinh như đeo khẩu trang, găng tay nilon, ủng và mặc quần áo mưa. Trong quá trình mổ thì thao tác nhẹ nhàng, thận trọng, tiến hành nhanh gọn... để hạn chế nguy cơ nhiễm bệnh.

Đối với bác sĩ Châu, ấn tượng về những xác chết có khi còn đeo đẳng bác sỹ pháp y cả đời. Mùi tử thi bị ám vào người đến hai ba ngày không bay hết là chuyện bình thường - đó là một thực tế mà ai làm nghề pháp y cũng biết nhưng không dám nói ra, nhất là đối với những người thân của mình.

 

Hoàng Hùng Anh