Ổn định quy mô dân số khoảng 103-105 triệu người vào năm 2040: Cần duy trì mức sinh hợp lý

Điều đó cho thấy, dân số Việt Nam đang trên đà tăng, nếu không duy trì mức sinh hợp lý, nguy cơ bùng nổ sẽ là rất lớn.

Mức sinh khác biệt khá lớn giữa các vùng, miền

Các chỉ tiêu cần đạt để duy trì mức sinh thấp, hợp lý Đối với các tỉnh, thành có mức sinh thấp cần duy trì TFR ổn định khoảng 1,9 con trong giai đoạn 2011 – 2020; đối với các tỉnh, thành có nguy cơ tăng mức sinh cần phải tiếp tục giảm sinh để ổn định ở mức sinh thay thế; đối với các tỉnh, thành có mức sinh cao cần tiếp tục giảm nhanh mức sinh để nhanh chóng giảm mức sinh tiến tới đạt và duy trì ở mức sinh thay thế. - Tỉ lệ nạo phá thai giảm từ 0,9% hiện nay xuống còn 0,6% vào năm 2020. - Tỉ lệ sử dụng biện pháp tránh thai đạt từ 80% trở lên và tỉ lệ sử dụng biện pháp tránh thai hiện đại đạt 75% vào năm 2020.

Trong vòng vài năm trở lại đây, tổng tỉ suất sinh (TFR - số con trung bình mà 1 phụ nữ sinh ra trong cả đời người) của Việt Nam vẫn tiếp tục ở dưới mức sinh thay thế là 2,08 con/phụ nữ.  Tuy nhiên, theo đánh giá của các chuyên gia về dân số và nhân khẩu học, mức sinh đó vẫn chưa vững chắc, còn tiềm ẩn nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan làm tăng nhanh trở lại.

Trước hết, Việt Nam cũng như nhiều nước châu Á, người dân có tư tưởng thích sinh con trai hơn con gái, thích đông con nhiều cháu. Cùng đó, điều kiện kinh tế, an sinh xã hội của ta chưa đảm bảo được cho người già, nên nhiều người thích sinh nhiều con và mong muốn sinh bằng được con trai để nương tựa lúc tuổi già. Một số người có tư tưởng đẻ bù để phòng “hao hụt” do tỉ lệ tai nạn và dịch bệnh còn cao...

Duy trì mức sinh thấp, hợp lý

Mật độ dân số Việt Nam  gấp 5 lần của thế giới Theo kết quả sơ bộ Tổng điều tra Dân số và nhà ở năm 2009, mật độ dân số Việt Nam tăng nhanh từ 235 người/km2 năm 2000 lên 259 người/km2 năm 2009, thuộc nhóm có mật độ dân số cao nhất thế giới (gấp 5 lần mật độ dân số của thế giới, gấp hơn 2 lần mật độ dân số của châu Á và gấp 1,8 lần mật độ dân số Trung Quốc). Diện tích đất canh tác bình quân đầu người ngày càng thu hẹp, còn dưới 0,1 ha/người, chỉ bằng 2/5 mức diện tích canh tác tối thiểu để đảm bảo an ninh lương thực theo tiêu chuẩn của Tổ chức Lương thực Thế giới.             P.V

“Bản chất của công tác DS-KHHGĐ, mục tiêu cuối cùng vẫn là nâng cao chất lượng dân số. Chúng ta giải quyết và kiểm soát quy mô dân số, cơ cấu dân số cũng nhằm hướng tới mục tiêu cuối cùng là nâng cao chất lượng dân số” – TS Dương Quốc Trọng - Quyền Tổng cục trưởng Tổng cục DS-KHHGĐ cho biết. Các nhà khoa học dự báo, nếu Việt Nam không làm tốt về quy mô dân số thì sẽ tăng lên 145 – 150 triệu người. Dân số tăng sẽ kéo theo làm chậm tăng trưởng kinh tế, và tăng tỉ lệ nghèo đói, thất nghiệp... Do đó, theo TS Trọng: “Dù đã đạt mức sinh thay thế nhưng chúng ta không chủ quan, không thoả mãn với những thành tích đã đạt được mà sẽ tiếp tục thực hiện chính sách KHHGĐ và duy trì mức sinh thấp, hợp lý”.

Bài học kinh nghiệm của quốc tế cũng cho thấy, khi đạt mức sinh thấp, có nhiều yếu tố tiềm ẩn và sự khác biệt khá lớn giữa các vùng miền thì cần phải có chính sách, chiến lược đa dạng, linh hoạt uyển chuyển để điều chỉnh mức sinh hợp lý, tránh vấp phải thất bại hoặc là mức sinh tăng nhanh trở lại làm phá vỡ kết quả đạt được hoặc là mức sinh giảm xuống quá thấp. Từ những bài học kinh nghiệm đó, với nhiều “kịch bản” được các nhà khoa học trong và ngoài nước đưa ra dự báo, Tổng cục DS-KHHGĐ đã có phương án duy trì mức sinh thấp hợp lý là 1,9 con bình quân trong giai đoạn 2011 – 2020 để quy mô dân số đạt dưới 95 triệu người vào năm 2020 và ổn định ở mức dưới 105 triệu người vào khoảng năm 2040. Có chính sách uyển chuyển trong việc điều chỉnh mức sinh giữa các vùng miền và tập trung nguồn lực cho vùng có mức sinh cao, xã hội hóa đối với vùng có mức sinh thấp.

Công tác DS-KHHGĐ đang thực hiện cuộc vận động mỗi cặp vợ chồng có từ 1-2 con và ổn định kinh tế. Trong thời gian tới về mặt vĩ mô, công tác DS-KHHGĐ sẽ triển khai đồng thời các giải pháp trên cả 4 phương diện của dân số: Quy mô, cơ cấu, chất lượng và phân bố dân cư; tập trung giải quyết đồng bộ các thách thức của cơ cấu “dân số già”, mất cân bằng giới tính khi sinh, tận dụng cho bằng được cơ cấu “dân số vàng”... Giải quyết tốt vấn đề quy mô, cơ cấu và phân bổ dân cư, Việt Nam sẽ làm tốt được vấn đề ưu tiên số 1 hiện nay là nâng cao chất lượng dân số, đặc biệt trong giai đoạn cơ cấu dân số vàng, nhằm thúc đẩy đất nước với bước tiến vượt bậc.

 Hà Thư