Những việc làm quan trọng góp phần nâng cao chất lượng dân số

Khám sức khỏe tiền hôn nhân, sàng lọc trước sinh và sơ sinh là những việc làm vô cùng quan trọng góp phần nâng cao chất lượng dân số. Ảnh: TL

Việc làm quan trọng nhưng chưa được quan tâm

Theo thống kê, hàng năm, trên cả nước có hàng triệu thanh niên bước vào độ tuổi kết hôn. Trong khi đó, theo ước tính, mỗi năm Việt Nam có khoảng 22.000 - 30.000 trẻ sinh ra bị dị tật bẩm sinh. Trong số các dị tật, có các bệnh phổ biến như: Down, hội chứng Ewards, dị tật ống thần kinh, suy giáp bẩm sinh, thiếu men G6PD, tăng sản tuyến thượng thận bẩm sinh, tan máu bẩm sinh thể nặng và các bệnh lý di truyền, dị tật bẩm sinh khác. Theo PGS.TS Nguyễn Duy Ánh, Giám đốc Bệnh viện Phụ sản Hà Nội, mỗi năm đơn vị này phát hiện ra gần 1.000 trường hợp bắt buộc phải đình chỉ thai nghén do dị tật bẩm sinh.

Theo Giám đốc Bệnh viện Phụ sản Hà Nội, việc khám sức khỏe trước khi kết hôn cũng như sàng lọc trước và sau khi em bé chào đời là những việc làm vô cùng quan trọng. Sàng lọc trước kết hôn để giúp các cặp vợ chồng biết họ có mang gene bệnh trong người hay không. Nếu có, các bác sĩ sẽ tư vấn cho các cặp đôi và đưa ra lời khuyên khi họ mang thai. Khi có thai, làm sàng lọc trước sinh sẽ giúp sàng lọc được các bào thai. Phát hiện có dị tật sẽ đình chỉ để hủy thai. Bước tiếp theo là khi em bé được sinh ra, việc lấy máu gót chân đưa đi xét nghiệm, thực hiện khám ban đầu cho bé sẽ giúp phát hiện xem bé có vấn đề gì không, liệu có bệnh lý gì không để có những can thiệp kịp thời, tránh hệ lụy nặng nề về sau.

Tuy nhiên, trên thực tế, PGS.TS Nguyễn Duy Ánh cho biết, hiện nay, người dân Việt Nam chưa có khái niệm nhiều về việc đi khám tiền hôn nhân vì chưa có truyền thông sâu rộng đến người dân. Trong khi đó, đây được coi là bước sàng lọc đầu tiên vô cùng quan trọng trong việc nâng cao chất lượng dân số.

Đối với dự phòng bước 2, bước 3 (khám sàng lọc trước sinh và sơ sinh), Giám đốc Bệnh viện Phụ sản Hà Nội cho biết, người dân đã có khái niệm nhất định về sàng lọc nhưng để hiểu đầy đủ và dám làm hay không thì chưa có. Không những thế, hiện nay có tình trạng người dân đi soi trứng hay thụ tinh trong ống nghiệm để xem là con trai hay gái. Đây là mặt trái của sàng lọc và đang là vấn đề khó khăn, chưa có cơ chế, cách thức nào để quản lý được đội ngũ y tế làm việc đó, tất cả vẫn dừng ở hình thức. Một khi dân trí còn nặng phải có con trai thì câu chuyện này vẫn luôn tồn tại.

Tăng cường truyền thông nâng cao nhận thức người dân

Theo các chuyên gia, lý do mấu chốt dẫn đến tình trạng này là người dân chưa ý thức được lợi ích, ý nghĩa của khám sức khỏe tiền hôn nhân cũng như sàng lọc trước sinh và sơ sinh. Do đó, giải pháp then chốt là tăng cường truyền thông sâu rộng đến các tầng lớp nhân dân hiểu và thực hiện các việc làm quan trọng này.

Về mặt chính sách, theo GS.TS Nguyễn Đình Cử, nguyên Viện trưởng Viện Dân số và các vấn đề xã hội (Đại học Kinh tế Quốc dân), hiện nay, nên bổ sung thêm việc khuyến khích khám sức khỏe tiền hôn nhân. Việc đi khám sức khỏe tiền hôn nhân dù mang lại nhiều lợi ích nhưng để đi khám được là rất khó khăn do còn rào cản về tâm lý. Do đó, chúng ta có thể miễn phí hoặc khuyến khích bằng tiền, vật chất cho những người đi đầu khám sức khỏe tiền hôn nhân. Hoặc có thể đưa vào quy ước thôn xóm, bản làng là thanh niên trước khi kết hôn phải đi khám sức khỏe tiền hôn nhân. Đưa vào những biện pháp dưới luật như vậy cũng là một biện pháp giúp các cặp đôi quan tâm đến việc đi khám sức khỏe trước khi cưới, giúp giảm thiểu tỷ lệ thai nhi bị dị tật, góp phần nâng cao chất lượng dân số.

