NSND Tường Vy: Mầm nghệ thuật trong tình yêu của Bác

“Các cháu tập đều, đẹp”

NSND Tường Vi đã ở tuổi thất thập. Bà sinh ngày 19/8 đúng 8 năm trước khi Cách mạng tháng Tám thành công, nên cứ vào dịp kỷ niệm lớn này, lòng bà lại chộn rộn.

6 tuổi, khi giọng nói còn ngọng nghịu, nhưng cô bé Tường Vy (quê ở Tam Kỳ - Quảng Nam), chiều chiều đi chăn bò, đã biết mang theo chiếc đàn măng - đô - lin nghêu ngao cùng lũ nhỏ. Rồi cô bé Tường Vy gia nhập Đoàn Thiếu nhi Tuyên truyền Giải phóng quân trong vùng tự do. (Gia đình bà cũng là nơi từng nuôi những cán bộ cốt cán của đất nước như: Thượng tướng Nguyễn Quyết, Đại tướng Chu Huy Mân, Thượng tướng Đàm Quang Trung).

Hoà bình lập lại, cuối năm 1954 Tường Vy tập kết ra Bắc, vào Quân y viện 108. Bà vẫn nhớ như in lần đầu gặp bác. Đó là tháng 8/1955. Khi ấy bà được chọn vào đội ngũ duyệt binh để chuẩn bị cho ngày kỷ niệm Quốc khánh 2/9. Bác Hồ đi kiểm tra việc tập tành, dừng lại ngay trước mặt Tường Vy, Người khen: “Các cháu tập đều, đẹp. Chúc các cháu hoàn thành tốt...”.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp chúc mừng NSND Tường Vy biểu diễn thành công

Bác gần gũi như một người cha

Sau khi về Đoàn Ca múa Quân đội, là một trong những đơn ca chính, Tường Vy cùng Đoàn thường được Bác Hồ chọn để phục vụ Phủ Chủ tịch mỗi khi tiếp đón các đoàn cao cấp, các nguyên thủ quốc gia các nước.

Có lần, sau khi biểu diễn xong, Bác ân cần hỏi thăm Tường Vy về quê hương, về mẹ, về đời sống, thu nhập. Bác căn dặn: “Nhớ dành tiền, ngày đất nước thống nhất, cháu nhớ mua quà về cho mẹ nghe”.

Là Nguyên thủ của một đất nước, nhưng Bác luôn gần gũi, tình cảm như một người cha trong gia đình. Nghệ sĩ Tường Vi kể, một lần, sau khi được Bác gọi đến Phủ Chủ tịch xem phim, trong thời gian chờ đợi, Bác khen: “Chà, Tường Vy diện nhỉ?”, Tường Vy liền nhanh nhảu: “Bác cũng... diện”. Bác cười hiền từ: “À, đây là cái áo người bạn ở Trung Quốc tặng bác ấy mà”.

Năm 1963, Tường Vy sinh con đầu lòng, do buồn chuyện gia đình và đi hát quá nhiều nên sinh non và không giữ được đứa trẻ. Bác biết chuyện, gọi Tường Vy đến động viên và ân cần dặn: “Phải nghỉ ngơi cho thật khoẻ, rồi mới được đi hát cháu nhé”. Nghe Bác nói, Tường Vy khóc oà...Bác phải “dỗ” bằng cách kể chuyện về tuổi thơ của Bác: “Hồi ở Huế, lúc mẹ mất, em của Bác vẫn còn trong thời kỳ bú mẹ. Bác đưa em đi xin sữa, nhưng cuối cùng cũng không nuôi được.”...

Hoàn thành ước nguyện thầm hứa với Bác

Một trong những kỷ niệm sâu sắc nhất của NSND Tường Vy với Bác Hồ là một lần “đọc chữ”. Hôm ấy, Bác gọi Tường Vy vào Phủ Chủ tịch. Trong lúc Bác đang viết chữ Hán, Tường Vy lễ phép hỏi: “Thưa Bác, cho con “dòm” một xíu được không ạ?”. Bác cười: “Bé biết chữ nào, chỉ Bác xem?”.