Về vấn đề sàng lọc, PGS.TS Nguyễn Duy Ánh mong muốn Chính phủ, Quốc hội coi việc sàng lọc bào thai, sàng lọc sơ sinh và những bệnh lý cơ bản nên đưa vào nội dung bao phủ trong chương trình của bảo hiểm y tế để người dân thấy được quyền lợi mà họ được hưởng. Bên cạnh đó, với những trường hợp lạm dụng sàng lọc để sàng lọc giới tính, sàng lọc về phôi thì cần đưa ra giải pháp, phải đưa vào Luật Dân số để khống chế việc mất cân bằng giới tính khi sinh.

Bên cạnh đó, theo các chuyên gia, cần đẩy mạnh cung cấp dịch vụ tư vấn, khám sức khỏe trước khi kết hôn đến tuyến cơ sở để đáp ứng đầy đủ nhu cầu, thuận tiện với chất lượng ngày càng cao. Nhà nước hỗ trợ cho các đối tượng ưu tiên đặc thù theo từng giai đoạn. Ngoài ra, cần hình thành mạng lưới các cơ sở cung cấp dịch vụ theo phân tuyến kỹ thuật. Chú trọng đầu tư, phát triển cơ sở cung cấp dịch vụ tại một số địa bàn trọng điểm. Đào tạo về kỹ năng, kỹ thuật và chuyên môn cho các cán bộ dân số, y tế theo quy định; cung cấp dịch vụ tầm soát, chẩn đoán, điều trị trước sinh và sơ sinh tại y tế cơ sở, chú trọng phổ cập, đưa dịch vụ đến tuyến xã.

Đồng thời, mở rộng mạng lưới, nâng cao hiệu quả dịch vụ tầm soát, chẩn đoán và điều trị sớm bệnh tật trước sinh và sơ sinh phù hợp với toàn quốc và từng địa phương. Tăng cường kết nối, hợp tác các cơ sở cung cấp dịch vụ công lập và ngoài công lập để đạt hiệu quả một cách tốt nhất.

Vì một thế hệ tương lai khỏe mạnh, nâng cao chất lượng giống nòi

Công tác DS-KHHGĐ hiện đang phải tiếp tục một chặng đường dài và không ít gian nan, thử thách phía trước. Đặc biệt, việc nâng cao chất lượng giống nòi, hạn chế đến mức thấp nhất người khuyết tật do các bệnh bẩm sinh gây ra là một trong những vấn đề được đặc biệt chú trọng để nâng cao chất lượng dân số. Nghị quyết số 21-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII về công tác dân số trong tình hình mới đã nhấn mạnh mục tiêu: Phấn đấu đến năm 2030, có 70% số phụ nữ mang thai được tầm soát ít nhất 4 loại tật bẩm sinh phổ biến nhất; 90% số trẻ sơ sinh được tầm soát ít nhất 5 bệnh bẩm sinh phổ biến nhất.

Hiện nay, Đề án tầm soát, chẩn đoán sớm bệnh tật trước sinh và sơ sinh đã được Bộ Y tế triển khai tại 63/63 tỉnh, thành phố trên toàn quốc. Trên cả nước có 6 trung tâm sàng lọc, chẩn đoán trước sinh và sơ sinh phục vụ nhu cầu của người dân gồm: Bệnh viện Phụ sản Trung ương, Bệnh viện Từ Dũ TP Hồ Chí Minh, Bệnh viện Nhi Trung ương, Đại học Y Dược Huế, Trung tâm Sàng lọc Cần Thơ, Trung tâm Sàng lọc trước sinh và sơ sinh tỉnh Nghệ An. Các trung tâm bảo đảm cung cấp các dịch vụ này cho phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh. Tại các tuyến quận, huyện, thai phụ có thể đến Trung tâm DS-KHHGĐ để được tư vấn, khám sàng lọc, phát hiện sớm những bất thường hay dị tật thai nhi.

Đây là hoạt động mang ý nghĩa nhân văn cao cần được duy trì và mở rộng nhằm giảm thiểu bệnh tật ở trẻ sơ sinh, góp phần xây dựng một thế hệ tương lai khỏe mạnh, nâng cao chất lượng giống nòi.

Thay đổi tập quán, hành vi để nâng cao chất lượng dân số

 Mai Thùy