Sau một hồi lần tìm, Vy chỉ biết được chữ “Trung” và chữ “Nhân”. Bác cười: “Ca sĩ mà biết được 2 chữ thôi à? Cháu phải tìm hiểu hết dân ca nước mình, sau đó tìm hiểu dân ca các nước, muốn như vậy phải học nhiều thứ tiếng”. Từ lời khuyên của Bác, mười mấy năm liền, những lúc có thời gian, Tường Vy luôn dành thời gian lặn lội khắp các thư viện, gặp rất nhiều người để học hát dân ca các nước bằng nhiều thứ tiếng. Nhờ thế, mỗi lần đón đoàn cao cấp thăm hoặc đi nước ngoài, Tường Vy đều thể hiện được những bài dân ca bằng thứ tiếng bản địa của nước đó và được hoan nghênh nhiệt liệt...
Bà đã từng đoạt 2 HCV trong các liên hoan quốc tế, rất nhiều HCV trong các liên hoan trong nước. Từng được Nhà nước phong tặng Huân chương Lao động hạng ba và các huân huy chương kháng chiến, các bằng khen. Năm 1996, Tường Vy được phong tặng NSND, hoàn thành ước nguyện thầm hứa với Bác. Bà được ghi tên trong Từ điển Bách khoa Quân sự Việt Nam về những cống hiến to lớn cho nền âm nhạc Việt Nam.

Ươm mầm tài năng âm nhạc trong chồng chất khó khăn

NSND Tường Vy - người ươm mầm non âm nhạc

Trong cả đời mình, NSND Tường Vy luôn đau đáu lời dặn của Bác: “Mỗi người phải làm được một điều gì đó cho đất nước”. 15 năm về trước, trong một buổi sáng chủ nhật, đang lúc đàn hát tại nhà, bà thấy ngoài cửa sổ có rất đông các em ở Làng trẻ SOS bên cạnh, vòng tay thưa: “Thưa mẹ Tường Vy, chúng con muốn học hát, học đàn được không ạ. Chúng con mồ côi, tiếng hát, tiếng đàn sẽ làm chúng con đỡ buồn hơn”.

Thế là bà thử và thấy rất nhiều em có chất giọng rất tốt, rất có năng khiếu khi đánh đàn. Chỉ trong một thời gian ngắn, NSND Tường Vy “tuyển” được 50 em - quá sức tưởng tượng. Sau đó NSND Tường Vy đến gặp nhạc sĩ Văn Cao và được ông hứa giúp. CLB Âm nhạc tình thương ra đời từ đó.

Đến nay, NSND Tường Vy mở được 3 trung tâm nghệ thuật tình thương tại Hà Nội, Đà Nẵng và Quảng Nam đào tạo miễn phí gần 1.000 em phần lớn bị khuyết tật, có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn. Có 36 em thi đỗ vào các nhạc viện, Trường múa Việt Nam...

Từ cái nôi của NSND Tường Vy, nhiều em đã trở thành tài năng âm nhạc, như em Hà Chương (khiếm thị) đang học Nhạc viện Hà Nội; Hoàng Mạnh Cường (khiếm thị) vừa tốt nghiệp khoa Sáng tác Nhạc viện Hà Nội; Đồng Quang Vinh hiện đang học chỉ huy dàn nhạc tại Nhạc viện Thượng Hải - Trung Quốc; ca sĩ Hoài Phương nhóm “Mặt trời đỏ”; Khánh Thi và Chí Anh đã trở thành đôi nhảy đẹp thể thao hàng đầu Việt Nam...

Để duy trì và có được thành công sau khi mở 3 trung tâm nghệ thuật tình thương, hơn 10 năm nay, NSND Tường Vy không kể hết những “cửa ải”, “gập ghềnh”. Bà đã từng bán những vật dụng quý giá của mình, thậm chí cả vay mượn để ươm mầm cho những tài năng tương lai của đất nước.

“Làm được một vài việc nhỏ như thế, chắc ở đâu đây, Bác cũng vui lòng về đứa bé ngày xưa đã nhiều lần được Người thương quý, dạy bảo” - NSND Tường Vy bồi hồi.

Xuân Hoài